Rusya’nın Ukrayna’daki savaşa açık biçimde karşı çıkan tek kayıtlı siyasi partisi Yabloko, Moskova’daki bir mahkemenin kararıyla gelecek ay yapılacak parlamento seçimlerine katılamayacak.
Mahkeme, Kremlin yanlısı milliyetçi Rodina partisinin açtığı dava sonucunda Yabloko’nun aday listesinin seçimlerden çıkarılmasına karar verdi.
Yüzlerce kişi adliye önünde toplandı
Duruşmanın yapıldığı 10 Ağustos’ta, çoğunluğu gençlerden oluşan yüzlerce kişi Yabloko’ya destek vermek için Moskova’daki adliye binasının önünde toplandı.
Sekiz saat süren duruşma boyunca göstericiler şarkılar söyledi, bayraklar salladı ve “Rusya” ile Rusçada “elma” anlamına gelen “Yabloko” sloganları attı.
Partinin adına gönderme yapan çok sayıda gösterici, destek amacıyla yanlarında elma taşıdı. Adliye dışındaki kaldırıma tebeşirle “Yabloko için, özgürlük için” yazıldı.
Sosyal medyada paylaşılan görüntülere göre mahkemenin yasaklama kararının kalabalığa ulaşmasının ardından göstericiler tepki gösterdi:
“Utanç! Utanç!”
Rusya’da protestolara büyük ölçüde izin verilmemesi nedeniyle duruşma, Ukrayna’daki savaşa karşı çıkan kişilerin kamuoyu önünde bir araya gelebildiği nadir etkinliklerden biri oldu.
Yabloko’ya yöneltilen suçlamalar
Rodina partisinin açtığı davada Yabloko, internet sitesinde “uluslararası LGBT hareketini” destekleyen içerikler yayımlamakla suçlandı.
Rusya Yüksek Mahkemesi, söz konusu hareketi 2023 yılından bu yana aşırılık yanlısı örgüt olarak tanımlıyor. Davada, Yabloko’nun bu yapı lehine içerik yayımlayarak bir aşırılık yanlısı örgütü kamuoyu önünde desteklediği öne sürüldü.
Rodina ayrıca üst düzey bir Yabloko üyesinin röportaj sırasında Sovyet dönemine ait “Güneş Hep Parlasın” isimli şarkının sözlerinden alıntı yapması nedeniyle partinin telif hakkı ihlalinde bulunduğunu savundu.
Duruşmaya katılan Rusya’nın mali izleme kurumu da Yabloko’nun Almanya ve ABD dahil bazı yabancı ülkelerden üçüncü kişiler aracılığıyla para aldığını ileri sürdü.
Aday listesi daha önce kabul edilmişti
Rusya Merkezi Seçim Komisyonu, temmuz ayının sonunda Yabloko’nun parlamento seçimleri için sunduğu aday listesini onaylamıştı.
Ancak listenin onaylanmasından önce partinin bazı üst düzey üyelerinin aday olmaları engellenmişti. Bunlar arasında iki genel başkan yardımcısı da bulunuyordu.
Genel Başkan Yardımcısı Maksim Kruglov, Buça, Mariupol ve diğer Ukrayna kentlerindeki sivil kayıplarla ilgili sosyal medya paylaşımları nedeniyle haziran ayında yedi yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.
Yabloko, seçim kampanyası için bağış toplamaya başlamasından kısa süre sonra, geçen hafta bir siber saldırıya uğradığını da açıklamıştı.
Barış ve özgürlük sloganıyla kampanya yürütüyordu
Yabloko, seçim kampanyasını “Barış ve özgürlük için, korkusuz bir yaşam için” sloganıyla yürütüyordu.
Parti, Ukrayna’daki savaş için ateşkes sağlanmasını, diplomatik görüşmelerin başlatılmasını ve kalıcı barışa ulaşılmasını savunuyordu.
Yabloko ayrıca siyasi baskı ve korkudan uzak bir Rusya oluşturulması çağrısında bulunuyordu.
Savaş karşıtı gösteriler bastırılıyor
Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı askerî harekâtının başlamasının ardından Kremlin karşıtı muhalefet üzerindeki baskılar arttı.
Muhaliflerin kamuya açık gösterileri, savaş döneminde çıkarılan sansür yasalarıyla sınırlandırıldı. Savaşı eleştiren açıklamalar ağır para cezalarına veya uzun süreli hapis cezalarına yol açabiliyor.
Bu koşullar nedeniyle Yabloko duruşması, savaşa karşı benzer görüşleri paylaşan Rusların bir araya gelebilmeleri açısından dikkat çekici bir etkinliğe dönüştü.
Yabloko 2003’ten beri Duma dışında
Yabloko, 2003 yılından bu yana Rusya Parlamentosunun alt kanadı Duma’da sandalye kazanamadı. Ancak parti, bu tarihten sonra gerçekleştirilen bütün seçimlere katıldı.
Parti bir dönem Rusya’daki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olan Grigori Yavlinski tarafından yönetildi. Daha sonraki yıllarda muhalefet içindeki bazı müttefikleriyle görüş ayrılıkları yaşadı.
Yabloko, 2007 yılında muhalif siyasetçi Aleksey Navalni’yi partiden ihraç etti. Navalni’nin cezaevine gönderilmesinin ardından da kendisine yönelik eleştirilerini sürdürdü. Navalni, 2024 yılında cezaevinde hayatını kaybetti.
Buna rağmen Yabloko; Rusya’nın Çeçenistan’daki savaşına, 2014 yılında Kırım’ın ilhakına ve Ukrayna’nın işgaline karşı çıkarak ülkedeki en istikrarlı savaş karşıtı siyasi hareketlerden biri olmayı sürdürdü.
Yabloko’nun desteği yükseliyordu
İktidardaki Birleşik Rusya partisinin kamuoyu desteğinin yüksek enflasyon, internet kesintileri ve insansız hava aracı saldırılarının etkisiyle yüzde 33’e gerilediği belirtiliyor.
Aynı dönemde Yabloko’ya verilen desteğin hızla yükseldiği bildirildi. Merkezi Seçim Komisyonunun başlangıçta partinin seçimlere katılmasına izin verme eğiliminde olduğu değerlendiriliyordu.
Yabloko, 2021 seçimlerinde oyların yalnızca yüzde 1,34’ünü almıştı. Partinin yeniden seçime girmesine izin verilmesi, savaş karşıtı görüşlerin toplumda sınırlı destek gördüğünü göstermek amacıyla kullanılabilirdi.
Ancak Ukrayna’daki savaşla ilgili toplumsal hoşnutsuzluğun arttığına yönelik işaretlerin ortaya çıkmasının ardından yetkililerin yaklaşım değiştirdiği değerlendiriliyor.
Seçime 10 parti katılacak
Yabloko’nun seçim dışında bırakılmasıyla oy pusulasında savaşa açık biçimde karşı çıkan bir siyasi parti kalmayacak.
Parlamento seçimlerine katılması beklenen diğer 10 partinin tamamı ya Ukrayna’daki savaşı destekliyor ya da savaşı kamuoyu önünde açıkça eleştirmiyor.
Savaş karşıtı ve iktidara muhalif seçmenlerin sandığa gitme oranının düşebileceği belirtiliyor. Bu durumun iktidardaki Birleşik Rusya partisinin yararına olabileceği değerlendiriliyor.
Birleşik Rusya’nın kamuoyu desteğinde ciddi bir düşüş yaşandığı belirtilse de Kremlin’in seçimlerde istediği sonucu elde edebilecek siyasi ve idari kaynaklara sahip olduğu ifade ediliyor.
Bağımsız seçim gözlemcilerinin ise seçim sürecini izleme, olası ihlalleri belgeleme ve sonuçlara itiraz etme kapasitelerinin büyük ölçüde sınırlandırıldığı bildiriliyor.
