Araştırmaya göre zihni meşgul eden “aktif oturma” beyin sağlığını desteklerken, televizyon izlemek gibi “pasif oturma” bilişsel açıdan olumsuz sonuçlara yol açabiliyor.
Hareketsiz yaşamın hem bedensel hem de ruhsal sağlık üzerinde zararlı etkileri olduğu uzun süredir biliniyor. Ancak son bulgular, oturarak geçirilen zamanın niteliğinin en az süresi kadar önemli olduğunu gösteriyor.
Toplam 85 çalışmanın incelendiği kapsamlı derlemede, kitap okumak ya da iskambil oynamak gibi zihinsel katılım gerektiren etkinliklerle televizyon izleme gibi edilgen faaliyetler arasında belirgin farklar tespit edildi. Sonuçlar, aktif oturmanın beyin fonksiyonlarını korumaya ve desteklemeye katkı sağlayabildiğini ortaya koydu.
Araştırmacılara göre bunun temel nedeni, aktif oturmanın zihni sürekli uyarırken pasif oturmanın kişiyi hem fiziksel hem de bilişsel olarak daha durağan bir hale sokması.
Oturma şekli sandığımızdan daha önemli
Avustralya’daki Queensland Üniversitesi’nde halk sağlığı alanında çalışan araştırmacı Paul Gardiner, oturma süresi ile beyin sağlığı arasındaki ilişkinin uzun süredir bilindiğini, ancak çoğu araştırmada otururken yapılan faaliyetin türünün göz ardı edildiğini belirtti.
Gardiner, insanların günün büyük bölümünü oturarak geçirdiğine dikkat çekerek, bu nedenle nasıl oturulduğunun büyük önem taşıdığını vurguladı. Günlük hayatta televizyon izlemek yerine kitap okumak gibi basit tercihlerin, ilerleyen yaşlarda bilişsel sağlığı korumada etkili olabileceğini söyledi.
Zihni çalıştıran oturma faaliyetleri
Araştırmacılar, düzenli fiziksel aktivitenin bilişsel sağlık için vazgeçilmez olduğunu belirtirken, zihinsel uyarımın da en az egzersiz kadar önemli olduğunun altını çizdi. Üstelik bunun için mutlaka ayakta olmak ya da hareket halinde bulunmak gerekmiyor.
İncelenen çalışmalarda, okuma, kart oyunları oynama ve bilgisayar başında aktif etkileşim gibi faaliyetlerin; yürütücü işlevler, çalışma belleği ve durumsal bellek gibi bilişsel yetilerle güçlü ve olumlu ilişkiler gösterdiği saptandı.
Pasif oturma riskleri artırıyor
Buna karşılık, özellikle televizyon izlemeyi kapsayan pasif oturma biçimleri, demans riskinde artış da dahil olmak üzere olumsuz bilişsel sonuçlarla en tutarlı şekilde ilişkilendirildi.
Her ne kadar bu etkilerin büyüklüğü sınırlı olsa da, elde edilen bulgular istatistiksel açıdan anlamlı bulundu. Araştırmacılar, bu sonuçların gelecekte yapılacak sağlık çalışmalarına ve daha ayrıntılı sağlık rehberlerinin oluşturulmasına katkı sağlayabileceğini ifade ediyor.
Örneğin, sağlık kılavuzlarında televizyon karşısında geçirilen pasif zaman ile bilgisayar başında zihinsel olarak aktif geçirilen sürenin ayrımının yapılması gerektiği belirtiliyor. Ayrıca insanların kısa molalar vererek hem hareket etmeye hem de zihinsel olarak uyarılmaya teşvik edilmesi öneriliyor.
Çalışma, beyin sağlığını geliştirmeye yönelik özel programlardan ziyade, insanların günlük yaşamda doğal olarak yaptığı hareketsiz faaliyetlerin niteliğine odaklanmasıyla dikkat çekiyor.
