Cinsiyet eşitsizliği; istihdam, işgücüne katılım ve ücretler gibi birçok alanda kendini gösterirken, bu uçurumun temel nedenlerinden biri de ücretsiz iş yükü. OECD verilerine göre kadınlar, erkeklere kıyasla her gün yaklaşık iki kat daha fazla karşılıksız iş yapıyor.

Kadınlar günde 262 dakika ücretsiz çalışıyor

23 Avrupa ülkesinde yapılan incelemeye göre kadınlar, erkeklerden ortalama %86 daha fazla ücretsiz iş üstleniyor. Günlük karşılıksız emek süresi kadınlarda 262 dakika iken, erkeklerde bu süre 141 dakikada kalıyor. Aradaki fark 121 dakikaya, yani yaklaşık iki saate denk geliyor.

Fark en az İsveç’te, en fazla Türkiye’de

Ülkeler arasında ciddi farklılıklar göze çarpıyor. İsveç’te kadınlar erkeklerden sadece %29 daha fazla ücretsiz çalışırken, Türkiye’de bu oran %349’a çıkıyor. İsveçli kadınlar ayrıca 220 dakikalık süreyle Avrupa’da en az ücretsiz iş yapan grup olarak dikkat çekiyor.

Diğer İskandinav ülkeleri de düşük farklarıyla öne çıkıyor: Danimarka (%31), Norveç (%35) ve Finlandiya (%50). Türkiye’nin ardından en yüksek oranlar ise Güney Avrupa’da görülüyor: Portekiz (%242), Yunanistan (%173) ve İtalya (%134). İspanya’da ise fark %98.

Kadınların işgücüne katılımı düşük

OECD raporu, ücretsiz iş yükünün kadınların ücretli işlere katılımını engellediğini belirtiyor. 2024 verilerine göre Türkiye, %37 ile Avrupa’da en düşük işgücüne katılım oranına sahip. Bu oran AB ortalaması olan %53’ün çok altında. Türkiye’yi %42 ile İtalya, %45 ile Yunanistan izliyor.

Cenevre’deki ILO yetkilisi Dorothea Schmidt-Klau, bakım sorumlulukları ve toplumsal normların özellikle Türkiye’de kadınların işgücüne katılımını sınırlayan faktörler olduğunu vurguluyor. Uygun fiyatlı kreş ve yaşlı bakım hizmetlerinin yetersizliği de bu tabloyu ağırlaştırıyor.

Türkiye’de erkekler sadece 68 dakika harcıyor

Araştırmaya göre, en büyük farkların olduğu ülkelerde erkekler de ücretsiz işe en az zaman ayırıyor. Türkiye’de erkekler günde sadece 68 dakika ücretsiz iş yaparken, bu süre Yunanistan’da 95, Portekiz’de 96 dakika.

Kadınların günlük ücretsiz iş yükü ise Portekiz’de 328 dakika, İtalya’da 306 dakika ve Türkiye’de 305 dakika ile beş saati aşıyor. İsveç’te bile bu süre 210 dakikanın üzerinde.

Ev işleri başı çekiyor

Ücretsiz işlerin en büyük kısmını rutin ev işleri oluşturuyor. Birçok ülkede bu, toplam ücretsiz zamanın %70’ini geçiyor. Sonrasında çocuk ve yaşlı bakımı ile alışveriş geliyor. Örneğin Portekiz’de kadınlar ücretsiz işlerinin %77’sini ev işlerine ayırıyor.

OECD’den öneriler

OECD, toplumsal normların çocukluktan itibaren öğrenildiğine dikkat çekerek bu kalıpların kırılması gerektiğini vurguluyor. Rapor, şu adımların önemini öne çıkarıyor:

• Ev ve bakım işlerinin kadın ve erkek arasında daha adil paylaşılması,
• Hem annelere hem babalara bireysel ücretli izin hakkı verilmesi,
• Uygun fiyatlı ve kaliteli çocuk/yaşlı bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması,
• Kadınların yoğun olduğu bakım mesleklerinde ücret ve iş koşullarının iyileştirilmesi,
• Erkeklerin bakım mesleklerine yönelmesinin teşvik edilmesi.