İsviçre’de nehirlerdeki balık göçü uzun yıllardır tartışılan bir konu
Kanton Solothurn Çevre Dairesi’nden su yapıları uzmanı Christoph Dietschi, balıkların yukarı göçü konusunda ilerleme kaydedildiğini ancak aşağı inişin “henüz yolunda gitmediğini” söylüyor. 2030 yılına kadar tüm kantonların güvenli balık inişini garanti altına alması gerekiyor, fakat mevcut tablo bu hedefin oldukça gerisinde.
“Acı verici bir katliam”: Türbinlerde toplu balık ölümleri
İsviçre Balıkçılık Federasyonu, sorunun ciddiyetine dikkat çekmek için yakın zamanda çarpıcı bir örnek paylaştı. Ren Nehri’nden aşağı inen yılan balıklarının, güvenli geçiş olmadığı için sık sık türbinlere kapıldığını ve bunun “acı verici bir Aalgemetzel” yani toplu bir katliama dönüştüğünü belirtti.
Özellikle eski ve hızlı dönen türbinlerde balıkların %90’a varan oranlarda öldüğü biliniyor. Yeni nesil türbinlerde bu oran yaklaşık %20. Ancak Dietschi’ye göre bu bile kabul edilemez:
“Eğer Aare üzerindeki her santralde balıkların %20’si ölüyorsa, geriye neredeyse hiçbir şey kalmaz.”
Balıkların doğal içgüdüsü, en güçlü akıntıyı takip etmek. Ne yazık ki bu akıntı çoğu zaman doğrudan türbinlere yöneliyor.
Bilim çözüm arıyor: Devasa ve pahalı sistemler gündemde
Balık inişi üzerine bilimsel çalışmalar, balık çıkışına kıyasla oldukça yeni. ETH Zürih’ten su yapıları profesörü Robert Boes, balıkları türbinlerden uzaklaştıracak özel yönlendirme ızgaraları ve bypass kanalları üzerinde çalışıyor.
Küçük santrallerde bu sistemler başarıyla uygulanabiliyor. Ancak büyük santrallerde işler karmaşıklaşıyor:
- Izgaraların 100 metre uzunluğa ve 5 metre derinliğe ulaşması gerekiyor.
- Yüksek su basıncı nedeniyle çok sağlam yapılar inşa edilmeli.
- Izgaralar sık sık yüzen atıklarla tıkanabiliyor.
- Tek bir tesisin maliyeti çift haneli milyon franklara çıkabiliyor.
Laboratuvar testleri umut verici olsa da, Boes gerçek koşullarda tüm balık türleri için aynı etkinin sağlanamayacağını vurguluyor:
“Bir tür için çok iyi çalışan bir sistem, başka bir tür için yeterli olmayabilir.”
Zaman daralıyor: 2030 hedefi tehlikede
Yasal olarak hidroelektrik santrallerinin 2030’a kadar balıklara hem yukarı hem aşağı güvenli geçiş sağlaması gerekiyor. Ancak Solothurn’dan Dietschi, bu hedefin birçok yerde yetiştirilemeyeceğini düşünüyor ve kantonların süre uzatımı talep etmeyi değerlendirdiğini söylüyor.
İsviçre Balıkçılık Federasyonu ise tam tersini savunuyor: Süre uzatımına karşı çıkıyor ve ekolojik iyileştirmelerin hızlandırılmasını talep ediyor.
