Bosna Hersek’in başkenti Saraybosna’nın merkezinde bulunan ve “Markale” adıyla bilinen pazar yerinde, sivil halk günlük alışverişini yaparken şehri kuşatma altında tutan Sırp güçleri tarafından bomba atıldı. Saldırıda 68 kişi yaşamını yitirdi, 144 kişi yaralandı.

Modern tarihin en acı savaşlarından biri olarak kabul edilen Bosna Savaşı sürecinde, Saraybosna’ya yönelik kuşatma 5 Nisan 1992’de Sırp güçlerinin ilk barikatları kurmasıyla başladı. 6 Nisan’da ilk bombanın atıldığı kent, 1425 gün boyunca kuşatma altında kaldı.

Balkanlar’ın en güzel şehirlerinden biri olarak bilinen, şiirlere ve şarkılara konu olan Saraybosna, 29 Şubat 1996’ya kadar yoğun saldırılar ve abluka altında yaşam mücadelesi verdi.

Kuşatma süresince Sırp güçleri, şehirde canlı ya da cansız hedef ayırt etmeksizin çok sayıda noktayı bombaladı. Kente hakim tepelerde ve yüksek binalarda konuşlanan keskin nişancılar, günlük yaşamını sürdürmeye çalışan kadınları, çocukları ve yaşlıları özellikle hedef aldı.

Siviller kimi zaman ekmek sıralarında, kimi zaman pazarda alışveriş yaparken ya da su taşırken havan topu saldırılarına maruz kaldı.

Bu saldırıların en bilineni, 5 Şubat 1994’te Markale pazar yerinde yaşandı. Günlük alışverişini yapan sivillerin üzerine atılan havan topu sonucu 68 kişi hayatını kaybetti, 144 kişi yaralandı. Aynı pazar yerine 28 Ağustos 1995’te düzenlenen ikinci saldırıda ise 43 sivil öldü, 84 kişi yaralandı.

Markale pazar yeri katliamları, Bosna Savaşı’nda sivillerin kasıtlı biçimde hedef alındığı ve dünya kamuoyunda en fazla yankı uyandıran saldırılar arasında yer aldı.

Savaşın simge mekânlarından biri haline geldi

Bosna Savaşı boyunca Saraybosna halkı, 1425 gün süren kuşatma sırasında keskin nişancı ateşi, topçu bombardımanları, gıda ve su sıkıntısıyla karşı karşıya kaldı. Pazara gitmek, su taşımak ya da ekmek almak gibi en temel ihtiyaçlar bile ölüm riski taşıyan faaliyetlere dönüştü.

Uzmanlar, saldırıların özellikle kalabalık pazar yerlerinde gerçekleştirilmesinin, siviller üzerinde korku ve panik yaratmayı amaçlayan bilinçli bir tercih olduğunu vurguluyor.

İlk saldırının üzerinden 32 yıl geçmesine rağmen, Markale’de bulunan anı levhaları ve izler, yaşananların unutulmaması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla korunuyor.

Katliam, Bosna Savaşı’nın uluslararası kamuoyunda daha geniş yankı bulmasında ve NATO’nun daha aktif rol üstlenmesine giden sürecin önemli dönüm noktalarından biri olarak değerlendiriliyor.

Bugün Saraybosna’da en çok ziyaret edilen yerlerden biri olan Markale pazarında, her yıl 5 Şubat’ta hayatını kaybedenler için devlet düzeyinde anma törenleri düzenleniyor.

Sorumlular uluslararası mahkemede yargılandı

Lahey’deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY), pazar yerine yönelik saldırıların Sırp birlikleri tarafından gerçekleştirildiğini kanıtlarla ortaya koydu. Katliamın sorumlularından Bosnalı Sırp komutan Dragomir Milošević, 29 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Saraybosna’nın kuşatılması ve bu süreçte işlenen insanlığa karşı suçlar nedeniyle yargılanan eski Sırp komutanlardan Stanislav Galić ise müebbet hapis cezası aldı.

Bosna Savaşı sırasında Saraybosna’da 1601’i çocuk olmak üzere 11 bin 541 sivil yaşamını yitirdi.