Güvenlik risklerinin çoğalması AB çapında askeri yatırımların hızla yükselmesine neden oldu; son beş yıllık süreçte savunma harcamaları neredeyse iki katına çıktı. Avrupa Savunma Ajansı (EDA), bu rakamın 2025’te 392 milyar avroya çıkacağını öngörüyor. 2020’de 198 milyar avro seviyesinde olan bütçe, nominal olarak yüzde 98 genişledi. Enflasyon hesaba katıldığında dahi artış yüzde 63’e ulaşıyor ki bu, yine güçlü bir yükselişe işaret ediyor.
Birçok uzman, bu sert yükselişi Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarına ve ABD’nin Avrupa güvenliğine dair taahhütlerinin zayıfladığı yönündeki endişelere bağlıyor. Rusya-Ukrayna barış planı tartışılırken Moskova lehine sonuçlanabilecek bir anlaşmanın güvenlik açısından ciddi boşluklar doğurabileceği belirtiliyor. Ukrayna’ya komşu ülkeler için muhtemel bir Rus tehdidi giderek daha somut bir risk haline geliyor.
Peki böylesi bir atmosferde Avrupa’da en yüksek savunma yatırımını hangi ülkeler yapıyor?
Almanya savunma harcamalarında ilk sırada
EDA’nın verilerine göre, AB ülkeleri 2024 yılında toplam 343,2 milyar avro savunma harcaması gerçekleştirdi. Almanya 90,6 milyar avroluk bütçeyle açık farkla birinci sırada yer alıyor ve tek başına AB toplamının yüzde 26,4’ünü oluşturuyor. Fransa 59,6 milyar avro ile ikinci sırada bulunuyor ve toplamın yüzde 17,4’üne denk geliyor.
Bu iki ülkenin harcamaları, AB savunma bütçesinin toplamının yüzde 43,8’ini, yani yaklaşık 150 milyar avroyu oluşturuyor.
Sınıflandırma farklılıkları nedeniyle Eurostat verileri daha düşük çıkıyor; bu haber içeriğinde en güncel veriler olan EDA’nın rakamları kullanılıyor.
Beş ülke toplam harcamanın yaklaşık yüzde 70’ini oluşturuyor
İtalya 32,7 milyar avroluk bütçeyle üçüncü sırada yer alırken, Polonya 31,9 milyar avro ile dördüncü sırada. İspanya ise 22,7 milyar avroluk harcamasıyla beşinci sırada olmasına rağmen, büyük ekonomiler arasında savunmaya en az kaynak ayıranlardan biri durumunda. ABD Başkanı Donald Trump’ın, GSYH’nin yüzde 5’ine çıkmayan askeri harcaması nedeniyle İspanya’yı NATO üyeliğinden çıkarma tehdidinde bulunduğu biliniyor.
Bu beş ülkenin toplam savunma harcaması 237,5 milyar avroya ulaşmış durumda; bu da AB toplamının yüzde 69,2’sine denk geliyor.
14 ülke toplam harcamanın yalnızca yüzde 8’ini karşılıyor
AB içinde 14 ülke savunmaya 5 milyar avronun altında bütçe ayırdı; bunların sekizi ise 2 milyar avronun bile altında kaldı. Bu ülkelerin toplam harcaması 28,2 milyar avro olup, AB genel bütçesinin sadece yüzde 8,2’sini oluşturuyor. Bu grupta Avusturya (4,9 milyar avro), Macaristan (4,5 milyar avro) ve Portekiz (4,2 milyar avro) bulunuyor. Malta ise 99 milyon avro ile listenin en altında yer alıyor.
AB üyesi olmayan İngiltere ve Türkiye, NATO’nun önemli Avrupa üyeleri arasında yer alıyor. NATO verilerine göre 2024’te Birleşik Krallık savunmaya 65,8 milyar sterlin (yaklaşık 74,9 milyar avro), Türkiye ise 24,4 milyar avro harcama yaptı.
Kişi başına savunma harcaması
2024 yılında kişi başına savunma harcaması, Malta’da 174 avro iken Danimarka’da 1.540 avroya kadar çıkıyor. AB ortalaması 686 avro; nüfusa göre ağırlıklandırıldığında bu rakam 764 avro.
Danimarka’nın yanı sıra dört ülke daha kişi başına 1.000 avronun üzerinde harcama yapıyor: Hollanda (1.184 avro), Finlandiya (1.140 avro), İsveç (1.073 avro) ve Almanya (1.069 avro).
Büyük ekonomiler arasında Fransa kişi başına 869 avro, İtalya ise 555 avro harcıyor. İspanya’nın kişi başına harcaması ise 465 avro seviyesinde.
Avrupa savunma harcamaları nasıl bir seyir izliyor?
İsveç Savunma Araştırma Ajansı’ndan araştırmacı Calle Håkansson, Rusya’nın geniş çaplı Ukrayna saldırısının savunma bütçelerindeki keskin artışın temel nedeni olduğunu belirtiyor. Avrupa’da son 10 yıldır savunma yatırımları yükseliş eğilimindeydi, fakat Ukrayna Savaşı bu süreci hızlandıran kritik bir kırılma noktası oldu.
EDA’nın 2024 sabit fiyatlarıyla yaptığı analiz reel harcamalardaki değişimi gösteriyor. Buna göre AB savunma harcaması 2020’de 234,2 milyar avroydu; 2024’te 343,2 milyar avroya yükseldi ve 2025’te bu tutarın 381 milyar avroya ulaşması bekleniyor.
2015-2025 döneminde reel artış yüzde 99’u buluyor. En düşük seviyenin kaydedildiği 2014’te harcama 188,5 milyar avroydu ve o tarihten bu yana her yıl artış devam etti.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nden (ECFR) uzman Rafael Loss, 2014’te Rusya’nın Ukrayna’yı ilk işgalinin ardından AB ülkelerinin savunma bütçelerindeki düşüş eğilimini sonlandırdığını hatırlatıyor. Yine de GSYH büyümesini aşan savunma yatırımlarının NATO’nun yüzde 2’lik hedefine yaklaşması birkaç yıl almıştı. AB ülkeleri de aynı referansı benimsedi.
Bu yılki NATO zirvesinde, ABD’nin baskısıyla müttefikler 2035’e kadar savunma harcamalarını GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarma konusunda uzlaştı. Bu oranın yüzde 3,5’i doğrudan askeri kapasiteye, yüzde 1,5’i ise daha geniş güvenlik alanına ayrılacak.
