Bu modelin, benzer sorunlarla mücadele eden Lozan gibi diğer şehirlerde de yaygınlaşması bekleniyor.
Cenevre’nin Rue de Carouge bölgesinde yürütülen kapsamlı kentsel dönüşüm çalışmaları – yeni tramvay hattı, yaya alanı oluşturulması ve altyapı yenilemeleri – mahalle hayatını büyük ölçüde değiştirdi. Caddede trafik akışı tamamen kesilirken tramvay hatları da geçici olarak başka güzergâhlara yönlendirildi. Çalışmaların 2027 yılına kadar sürmesi planlanıyor. Ancak bölgede faaliyet gösteren işletmeler şimdiden ciddi gelir kaybıyla karşı karşıya.
Cenevre Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yapılan ankete göre, Haziran–Ağustos döneminde perakende işletmelerin ciroları ortalama yüzde 34, restoran ve kafelerin yüzde 46, kuaför ve güzellik salonlarının ise yüzde 48 düştü.
Esnaf dayanma gücünü kaybediyor
Yirmi yıldır Rue de Carouge’da faaliyet gösteren küçük bir konsept mağazanın sahibi Sylvia Inkei, uzun süredir mücadele ettiği ekonomik zorluklar karşısında pes etti. Pandemi krizine, çevredeki rekabet artışına ve internet ticaretinin baskısına rağmen ayakta kalmayı başaran Inkei, şantiye nedeniyle iş hacminin düşmesi sonrası dükkânını kapatma kararı aldı.
RTS’e konuşan Inkei, “Burası insanların içeri girip keşfetmekten keyif aldığı bir mağazaydı. Satış yaptığım ürünlerin çoğu internet üzerinden satılamıyor. Çalışmalar bizi tamamen görünmez hale getirdi” dedi. Bağımsız çalışan olduğu için işsizlik ödeneğine de başvuramayan Inkei, geleceği konusunda belirsizlik yaşıyor.
Benzer bir durum yaşayan bir diğer esnaf ise Henok Wogayehu. Ocak ayında açtığı marketi, tramvay şantiyesi nedeniyle müşteri kaybına uğradı. “Artık kendime maaş ödeyemiyorum. Tek başıma çalışıyorum, ürünlerim raflarda çürümeye başladı” diye konuştu.
Cenevre’den örnek olacak tazminat modeli
Cenevre Kantonu, artan tepkiler üzerine önemli bir karar aldı: Şantiyelerden olumsuz etkilenen işletmeler tam ve sistematik şekilde tazmin edilecek. Uygulamaya, kanton, belediye, toplu taşıma otoriteleri ve kamu hizmetleri kurumları birlikte destek veriyor. Bu karar, İsviçre'de bir ilk olarak değerlendiriliyor.
Cenevre Belediye Meclisi Üyesi Marjorie de Chastonay, “Bu, kent yönetimi açısından tarihi bir dönüm noktası. Kamu yararı için yapılan çalışmalarda daha önce hiçbir zaman işletmeler bu şekilde tazmin edilmemişti” ifadelerini kullandı.
Ancak sistemin finansmanı tartışma konusu. Tazminat mekanizmasının şantiye maliyetlerini yaklaşık yüzde 10 artıracağı tahmin ediliyor. Üstelik Cenevre’nin bütçesi zaten açık veriyor. Buna rağmen şehir merkezinde önümüzdeki yıllarda yeni projelerin başlatılması planlanıyor.
Lozan da tazminat sistemi hazırlıyor
Mevcut hukuk düzenine göre işletmeler, Borçlar Kanunu temelinde zarar tazminatı talep edebiliyor. Ancak prosedür uzun ve maliyetli olduğu için çoğu işletme bundan vazgeçiyor. Lozan Esnaf Birliği Başkanı Anne-Lise Noz, kendi deneyimine dikkat çekerek “Aylardır süren çalışmalar nedeniyle kira indirimi alabilmek için iki avukatla çalışmak zorunda kaldım. Üstelik bu indirim ancak çalışmalar bittikten sonra talep edilebiliyor” dedi.
Cenevre’deki yeni modelin dikkatle takip edildiğini belirten Lozan Belediyesi, gelecek yıl benzer bir tazminat sistemini hayata geçirmeye hazırlandığını açıkladı.
