Ferah

Avrupa Birliği (AB), İsrail’in Gazze’de yürürlükte olan ateşkesi tekrar tekrar ihlal ederek saldırılarını sürdürmesini sert bir dille eleştirdi ve uluslararası insancıl hukuka uyulması çağrısında bulundu.

İsrail’e tepki

<p>AB Komisyonunun Eşitlik, Hazırlıklılık ve Kriz Yönetiminden Sorumlu Üyesi Hadja Lahbib, ABD merkezli X sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı paylaşımda, İsrail’in Gazze’de ateşkese rağmen gerçekleştirdiği saldırılara tepki gösterdi.</p><p>Lahbib açıklamasında, “Gazze’de ateşkesin defalarca ihlal edilmesini kınıyoruz. Hafta sonu boyunca İsrail’in saldırıları sonucunda yüzlerce Filistinli hayatını kaybetti ve yaralandı.” ifadelerine yer verdi.</p><p>Ayrıca Lahbib, uluslararası insancıl hukukun her koşulda uygulanması gerektiğini vurgulayarak, sivillerin her yerde ve her zaman korunmasının temel bir sorumluluk olduğunu belirtti.</p><p>İsrail ordusunun, ateşkes yürürlükte olmasına rağmen Gazze Şeridi’ne yönelik saldırılarını sürdürdüğü bildirildi. İsrail’in Ekim 2023’ten bu yana Gazze’ye düzenlediği saldırılarda toplam 71 bin 795 kişinin yaşamını yitirdiği aktarıldı.</p><p>Öte yandan, 10 Ekim 2025’te ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail saldırılarında 523 kişinin hayatını kaybettiği, 1433 kişinin ise yaralandığı belirtildi.</p>

Avrupa Birliği İsrail’in Gazze saldırılarını kınadı

İsviçre Alpleri’ndeki Crans-Montana kayak merkezinde bulunan Le Constellation adlı barda yılbaşı gecesi çıkan yangında yaralanan 18 yaşındaki bir kişinin daha hayatını kaybetmesiyle can kaybı 41’e yükseldi.

Bar yangını

<p>Yangın, 1 Ocak Perşembe günü sabaha karşı, yeni yıl kutlamalarının sürdüğü sırada barın bodrum katında meydana geldi. Olay sırasında mekânın oldukça kalabalık olduğu bildirildi.</p><p>Savcılığın ilk değerlendirmelerine göre, şampanya şişeleri üzerinde kullanılan maytapların tavandaki ses yalıtım köpüğünü tutuşturmuş olabileceği ihtimali üzerinde duruluyor.</p><p>Hayatını kaybedenlerin büyük bölümünün gençlerden oluştuğu, ölenler arasında çok sayıda reşit olmayan kişinin bulunduğu belirtildi. Yangında toplam 116 kişi yaralanırken, yaralıların önemli bir kısmının ağır yanıklar nedeniyle hastanelerde tedavi altına alındığı aktarıldı.</p><p>Mağdurlar arasında İsviçre, Fransa ve İtalya vatandaşlarının yanı sıra farklı ülkelerden kişilerin de bulunduğu ifade edildi. Durumu ağır olan bazı yaralıların, helikopterlerle Avrupa’nın çeşitli ülkelerindeki hastanelere sevk edildiği bildirildi.</p><p>İlk incelemelerde, barın ana çıkış kapısının yangın güvenliği mevzuatına aykırı şekilde içe doğru açıldığı tespit edildi. Ayrıca işletmenin yakın dönemde herhangi bir denetimden geçmediği belirlendi.</p><p>Olayla ilgili yürütülen adli soruşturmada olası ihmal iddiaları araştırılırken, işletmenin ortaklarından birinin gözaltında tutulduğu ve soruşturmanın sürdüğü kaydedildi.</p>

Crans Montana’daki bar yangınında ölü sayısı yükseldi

İsviçre dış ticareti, 2025 yılında küresel gerilimlere ve ABD ile yaşanan gümrük anlaşmazlıklarına rağmen büyümeyi sürdürdü. Özellikle kimya ve ilaç ürünleri, bu rekorun oluşmasında belirleyici rol oynadı.

Dış ticaret fazlası 54 milyar

<p>Federal Gümrük ve Sınır Güvenliği Dairesi (BAZG) tarafından açıklanan verilere göre ülkenin ihracatı yıl genelinde 287 milyar İsviçre frangına ulaşarak tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı.&nbsp;</p><p>Yıl boyunca ihracat yüzde 1,4 oranında artarken, ABD’ye yapılan satışlar da dikkat çekici şekilde yükseldi. Washington yönetimiyle yaşanan gümrük gerilimlerine rağmen ABD’ye yapılan ihracat 3,9 oranında artarak 54,7 milyar franga ulaştı. Buna karşılık ABD’den yapılan ithalat yüzde 5,7 düşerek 13,3 milyar franga geriledi.</p><p>İthalat tarafında ise genel bir artış yaşandı. İsviçre’nin toplam ithalatı 2025 yılında yüzde 4,5 artarak 232,7 milyar franga çıktı. Böylece ülkenin dış ticaret fazlası 54,3 milyar franga ulaştı. Bu rakam, bir önceki yılın rekor seviyesi olan 60,6 milyar frangın altında kalsa da tarihsel olarak hâlâ çok yüksek bir değer.</p><h3>Kimya ve ilaç sektörü ihracatı sürükledi</h3><p>İhracattaki büyümenin en önemli kaynağı kimya ve ilaç ürünleri oldu. Bu kalemdeki ihracat 3,3 milyar franklık artışla 152 milyar franga yükseldi ve toplam ihracatın yüzde 53’ünü oluşturdu. Araç, bijuteri ve mücevher ihracatında da artış kaydedildi.</p><p>Buna karşın makineler, elektronik ürünler, cihazlar ve saat ihracatı düşüş eğilimini sürdürdü. Bölgesel olarak bakıldığında, Kuzey Amerika ve Avrupa’ya yapılan ihracat belirgin şekilde artarken; Asya’ya yapılan satışlar özellikle Çin, Japonya ve Hong Kong’da yaşanan düşüş nedeniyle geriledi.</p><p>İthalat tarafında da kimya ve ilaç ürünleri başı çekti. Ayrıca gıda, yem ve keyif verici ürünler ile mücevher ithalatında da belirgin artış görüldü.</p><h3>Aralık ayında dış ticarette gerileme</h3><p>2025 yılının Aralık ayında dış ticarette bir yavaşlama yaşandı. Aylık bazda ihracat yüzde 4,5 düşerek 22,5 milyar franga indi. Bu gerilemede kimya ve ilaç ürünlerindeki düşüş etkili oldu. İthalat ise yüzde 1 azalarak 19,5 milyar franga geriledi. Aralık ayı dış ticaret fazlası 3 milyar frank olarak kaydedildi.</p>

İsviçre ihracatta 2025’te tarihi zirveye ulaştı

İsviçre’de cezaevleri neredeyse tamamen dolu. Ülke genelinde doluluk oranı 2025 sonunda yüzde 96’ya ulaşarak izleme sisteminin başlatıldığı 2022’den bu yana en yüksek seviyeye çıktı. 

Kısa süreli hapis cezaları sistemi zorluyor

<p>Özellikle Doğu İsviçre’deki cezaevi birliği ve St. Gallen kantonundaki kurumlar, yer yer aşırı dolulukla karşı karşıya. Bu durum, hem personeli hem de mahkûmları hem de güvenlik süreçlerini ciddi şekilde zorluyor.</p><h2><strong>Cezaevleri neden rezerv kapasiteye ihtiyaç duyuyor?</strong></h2><p>Uzmanlara göre cezaevleri, oteller gibi yüzde 100 kapasiteyle çalışamaz. Çünkü:</p><ul><li>Ani gözaltılar, büyük olaylar veya yeni soruşturma dosyaları için boş yer gerekir.</li><li>Kadın–erkek, genç–yaşlı gibi grupların ayrılması zorunludur.</li><li>Güvenlik ve düzenin sağlanması için esneklik şarttır.</li></ul><p>Bu nedenle ideal doluluk oranı:</p><ul><li><strong>Soruşturma tutukluluğunda en fazla %85</strong>,</li><li><strong>Ceza infaz kurumlarında %90–95</strong> olarak kabul ediliyor.</li></ul><p>Bu sınırların aşılması, cezaevlerinin işleyişini doğrudan zayıflatıyor.</p><h2><strong>Aşırı doluluk günlük yaşamı nasıl etkiliyor?</strong></h2><p>Doluluk oranının yükselmesi, cezaevlerinde zincirleme sorunlara yol açıyor:</p><ul><li>Not yatakların kurulması</li><li>Yetersiz çalışma ve eğitim alanları</li><li>Artan gerilim ve disiplin sorunları</li><li>Personelin güvenlik ve kaliteyi sağlamakta zorlanması</li><li>Rehabilitasyon çalışmalarının aksaması</li></ul><p>Uzmanlar, aşırı doluluğun <strong>sadece mahkûmları değil, tüm sistemi ve dolaylı olarak toplumu etkilediğini</strong> vurguluyor.</p><h2><strong>Kısa vadeli çözümler sınırlı, uzun vadede yeni kapasite şart</strong></h2><p>Kantonlar, geçici çözümlerle yükü hafifletmeye çalışıyor:</p><ul><li>Ek yatak eklemek</li><li>Geçici konteynerler kurmak</li><li>Planlanan tadilatları ertelemek</li></ul><p>Ancak uzmanlara göre bunlar yalnızca geçici rahatlama sağlıyor. Kalıcı çözüm için:</p><ul><li>Yeni cezaevi kapasitesi oluşturulması</li><li>Alternatif yaptırımların güçlendirilmesi (ör. elektronik kelepçe, kamu hizmeti)
gerekiyor.</li></ul><h2><strong>Sorunun nedeni artan suç oranı değil</strong></h2><p>Veriler, cezaevlerinin dolmasının nedeni olarak artan suç oranlarını göstermiyor. Aksine:</p><ul><li>Suç oranları büyük ölçüde sabit</li><li>Yargı süreçleri belirgin şekilde uzamamış</li><li>100.000 kişi başına düşen mahkûm sayısı çoğu kantonda stabil</li></ul><p>Asıl neden, <strong>nüfus artışına rağmen cezaevi kapasitesinin aynı hızda artırılmamış olması</strong>.</p><h2><strong>Ersatzfreiheitsstrafen sistemi daha da zorluyor</strong></h2><p>Sistemi zorlayan bir diğer unsur ise para cezasını ödeyemeyen veya sağlık nedeniyle kamu hizmeti yapamayan kişilerin kısa süreliğine hapse girmesi. Bu durum:</p><ul><li>Genellikle küçük suçlardan kaynaklanıyor</li><li>Cezaevlerinde gereksiz yoğunluk yaratıyor</li><li>2007’de para cezası sisteminin değişmesinden bu yana büyüyen bir sorun</li></ul><p>Kantonlar ve federal makamlar, bu tür cezaların hapse dönüşmesini azaltacak alternatif modeller üzerinde çalışıyor.</p>

İsviçre cezaevlerindeki doluluk güvenliği ve rehabilitasyonu tehdit ediyor

10 ülkede yürütülen uluslararası bir araştırma, İsviçreli hekimlerin büyük çoğunluğunun mesleki memnuniyetinin yüksek olduğunu, ancak iş yükü ve duygusal stresin son yıllarda belirgin şekilde arttığını ortaya koydu.

Sağlık sistemi yüksek not aldı

<p>İsviçre’de temel sağlık hizmetlerinde çalışan hekimler, ülkenin sağlık sistemine yüksek not verirken kendi çalışma koşullarında artan stresle karşı karşıya.&nbsp;</p><h2>Sağlık sistemine en yüksek memnuniyet: 10 hekimden 9’u olumlu değerlendiriyor</h2><p>2025 yılı sonuçlarına göre İsviçre, sağlık sisteminin genel performansı açısından uluslararası karşılaştırmada en iyi değerlendirmeyi aldı. Hekimlerin:</p><ul><li>%90’ı sağlık sistemini “çok iyi” veya “iyi” olarak nitelendiriyor.</li><li>%80’e yakını kendi mesleki faaliyetlerinden memnun.</li><li>Buna karşın yarıdan azı, iş yükü ve iş-yaşam dengesi konusunda tatmin olduğunu belirtiyor.</li></ul><h2>Stres seviyesi son on yılda iki katına çıktı</h2><p>Araştırma, hekimlerin stres düzeyinde kayda değer bir artış olduğunu gösteriyor:</p><ul><li>2015’te hekimlerin yalnızca %30’u kendini “çok stresli” veya “aşırı stresli” hissederken,</li><li>2025’te bu oran %50’ye yükseldi.</li></ul><p>Duygusal stres (kaygı, üzüntü, öfke, umutsuzluk) diğer ülkelere kıyasla daha düşük olsa da, İsviçre’deki hekimlerin üçte biri bu tür duygusal yüklerle karşı karşıya. Yaklaşık %20’si ise kendini tükenmişlik açısından risk altında görüyor.</p><h2>Yaşlanan hekim nüfusu gelecekteki arzı tehdit ediyor</h2><p>Araştırma, temel sağlık hizmetlerinde çalışan hekimlerin yaş dağılımının dengesiz olduğunu ortaya koyuyor:</p><ul><li>Hekimlerin %50’ye yakını 55 yaş ve üzeri.</li><li>%25’ten azı 45 yaşın altında.</li><li>60–64 yaş aralığındaki hekimlerin %40’ı, 65 yaşında emekli olmayı planlıyor.</li><li>Ancak bu grubun yalnızca %25’i halihazırda bir halef bulmuş durumda.</li></ul><p>Bu tablo, önümüzdeki yıllarda ciddi bir pratisyen hekim açığı yaşanabileceğine işaret ediyor.</p><h2>Gruppraxis yükselişte, Einzelpraxis geriliyor</h2><p>Çalışma modellerinde de belirgin bir dönüşüm var:</p><ul><li>Hekimlerin giderek daha büyük bir kısmı grup pratiklerinde çalışıyor.</li><li>Pratiklerin %80’i hâlâ hekimlerin sahipliğinde olsa da, hastanelere veya özel yatırım şirketlerine ait pratiklerin sayısı artıyor.</li><li>Grup pratikleri, kalite çemberlerine katılım ve asistan hekim yetiştirme konusunda çok daha aktif.</li><li>Yeni hasta kabul eden pratiklerin oranı 2012’den bu yana sürekli düşerek 2025’te %66’ya geriledi.</li></ul><h2>Sağlık kurumları arasındaki işbirliği dijitalleşti</h2><p>Araştırma, sağlık hizmeti sağlayıcıları arasındaki koordinasyonun genel olarak iyi işlediğini gösteriyor:</p><ul><li>Hastane–aile hekimi iletişimi artık neredeyse tamamen dijital yürütülüyor.</li><li>Aile hekimleri ile evde bakım hizmetleri arasındaki işbirliği 2019’dan bu yana istikrarlı şekilde iyi.</li></ul><h2>Araştırmanın arka planı</h2><p>Bu çalışma, her yıl gerçekleştirilen International Health Policy Survey kapsamında yürütüldü. Araştırmanın amacı, farklı ülkelerde sağlık sistemlerinin işleyişini karşılaştırmak ve politika geliştirmeye yönelik veri üretmek.</p><p><strong>İsviçre’de:</strong></p><ul><li>Çalışma Federal Sağlık Dairesi (BAG) tarafından yönetiliyor.</li><li>Analizler Sağlık Gözlemevi (Obsan) tarafından yapılıyor.</li><li>2025 anketine 1313 hekim katıldı.</li><li>Araştırma, Avustralya, Almanya, Fransa, İngiltere, Kanada, ABD, Hollanda, İsveç ve Yeni Zelanda ile paralel yürütüldü.</li></ul>

İsviçreli pratisyen hekimler mesleklerinden memnun, ancak stres artıyor

İsviçre, tıp, kuantum teknolojileri ve iklim araştırmaları gibi stratejik öneme sahip alanlarda bilimsel kapasitesini güçlendirmek amacıyla altı yeni Ulusal Araştırma Odağı (NFS) programını hayata geçiriyor. 

6 yeni ulusal araştırma programı başlatılıyor

<p>Federal Hükümet, 2026–2029 yıllarını kapsayan ilk çalışma döneminde bu projelere toplam 98,7 milyon frank destek sağlayacak. Üniversiteler ve araştırma kurumları da en az bu miktarda ek finansman sunacak.</p><p>Yeni araştırma programları; Basel, Bern, Lausanne ve Zürih üniversiteleri ile ETH Zürich, EPF Lausanne ve Paul Scherrer Enstitüsü’nün uzun vadeli desteğiyle yürütülecek. Böylece farklı kurumların uzmanlıkları bir araya getirilerek kapsamlı ve disiplinler arası araştırma yapıları oluşturulacak.</p><h2><strong>Altı yeni araştırma odağı 2026’da başlıyor</strong></h2><p>2023 sonunda başlatılan başvuru sürecinde 75’ten fazla proje önerisi değerlendirildi. Bilimsel incelemeler ve politika değerlendirmelerinin ardından altı proje seçildi. Programların hedefleri şöyle:</p><h3><strong>NFS “Children &amp; Cancer”</strong></h3><ul><li><strong>Amaç:</strong> Çocukluk çağı kanserlerinin tedavisini geliştirmek</li><li><strong>Destek:</strong> 16,99 milyon CHF</li></ul><h3><strong>NFS “CLIM+”</strong></h3><ul><li><strong>Amaç:</strong> İklim aşırılıklarını araştırmak ve iklim değişikliğine uyum için yenilikçi çözümler geliştirmek</li><li><strong>Destek:</strong> 16,88 milyon CHF</li></ul><h3><strong>NFS “Genesis”</strong></h3><ul><li><strong>Amaç:</strong> Dünya’daki yaşamın kökenini ve evrende yaşam olasılığını araştırmak</li><li><strong>Destek:</strong> 16,99 milyon CHF</li></ul><h3><strong>NFS “Muoniverse”</strong></h3><ul><li><strong>Amaç:</strong> Myonlar üzerine temel ve uygulamalı fizik araştırmaları yürütmek</li><li><strong>Destek:</strong> 14,26 milyon CHF</li></ul><h3><strong>NFS “Precision”</strong></h3><ul><li><strong>Amaç:</strong> Zaman ve frekans gibi temel fiziksel büyüklüklerde yüksek hassasiyetli ölçüm teknikleri geliştirmek</li><li><strong>Destek:</strong> 16,97 milyon CHF</li></ul><h3><strong>NFS “Separations”</strong></h3><ul><li><strong>Amaç:</strong> Yeni kimyasal ayırma teknolojileri geliştirmek ve sanayiye aktarım süreçlerini iyileştirmek</li><li><strong>Destek:</strong> 16,59 milyon CHF</li></ul><h2><strong>Beşeri ve sosyal bilimler için ek program planlanıyor</strong></h2><p>Seçilen projeler arasında beşeri ve sosyal bilimler alanından bir program bulunmaması nedeniyle Federal Hükümet, bu alan için ayrı bir rekabetçi seçim süreci başlatma kararı aldı. Böylece bilimsel çeşitliliğin korunması hedefleniyor.</p><h2><strong>Uzun vadeli bilimsel yapıların güçlendirilmesi amaçlanıyor</strong></h2><p>Ulusal Araştırma Odakları, İsviçre’nin uluslararası bilimsel konumunu güçlendirmeyi, yeni araştırma yapıları oluşturmayı ve genç araştırmacıları desteklemeyi amaçlıyor. Programlar en fazla 12 yıl boyunca federal fon alabiliyor. İsviçre, bu mekanizma ile 2001’den bu yana stratejik öneme sahip bilimsel alanlarda mükemmeliyet merkezleri oluşturuyor.</p>

İsviçre, bilimde rekabet gücünü artırmak için yeni araştırma merkezleri kuruyor

Aargau Psikiyatri Hizmetleri’nde (PDAG) görevli bir üst düzey hekim ve bir başhekim, bir hastanın ölümünden sorumlu tutulmadı. Brugg Bölge Mahkemesi, üç gün süren duruşmaların ardından her iki doktoru da tüm suçlamalardan beraat ettirdi.

İzolasyon süreci tartışmalı kaldı

<p>Dava, 18 yaşındaki otistik bir hastanın Aralık 2020’de Königsfelden Kliniği’ne gönüllü olarak yatmasının ardından yaşanan trajik sürece dayanıyordu. Genç adam, davranış bozuklukları ve artan kendine zarar verme riski nedeniyle kısa süre sonra zorunlu tıbbi yatışa alınmıştı. Agresif davranışları nedeniyle izolasyon odasına yerleştirilen hasta, haftalar içinde ağır bir gerileme yaşadı. Dakikalar içinde defalarca kendini geriye doğru yere bırakarak başını çarpmaya başladı ve aldığı yaralar nedeniyle hastanede hayatını kaybetti.</p><h2><strong>Mahkeme suçlamaları yetersiz buldu</strong></h2><p>Savcılık, üst düzey hekimi olası kastla öldürme, başhekimi ise ihmal sonucu öldürme suçlamasıyla yargılamış ve sırasıyla altı yıl hapis ile ertelenmiş hapis cezası talep etmişti. Ancak mahkeme, iddianamede yer alan suçlamaların kanıtlanamadığını belirterek her iki doktoru da akladı.</p><p>Mahkeme Başkanı, kararın açıklanması sırasında aileye duyduğu üzüntüyü dile getirdi. Ailenin olayın tüm yönleriyle aydınlatılmasını istemesinin anlaşılır olduğunu söyledi ancak mahkemenin yalnızca iddianamede yer alan suçlamaları değerlendirebileceğini vurguladı.</p><h2><strong>İlaç, personel ve “yumuşak oda” iddiaları çürütüldü</strong></h2><p>Mahkeme, hastaya yeterli sakinleştirici verilmediği, bire bir gözetim sağlanmadığı veya hastanın yumuşak odaya (koruyucu kaplamalı oda) alınmadığı yönündeki iddiaları da geçersiz buldu. Pandemi dönemindeki personel eksikliği nedeniyle yoğun gözetimin mümkün olmadığı, ayrıca kliniğin tek yumuşak odasının sürekli dolu olduğu belirtildi. Hastanın ne kadar ilaç aldığına dair net kayıtların bulunmaması da suçlamaların desteklenememesine yol açtı.</p><h2><strong>“Bir huzursuzluk duygusu kalıyor”</strong></h2><p>Her ne kadar cezai sorumluluk tespit edilmemiş olsa da mahkeme, genç hastanın ihtiyaçlarının karşılanamadığını kabul etti. Mahkeme Başkanı, “Bir huzursuzluk duygusu kalıyor. Bu durum bizi de derinden etkiliyor.” ifadelerini kullandı.</p><p>Karar henüz kesinleşmedi. Ailenin avukatı, duruşma salonunda karara itiraz edeceğini açıkladı. Dosya Aargau Yüksek Mahkemesi’ne taşınacak.</p>

Königsfelden Windisch: Otistik hastanın ölümüyle ilgili iki doktora beraat

Crans-Montana’daki büyük yangın felaketinin üzerinden henüz bir ay geçmişken, Parmelin SRF'te yayınlanan “Arena” programında genç siyasetçilerle İsviçre’nin uluslararası rolünü ve ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkileri tartıştı.

Arena’da Trump tartışması

<p>İsviçre Federal Başkanı Guy Parmelin, ikinci dönemine zorlu bir başlangıç yaptı. Parmelin, felaketten etkilenen ailelerin desteklenmeye devam edilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca olayın tüm yönleriyle aydınlatılması ve sorumluların belirlenmesinin önemine dikkat çekti. Bu sürecin Wallis Savcılığı tarafından yürütüldüğünü hatırlattı.</p><p>İtalya’dan gelen eleştiriler hakkında konuşan Parmelin, duygusal tepkilerin anlaşılabilir olduğunu söyledi ancak iki ülkenin farklı yasal düzenlemelere sahip olduğunu belirtti. Gerginliğin kısa sürede azalmasını umduğunu ifade etti.</p><h2><strong>Trump tartışması genç siyasetçileri böldü</strong></h2><p>Programda en çok tartışılan konulardan biri, İsviçre’nin ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkilerde izlediği tutum oldu. Parmelin, dünyanın değiştiğini ve korumacılığın geri döndüğünü söyledi. Özellikle küçük ve ihracata bağımlı ülkeler için önümüzdeki dönemin zor geçeceğini belirtti.</p><p>SP’li Anja Gada, İsviçre’nin otoriter yönetimlere karşı daha net bir duruş sergilemesi gerektiğini savundu. Ona göre İsviçre, ekonomik heyetler göndermek yerine uluslararası hukuk ve demokratik değerler konusunda daha kararlı olmalı.</p><p>SVP’li Sandra Schneider ise tam tersini savundu. Federal Konsey’in zaman zaman Trump gibi daha cesur davranması gerektiğini söyleyen Schneider, “Switzerland first” yaklaşımını ve katı bir tarafsızlık politikasını destekledi.</p><p>Genç FDP’li Alessia Wehrli, ABD’nin İsviçre ihracatı için önemine dikkat çekti. İsviçre’nin hem güçlü ilişkiler sürdürmesi hem de savunma kapasitesinin inandırıcı olması gerektiğini söyledi.</p><p>Mitte genç siyasetçisi Gregorio Aostalli ise İsviçre’nin uluslararası alanda yalnız kalamayacağını vurguladı. Birleşmiş Milletler ilkelerinin son yıllarda sürekli saldırı altında olduğunu belirterek, tarafsızlığın “olan bitene kayıtsız kalmak” anlamına gelmediğini ifade etti.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/3f6b344d38c4348a14ff668a7.png" width="1024" height="576"></figure><h2><strong>Gençlerde artan kaygı</strong></h2><p>Jeopolitik gerilimlerin genç kuşakta ciddi bir endişe yarattığı da programda dile getirildi. Wehrli, geleceğe dair belirsizliğin arttığını söylerken, Gada otoriter rejimlerin yükselişinden duyduğu korkuyu paylaştı.</p><p>Parmelin de benzer bir kaygı taşıdığını belirtti. Federal Konsey’in uluslararası gelişmeleri yakından izlediğini ve İsviçre’nin nasıl konumlanması gerektiği üzerine çalıştığını söyledi.</p><p>Tarafsızlık konusundaki görüş ayrılıkları ise tartışmanın son bölümünde yeniden gündeme geldi. Schneider, tarafsızlığın İsviçre için vazgeçilmez olduğunu savunurken, Aostalli ülkenin değerlerini paylaşan müttefiklere ihtiyaç duyduğunu dile getirdi.<br><br><strong>Fotoğraflar</strong>: SRF Video</p>

Parmelin: “Dünya değişti, küçük ülkeler için dönem zor”

Basel-Landschaft kantonunda polislik mesleğine C oturum izniyle kabul edilme fikri reddedildi. Kıl payı sonuçlanan oylamada yasa değişikliği geçmedi ve polis adaylarının İsviçre pasaportuna sahip olma şartı devam etti.

C oturum izniyle polislik

<p>Landrat’taki oylama 40’a 40 eşitlikle sonuçlandı. Bu durumda karar yetkisi oturumu yöneten Landrat Başkanvekili Andreas Dürr’e geçti. Dürr’ün verdiği karar, değişikliğin reddedilmesi yönünde oldu. Dürr, bu kadar kritik bir eşitlik beklemediğini ifade etti. Konuyla ilgili tartışmalar iki hafta önce yapılmış, son oturumda ek görüş bildirilmemişti.</p><p>Bugün Basel-Landschaft polisinde iki Alman vatandaşı, özel izinle görev yapıyor. Ancak yasa değişikliğinin reddedilmesiyle bu uygulamanın genişletilmesi şimdilik mümkün görünmüyor.</p><h2><strong>“Şiddet tekeli İsviçre vatandaşlarında olmalı”</strong></h2><p>Kantonun sağ partileri, polislik mesleğinin yalnızca İsviçre vatandaşlarına açık olması gerektiğini savundu. SVP’li Martin Karrer, “Şiddet tekeli İsviçre’nin elinde olmalıdır.” diyerek tutumlarını açıkladı. Aynı partiden Jacqueline Wunderer ise C oturum izni sahiplerinin vatandaşlığa başvurabileceğini hatırlatarak bunun herkes için açık bir yol olduğunu söyledi.</p><p>C oturum izni, İsviçre’de beş ila on yıl yaşayan kişilere verilen ve süresiz kalış hakkı tanıyan bir statü olarak biliniyor.</p><h2><strong>Sol partiler yetkinliğe odaklandı</strong></h2><p>Sol partiler ise vatandaşlık yerine bireysel yetkinliklerin belirleyici olması gerektiğini savundu. Yeşiller’den Stephan Ackermann, polislik için yapılan sınavların zaten yeterli eleme yaptığını belirterek, “Pasaport belirleyici unsur değil.” dedi.</p><p>SP’li Güvenlik Direktörü Kathrin Schweizer ise başka bir noktaya dikkat çekti: Polis okulundayken taşınmak zorunda kalan bir adayın yeni belediyede yeniden beş yıl beklemesi gerektiğini, bunun da vatandaşlık sürecini ciddi şekilde uzattığını vurguladı. Schweizer, “Oldukça zorlayıcı bir vatandaşlık yasamız var, süreçler uzun sürüyor.” dedi.</p><h2><strong>Diğer kantonlarda durum nasıl?</strong></h2><p>Baselland, değişiklik kabul edilseydi C oturum izniyle polisliğe izin veren dördüncü kanton olacaktı. Bugün yalnızca Basel-Stadt, Neuchâtel ve Jura kantonlarında polislik için İsviçre pasaportu zorunlu değil; ancak C oturum izni şartı bulunuyor. Basel-Stadt’ta polis teşkilatının yüzde altısı yabancı uyruklulardan oluşuyor ve çoğunluğu Alman vatandaşı.</p><p>Yedi kanton ise ara bir çözüm uyguluyor. Bu kantonlarda polis adaylarının eğitim başlangıcında İsviçre pasaportu veya C oturum izni olması yeterli görülüyor; vatandaşlık işlemlerinin eğitim bitimine kadar tamamlanması gerekiyor. Bu uygulama özellikle Romandie bölgesinde yaygın.</p><p>Obwalden kantonu bireysel değerlendirme yaparken, Graubünden’de kanton polisi ve Chur şehir polisi arasında farklı uygulamalar bulunuyor. Chur şehir polisi yalnızca İsviçre vatandaşlarını kabul ediyor.</p><h2><strong>Sonuç: Statüko devam ediyor</strong></h2><p>Baselland’ın aldığı karar, İsviçre genelindeki mevcut uygulamayla uyumlu. Ülke genelinde 14 kanton polislik mesleğini yalnızca İsviçre vatandaşlarına açık tutuyor. Bugünkü ret kararıyla konu Baselland için şimdilik kapanmış görünüyor.</p>

Basel-Landschaft kantonunda polislik yalnızca İsviçrelilere açık kalacak

Yurtdışında yaşayan İsviçre vatandaşları, pasaportlarını yenilemek istediklerinde çoğu zaman uzun mesafeler kat etmek, yüksek maliyetlere katlanmak ve sınırlı hizmet seçenekleriyle mücadele etmek zorunda kalıyor. 

Pas yenileme süreci tepki çekiyor

<p>İsviçre’nin diplomatik temsilciliklerine uzak bölgelerde yaşayanlar için süreç hem zahmetli hem de çoğu zaman erişilemez hale geliyor.</p><p>Birçok İsviçreli, özellikle ulaşım masrafları, konaklama giderleri ve zaman kaybı nedeniyle pas yenileme sürecinden memnun olmadığını dile getiriyor. Sağlık sorunları nedeniyle seyahat edemeyenler için ise durum daha da karmaşık bir hâl alıyor.</p><p>ABD’nin Minnesota eyaletinde yaşayan Swiss1956 rumuzlu okur, yıllardır Chicago’daki konsolosluğa bağlıydı. Ancak bu temsilcilikte artık biyometrik veri toplama altyapısı bulunmadığı için New York’a yönlendirildi. Bu durum, iki günden uzun süren yolculuklar, uçak biletleri, otel masrafları ve diğer giderlerle süreci oldukça maliyetli hale getiriyor. Oğlu South Dakota’da yaşayan Swiss1956, “İkimiz için de ciddi bir yolculuk. Masraflar hızla artıyor.” diyerek durumu özetliyor.</p><h2><strong>Mobil istasyonlar çözüm oluyor ancak her yerde yok</strong></h2><p>Bazı ülkelerde konsolosluklar, biyometrik veri toplamak için mobil istasyonlar göndererek yurtdışındaki vatandaşlara kolaylık sağlıyor. Tayland’ın Chiang Mai kentinde her yıl belirli günlerde otellere kurulan mobil cihazlar sayesinde birçok kişi uzun yolculuklardan kurtuluyor.</p><p>Ekvador’un Guayaquil kentinde yaşayan Swissmen@Zurich ise sekiz saat uzaklıktaki Quito’ya gitmek yerine mobil istasyon sayesinde işlemlerini yaşadığı şehirde tamamlayabildiğini belirtiyor. Konsolosluğun ihtiyaç tespiti yapmasının ardından altı ay içinde 34 kişinin bu hizmetten yararlanarak zaman ve para tasarrufu sağladığını aktarıyor.</p><h2><strong>Bazıları için tek çözüm: İsviçre’ye seyahat etmek</strong></h2><p>Bazı yurtdışında yaşayan İsviçreliler, pas yenileme işlemlerini İsviçre ziyaretleriyle birleştirerek çözüm buluyor. Lüksemburg’da yaşayan JoanBoa, kızını ziyaret ettiği Lausanne’da pasını yenilediğini belirtiyor. Colorado ve Hawaii’de yaşayan ZermattTessa ise San Francisco’daki konsolosluğa gitmek yerine düzenli İsviçre seyahatlerinde işlemlerini yaptırmanın daha ekonomik olduğunu ifade ediyor.</p><p>Sınır bölgelerinde yaşayanlar da çoğu zaman İsviçre’ye giderek işlemlerini daha hızlı ve kolay şekilde tamamlayabiliyor.</p><h2><strong>Sağlık sorunları olanlar için süreç neredeyse imkânsız</strong></h2><p>Biyometrik veri toplama zorunluluğu nedeniyle pas yenileme işlemleri mutlaka şahsen yapılmak zorunda. Bu durum, özellikle yaşlı veya sağlık sorunları olan kişiler için ciddi engeller yaratıyor.</p><p>Kenya’da yaşayan 80 yaşındaki Ruedi B., yürüme güçlüğü nedeniyle Nairobi’ye gidemediği için pasını yenileyemiyor. Konsolosluğun Mombasa’ya mobil istasyon göndermeyi reddettiğini belirten Ruedi B., bu nedenle oturum iznini yeniletemediğini ve ülkede “yasa dışı” duruma düşme riskiyle karşı karşıya olduğunu söylüyor.</p><h2><strong>Neden çevrimiçi bir sistem yok?</strong></h2><p>Birçok kişi, pas yenileme işlemlerinin çevrimiçi yapılamamasından şikâyetçi. New York’ta yaşayan Simona Vazquez-Sartori, işlemlerin kolay olduğunu ancak yol, otel ve diğer masrafların yüksekliğine dikkat çekiyor. Sevilla’dan Madrid’e gitmek zorunda kalan Anne ise tren ve taksi ücretleriyle birlikte pas yenilemenin oldukça pahalıya mal olduğunu belirterek çevrimiçi bir sistemin büyük kolaylık sağlayacağını ifade ediyor.</p><h2><strong>Bazı temsilcilikler hizmet veremiyor</strong></h2><p>Bazen temsilcilik yakın olsa bile konsolosluk hizmeti sunulmuyor. Belarus’un Minsk kentinde yaşayan Hans Rudolf Knecht, sadece 20 dakika uzaklıktaki İsviçre Büyükelçiliği’nin pas yenileme hizmeti vermediğini, bu nedenle Moskova’ya veya İsviçre’ye gitmek zorunda kaldıklarını belirtiyor.</p><h2><strong>Olumlu deneyimler de var</strong></h2><p>Her ne kadar birçok kişi zorluk yaşasa da bazı yurtdışındaki İsviçreliler konsolosluk hizmetlerinden memnun. Milano’ya bir saat uzaklıkta yaşayan Lilly, hızlı randevu sistemi, nazik personel ve kısa işlem süresi sayesinde pasını sorunsuz şekilde yenilediğini aktarıyor.</p>

Yurtdışında yaşayan İsviçreliler pas yenilemede büyük zorluklar yaşıyor

İsviçre’de uzun yıllardır yasal olan yardımlı intihar uygulaması, özellikle yurtdışından bu amaçla ülkeye gelen kişiler nedeniyle tartışmaların odağında. Kaç kişinin İsviçre’ye gelerek yaşamına son verdiği ise bilinmiyor. 

Yardımlı intihar tartışması büyüyor

<p>Bunun nedeni, parlamentonun sterbeturismus (ölüm turizmi) için resmi bir izleme sistemi kurulmasını reddetmesi.</p><p>Yardımlı intihar konusundaki eleştiriler hem ülke içinde hem de dışında artıyor. İsviçre’de kantonların üstlendiği maliyetler tartışılırken, yurtdışında etik kaygılar öne çıkıyor. Eleştirilerin ortak noktası, İsviçre’nin yardımlı intihara erişimi “fazla kolay” hale getirdiği yönünde.</p><p>Geçmişte özellikle İngiltere’den gelen bazı kişilerin, ailelerine haber vermeden İsviçre’de intihar yardımı aldığı ortaya çıkmış ve bu durum geniş yankı uyandırmıştı. Örneğin, oğlunun ölümünün ardından ağır depresyon yaşayan 50’li yaşlarındaki bir kadın, ailesinin bilgisi olmadan İsviçre’ye gelerek bu hizmetten yararlanmıştı.</p><p>İsviçre’de yardımlı intihar için terminal hastalık şartı bulunmuyor ve kişinin ailesini bilgilendirme zorunluluğu da yok. Ceza Kanunu’na göre, yardım eden kişinin çıkar amacı taşımaması koşuluyla bu uygulama suç sayılmıyor. Ayrıca tıbbi meslek örgütlerinin etik kuralları ve yardım kuruluşlarının kendi iç düzenlemeleri geçerli.</p><h2><strong>Siyasi girişimler yine sonuçsuz kaldı</strong></h2><p>Yardımlı intiharı daha sıkı kurallara bağlama girişimleri bugüne kadar her defasında başarısız oldu. Son tartışma, “Sarco” adı verilen ölüm kapsülünün gündeme gelmesiyle yeniden alevlendi. Bunun üzerine <i>Ständerat</i> (Eyaletler Meclisi) hukuk komisyonu, en azından sürecin genel olarak izlenmesini öngören bir öneri sundu. Bu öneri, yurtdışından gelen kişilerin yardımlı intihar vakalarının da istatistiklere eklenmesini içeriyordu.</p><p>Ancak bu sınırlı kapsamlı teklif bile parlamentonun kış oturumunda reddedildi. Konu hakkında konuşmak isteyen siyasetçi neredeyse çıkmadı. Tek istisna, Ulusal Konsey’de önerinin reddini savunan SP’li Ueli Schmezer oldu.</p><p>Schmezer, izleme sistemine karşı çıkılmasının üç gerekçesi olduğunu belirtti. İlk olarak, yardımlı intiharların “olağan dışı ölüm” olarak zaten incelendiğini ve yabancıların verilerine kuruluşlar üzerinden ulaşılabildiğini söyledi. İkinci olarak, yeni bir veri toplama sisteminin idari açıdan büyük bir yük getireceğini, üstelik Federal İstatistik Ofisi’nin (BFS) tasarruf nedeniyle bazı istatistiklerden vazgeçmek zorunda kaldığını hatırlattı. Üçüncü gerekçe ise, İsviçre’nin isterse ölüm turizmini izleme sistemine gerek kalmadan da yasaklayabileceği yönündeydi.</p><h2><strong>Veriler aslında zaten mevcut</strong></h2><p>Sorumlu bakan Elisabeth Baume-Schneider de benzer şekilde, yeni bir istatistik oluşturmanın yalnızca mevcut bir tabloya kutu eklemekten ibaret olmadığını, tamamen yeni bir çerçeve gerektirdiğini savundu. Eğitimler, yeni bir dijital sistem ve ek kaynak ihtiyacına dikkat çekti.</p><p>Ancak Swissinfo’nun Federal İstatistik Ofisi ile yaptığı görüşmeler, önemli bir gerçeği ortaya çıkardı: Kantonlar, yurtdışında yaşayan kişilerin yardımlı intihar verilerini bugün bile BFS’ye iletiyor. Bu veriler, olağan dışı ölüm incelemelerinden bağımsız olarak, tüm ölümlerde kullanılan “ölüm nedeni sertifikası” üzerinden toplanıyor.</p><p>BFS, bu bilgilerin doğruluğunu sistematik olarak kontrol etmediğini ve resmi istatistiklerin yalnızca İsviçre’de yaşayan nüfusa odaklandığını belirtiyor. Bu nedenle veriler açıklanmıyor.</p><h2><strong>“Formu güncellemek yeterli” diyenler de var</strong></h2><p>Lifecircle adlı yardım kuruluşunun başındaki Erika Preisig, BFS’nin formuna birkaç ekleme yapılmasının yeterli olacağını savunuyor. Preisig’e göre, her yardımlı intihar zaten detaylı bir inceleme gerektirdiği için ek veri girişi “çok küçük bir iş yükü” anlamına geliyor. Ayrıca doktorlar için ek bir eğitim gerekmeyeceğini belirtiyor.</p><h2><strong>BFS geri adım attı: İzleme sistemi gündeme gelebilir</strong></h2><p>Süreçle ilgili yazışmaların ardından Federal İstatistik Ofisi, siyasi bir talep olmamasına rağmen ölüm turizmine ilişkin verileri toplamayı değerlendirdiğini açıkladı. Kurum, maliyet açısından uygulanabilir bir çözüm aradığını ve hizmetlerini geliştirmeye devam ettiğini duyurdu.</p><h2>&nbsp;</h2>

İsviçre siyaseti ölüm turizmi konusunda ayrıntıya girmek istemiyor

İsviçre’nin Valais kantonundaki Crans-Montana Kayak Merkezi’nde yılbaşı gecesi çıkan ve 40 kişinin hayatını kaybettiği bar yangınına ilişkin yürütülen hukuki süreç, İsviçre ile İtalya arasında diplomatik gerilime yol açtı.

<p>Özellikle bar işletmecisinin tutuksuz yargılanmasına karar verilmesi, Roma’nın sert tepkisine neden olurken, İtalya’nın diplomatik baskısı Bern’de rahatsızlık yarattı.</p><p>Yangında, aralarında İtalyan vatandaşlarının da bulunduğu 40 kişinin yaşamını yitirdiği barın ortaklarından işletmeci Jacques Moretti’nin kefalet karşılığında serbest bırakılması, İtalya hükümeti tarafından kabul edilemez bulundu. Bu kararın ardından Roma yönetimi, 24 Ocak’ta İtalya’nın Bern Büyükelçisi Gian Lorenzo Cornado’yu istişareler için Roma’ya çağırdı.</p><p>İtalya’da Başbakan Giorgia Meloni başta olmak üzere çok sayıda siyasetçi, Moretti’nin tutuklu yargılanmamasına sosyal medya üzerinden sert eleştiriler yöneltti. İtalya Başbakanlığı’ndan yapılan yazılı açıklamada, Meloni ile Dışişleri Bakanı Antonio Tajani’nin, Büyükelçi Cornado’ya Valais Kantonu Başsavcısı Beatrice Pilloud ile derhal temas kurarak, Moretti’nin serbest bırakılmasına yönelik İtalya hükümetinin ve kamuoyunun duyduğu derin öfkeyi iletmesi talimatını verdiği bildirildi. Açıklamada, suçun ağırlığına, ciddi sorumluluklara, kaçma ihtimaline ve delillerin karartılma riskine rağmen alınan kararın kabul edilemez olduğu vurgulandı.</p><p>Roma yönetimi daha sonra, Bern’e çağrılan Büyükelçi Cornado’nun görevine dönüşünü iki şartın yerine getirilmesine bağladığını duyurdu. Buna göre, Büyükelçi’nin İsviçre’ye yeniden dönmesi; iki ülkenin adli makamları arasında etkili bir işbirliğinin kurulmasına ve 1 Ocak’taki Crans-Montana faciasının sorumlularının hızla belirlenmesi amacıyla ortak bir soruşturma ekibinin oluşturulmasına bağlı olacak.</p><p>Bu kapsamda, yangınla ilgili kendi soruşturmasını başlatan Roma Cumhuriyet Başsavcılığı da İsviçre makamlarına gönderdiği yazıda, ortak bir ekip oluşturulması halinde soruşturmacı göndermeye hazır olduklarını bildirdi.</p><p>İtalya’nın bu talepleri ve diplomatik baskısı, İsviçre Federal Parlamentosu’nda tepkiyle karşılandı. Farklı partilerden milletvekilleri, Roma’nın yaklaşımını eleştirirken, bazı siyasetçiler bu tutumu açıkça “şantaj” olarak nitelendirdi.</p><p>İsviçre Halk Partisi (SVP) Milletvekili ve Hukuk İşleri Komitesi Başkanı Barbara Steinemann, İtalya’nın tavrına karşı çıkarak, İsviçre’de yargının bağımsızlığına, güçler ayrılığına ve federal yapıya vurgu yaptı. Steinemann, adalet sisteminin bu dosyada başarısız olduğuna dair herhangi bir işaret bulunmadığını söyledi. SVP’li milletvekili Piero Marchesi de İtalya’nın taleplerini “saçma” olarak değerlendirerek, adli işbirliğinin mümkün olduğunu ancak siyasi baskının kabul edilemez olduğunu ifade etti.</p><p>Hür Demokrat Parti (FDP) üyesi ve Devlet Konseyi Hukuk İşleri Komitesi Başkanı Andrea Caroni ise olayda çok sayıda İtalyan mağdur bulunmasının İtalya’nın hassasiyetini anlaşılır kıldığını belirtti. Ancak Caroni, bağımsız bir ceza soruşturmasının somut adımlarına siyasi müdahale yapılmasının İsviçre’de kabul edilemeyeceğini vurguladı. Sosyal Demokrat Parti (SP) milletvekili Jessica Jaccoud da İtalya’nın tutumunu, hukukun üstünlüğü açısından ciddi bir tehdit olarak değerlendirdi.</p><p>İsviçre Federal Adalet Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada ise Valais Kantonu Savcılığı ile Roma Savcılığı’nın, yetkili İsviçre makamlarından ortak bir soruşturma ekibi kurulmasını talep edebileceği belirtildi. Açıklamada, bu tür ekiplerin özellikle karmaşık ve kapsamlı davalarda yaygın olarak oluşturulduğu ifade edildi.</p><p>İsviçre Federal Dışişleri Bakanlığı da İtalya’dan gelen taleplerin dikkate alındığını ve konunun ilgili adli makamlara iletildiğini açıkladı. Dosyanın Valais Kantonu yargısının yetki alanında olduğu hatırlatılırken, Valais Savcılığı’nın İtalya’dan 13 Ocak’ta gelen işbirliği talebine hafta sonuna kadar yanıt vermesinin beklendiği kaydedildi.</p><p>Öte yandan İsviçre’nin Roma Büyükelçisi Roberto Balzaretti, İsviçre kamu yayıncısı RSI’ye yaptığı açıklamada, Roma’dan gelen taleplerin ciddiyetle ele alınması gerektiğini belirtti. Balzaretti, yaşananlara rağmen iki ülke arasındaki ilişkilerin normal seyrinde devam edeceğini vurguladı.</p><p>Crans-Montana’daki ölümcül yangın, Valais kantonunda bulunan ve yılbaşı kutlamalarının yapıldığı bir barda meydana gelmişti. İsviçreli yetkililer, faciada 40 kişinin hayatını kaybettiğini, çoğu ağır olmak üzere 119 kişinin yaralandığını açıklamıştı. Yangının çıkış nedenine ilişkin soruşturma sürerken, görgü tanıkları yangının şampanya şişelerine takılan maytaplı mumlardan kaynaklanmış olabileceğini öne sürmüştü.</p><p>Yoğun bakım ünitelerinin dolması nedeniyle çok sayıda yaralı çevre ülkelerdeki hastanelere sevk edilmişti. Yangının ardından bar sahipleri Jacques Moretti ve eşi Jessica Moretti hakkında “ihmal sonucu ölüme ve yaralanmaya neden olma” ile “ihmal sonucu kundaklama” suçlamalarıyla ceza soruşturması başlatıldı. Barın son beş yıldır düzenli denetimden geçmediğinin ortaya çıkması da soruşturma dosyasına yansıdı.</p><p>Valais Kantonu Zorunlu Tedbirler Mahkemesi, 12 Ocak’ta Jacques Moretti’nin kaçma riski gerekçesiyle geçici olarak gözaltına alınmasına karar vermiş, 23 Ocak’ta ise İsviçre ceza usulü kapsamında tutukluluğun istisnai bir tedbir olduğu gerekçesiyle, 200 bin İsviçre frangı kefalet karşılığında denetimli serbest bırakılmasına hükmetmişti.</p><p>Yangında altı vatandaşını kaybeden İtalya hükümeti, 13 Ocak’ta bar sahiplerinin yargılandığı davaya müdahil olacağını açıklamıştı.</p>

Crans-Montana yangını İsviçre ve İtalya arasında diplomatik krize neden oldu

İsviçre, her yıl olduğu gibi bu yıl da ulusal siren testine hazırlanıyor. 4 Şubat 2026 Çarşamba günü, ülke genelindeki yaklaşık 5000 siren aynı anda devreye alınacak. Testin amacı, acil bir durumda halkın zamanında ve doğru şekilde uyarılmasını sağlayacak sistemlerin sorunsuz çalıştığından emin olmak.

5000 siren aynı anda çalacak

<h3><strong>Test nasıl yapılacak?</strong></h3><p>Federal Nüfus Koruma Dairesi (BABS), testin her yıl şubat ayının ilk çarşamba günü gerçekleştirildiğini hatırlatıyor. Geçen yıl yapılan testte sirenlerin <strong>yüzde 99’u</strong> sorunsuz çalışmıştı.</p><p>Bu yılki program şöyle:</p><ul><li><strong>13.30</strong> – “Genel Alarm” sinyali verilecek. Bu sinyal, bir dakika boyunca yükselip alçalan bir uyarı tonundan oluşuyor.</li><li><strong>14.00</strong> – Gerekirse sinyal tekrarlanacak.</li><li><strong>14.00–16.30</strong> – Barajların altındaki risk bölgelerinde “Su Alarmı” test edilecek. Bu sinyal, 20 saniyelik 12 derin ve sürekli tondan oluşuyor.</li></ul><h3><strong>Alertswiss uygulaması da test edilecek</strong></h3><p>Sirenlerle birlikte, acil durum bilgilendirme sistemi <strong>Alertswiss</strong> üzerinden de test amaçlı bilgi mesajları gönderilecek. Uygulama şu anda yaklaşık <strong>2,3 milyon cihazda</strong> kurulu. Testin amacı, çok sayıda bildirim gönderildiğinde sistemin sorunsuz çalışıp çalışmadığını kontrol etmek.</p><p>Bilgi seviyesindeki bu test mesajları, telefonda siren sesi oluşturmaz. Gerçek bir tehlike durumunda ise uygulama acil uyarı sinyali verir.</p><p>Alertswiss’in son sürümünde ayrıca <strong>acil toplanma noktalarının konumları</strong> da görüntülenebiliyor. Bu noktalar, büyük çaplı olaylarda devreye giriyor.</p><h3><strong>Gerçek bir alarm durumunda ne yapılmalı?</strong></h3><ul><li><strong>Genel Alarm</strong> duyulursa:<ul><li>Alertswiss uygulaması veya www.alert.swiss &nbsp;üzerinden bilgi alınmalı.</li><li>Radyo dinlenmeli.</li><li>Yetkililerin talimatları izlenmeli.</li><li>Komşular bilgilendirilmeli.</li></ul></li><li><strong>Su Alarmı</strong> duyulursa:<ul><li>Baraj altındaki riskli bölge <strong>derhal terk edilmeli</strong>.</li></ul></li></ul><h3><strong>Vatandaşlara öneriler: Kişisel hazırlık kontrolü</strong></h3><p>BABS, siren testinin kişisel acil durum hazırlığını gözden geçirmek için iyi bir fırsat olduğunu belirtiyor. Öneriler:</p><ul><li><strong>Alertswiss uygulamasını</strong> tüm cihazlara yüklemek.</li><li>Kendiniz ve aileniz için <strong>acil durum planı</strong> hazırlamak veya mevcut planı güncellemek.</li><li>Federal hükümetin <strong>acil durum erzak hesaplayıcısı</strong> ile evdeki temel stokları kontrol etmek.</li><li>Bir nükleer santrale <strong>50 km’den yakın</strong> oturanlar için: 2023 sonbaharında dağıtılan <strong>iyot tabletlerinin</strong> hâlâ evde olup olmadığını kontrol etmek.<ul><li>Eksikse Jodtabletten ofisiyle iletişime geçilebiliyor.</li></ul></li><li>50 km’den uzakta yaşayanlar için tabletler kantonlar tarafından depolanıyor ve yalnızca acil durumda dağıtılıyor.</li></ul><p>İsviçre’nin en büyük güvenlik tatbikatlarından biri olan bu yıllık test, hem teknik sistemlerin hem de halkın acil durumlara hazırlığının güncel tutulmasını amaçlıyor.</p>

4 Şubat çarşamba günü tüm İsviçre’de sirenler çalacak

İsviçre’de işsiz kalan binlerce kişi, yılın ilk ödemesi olan ocak ayı günlük ödeneklerini hâlâ alamadıklarını bildiriyor. Nedeni, federal makamların yeni ASAL 2.0 adlı ödeme yazılımına geçişiyle ortaya çıkan ciddi teknik sorunlar. Birçok kişi kira, sağlık sigortası ve temel giderlerini karşılayamadığını söylüyor.

İşsizler çaresiz: “kira ödeyemiyorum”

<p>6 Ocak’ta devreye alınan yeni IT sistemi, Staatssekretariat für Wirtschaft (Seco) tarafından “geçici teknik sorunlar” olarak tanımlansa da, işsizlik kasalarında ciddi bir birikmeye yol açtı.</p><ul><li>Dosyaların işlenmesi gecikti.</li><li>“Job Room” platformu günlerce ya hiç çalışmadı ya da kısıtlı erişilebilir oldu.</li><li>Yüzlerce kişi ocak ayı ödemesini alamadığını bildirdi.</li></ul><p>Bir okur durumu şöyle özetliyor:
“Kasım sonundan beri tek kuruş almadım. Kira ve sağlık sigortası ödemelerim tehlikede.”</p><h2>Seco: “Genel bir gecikme yok” diyor – Rakamlar farklı konuşuyor</h2><p>Seco, yaygın bir gecikme olmadığını savunuyor. Aralık 2025 için:</p><ul><li>218,4 milyon frank talep edildi.</li><li>193,7 milyon frank ödendi.</li><li>Yani 24,5 milyon frank hâlâ ödenmedi.</li></ul><p>Bu açıklama, parasını bekleyenler için pek bir anlam ifade etmiyor. Bir başka okur şöyle diyor:
“Faturalar kendini ödemiyor. Ne zaman düzeleceğini kimse söyleyemiyor.”</p><h2>Tek ebeveynler ve düşük gelirli kişiler daha da zor durumda</h2><p>A. S. (30), yalnız bir anne:</p><ul><li>Aile yardımları kesildi.</li><li>Ödemeler gecikti.</li><li>Yetkililerden “sabırlı olun” cevabını aldığını söylüyor.</li></ul><p>Bu durum, özellikle düşük gelirli ve tek ebeveynli aileler için ciddi bir risk oluşturuyor.</p><h2>Sistem çöküyor: 10 büyük arıza, 9’u giderildi</h2><p>Seco’ya göre yeni sistem devreye alındığından beri:</p><ul><li>10 büyük IT arızası yaşandı.</li><li>9’u giderildi, ancak “Job Room” bağlantı sorunları devam ediyor.</li><li>Uzman ekiplerin “gece gündüz çalıştığı” belirtiliyor.</li></ul><h2>Uzman: “Bu kadar arıza kabul edilemez”</h2><p>Siber güvenlik uzmanı Marc Ruef, yaşananları ağır şekilde eleştiriyor:</p><ul><li>Bu büyüklükte bir sistemde bu kadar çok arıza “anlaşılır değil”.</li><li>Genellikle yetersiz testler veya aşırı zaman baskısı böyle sonuçlara yol açıyor.</li></ul><p>Tages-Anzeiger’in haberine göre, federal mali denetim kurumu projeyi altı kez inceledi ve her seferinde risklere dikkat çekti.</p><p>Bir okur tepkisini şöyle dile getiriyor:
“Kullanıcı testleri yok mu? Beta sürüm diye bir şey bilmiyorlar mı? Bunun bir sonucu olmalı.”</p><p>Yeni IT sistemine geçiş, işsizlik kasalarını felç etmiş durumda. Seco, sorunun kontrol altında olduğunu söylese de, binlerce kişi hâlâ parasını bekliyor. Kira, sağlık sigortası ve temel ihtiyaçlarını karşılayamayanlar için durum giderek daha kritik hâle geliyor.</p>

İsviçre’de binlerce kişi hala işsizlik ödeneğini alamıyor

İsviçre Federal Hükümeti, 2045’e kadar ülkenin ulaşım altyapısını hem raylı sistemlerde hem de ulusal karayollarında genişletmeyi hedefleyen kapsamlı bir strateji hazırladı. 

Yeni ulaşım stratejisi

<p>Hükümet, ilk kez demiryolu ve karayolu projelerini <strong>tek bir çerçevede</strong> planlayarak önceliklendirme yapacak. Bunun nedeni, özellikle demiryolu alanında planlanan projelerin mevcut bütçeyi aşması.</p><p>Ulaştırma Bakanı Albert Rösti, projelerin uzun vadeli planlanması gerektiğini vurgulayarak, “Ulaşım projeleri onlarca yıl önceden hazırlanmalı ki ihtiyaç duyulduğunda hazır olsunlar” dedi.</p><h2><strong>Demiryolu yatırımları: 24 milyar franklık genişleme</strong></h2><p>Federal Hükümet, 2027 ve 2031 mesajlarında yer alacak büyük demiryolu projelerini belirledi. Bu projeler, ülkenin en yoğun hatlarında kapasiteyi artırmayı ve tıkanıklıkları gidermeyi amaçlıyor.</p><h3><strong>Öncelikli büyük projeler (milyon frank)</strong></h3><figure class="table"><table><thead><tr><th>Proje</th><th>Maliyet (milyon)</th></tr></thead><tbody><tr><td>Luzern: Durchgangsbahnhof 1. etap</td><td>3.000</td></tr><tr><td>Vaud: Morges – Perroy düzenlemesi</td><td>3.100</td></tr><tr><td>Zürich: Zimmerberg Baz Tüneli II</td><td>1.800</td></tr><tr><td>Genève: Cornavin istasyonu genişletmesi</td><td>1.800</td></tr><tr><td>Zürich: Stadelhofen 4. hat</td><td>1.700</td></tr><tr><td>Neuchâtel – La Chaux-de-Fonds direkt hattı</td><td>1.600</td></tr><tr><td>Basel: SBB – Badischer Bahnhof bağlantısı (kısaltılmış “Herzstück”)</td><td>1.600</td></tr><tr><td>Luzern: Durchgangsbahnhof 2. etap</td><td>2.100</td></tr><tr><td>Bern/Wallis: Grimseltunnel</td><td>800</td></tr><tr><td>Basel: SBB istasyonu genişletmesi</td><td>900</td></tr></tbody></table></figure><h3><strong>2035’e kadar hedeflenen hizmet iyileştirmeleri</strong></h3><ul><li>Bern – Zürich arasında <strong>15 dakikalık sefer sıklığı</strong></li><li>Bern – Luzern ve Basel – Zürich arasında <strong>yarım saatlik seferler</strong></li><li>Mittelland bölgesinde düzenli yarım saatlik bölgesel hatlar</li><li>Genf – Lozan bölgesinde bölgesel hatların güçlendirilmesi</li><li>Bellinzona – Locarno arasında sefer sıklaştırma</li><li>Zürich S-Bahn’da daha uzun trenler için peron uzatma (değerlendirme aşamasında)</li></ul><h3><strong>Finansman</strong></h3><p>Hükümet, demiryolu altyapı fonu BIF için kullanılan KDV payının 2030 sonrası da devam etmesini öneriyor. Bu sayede 2045’e kadar <strong>8 milyar frank ek kaynak</strong> yaratılacak. Toplam bütçe böylece <strong>24 milyar franka</strong> çıkacak.</p><h2><strong>Karayolu yatırımları: Tıkanıklıkların giderilmesi</strong></h2><p>Ulusal karayollarında trafik sıkışıklığını azaltmak ve güvenliği artırmak için çeşitli projeler planlanıyor. Hükümet, hızlı uygulanabilir ve yüksek fayda sağlayan projelere öncelik veriyor.</p><h3><strong>Öncelikli karayolu projeleri (milyon frank)</strong></h3><figure class="table"><table><thead><tr><th>Proje</th><th>Maliyet (milyon)</th></tr></thead><tbody><tr><td>N1 Perly–Bernex (GE) 6 şerit</td><td>1.000</td></tr><tr><td>N1 Aarau-Ost – Birrfeld (AG) 6 şerit</td><td>400</td></tr><tr><td>N1 Wallisellen – Brüttisellen (ZH) 8 şerit</td><td>100</td></tr><tr><td>N1 Rosenbergtunnel 3. tüp (SG)</td><td>1.500</td></tr><tr><td>N2 Rheintunnel Basel</td><td>2.400</td></tr><tr><td>N2 Lugano Sud – Mendrisio (TI)</td><td>1.200</td></tr><tr><td>N3 Zürich batı çevre yolu 6 şerit</td><td>100</td></tr><tr><td>N4 Fäsenstaubtunnel (SH)</td><td>500</td></tr><tr><td>N15 Zürcher Oberland otoyolu</td><td>2.300</td></tr><tr><td>N23 Amriswil Nord – Romanshorn bağlantısı</td><td>1.300</td></tr></tbody></table></figure><h3><strong>İptal edilen projeler</strong></h3><p>Hükümet, 30’dan fazla ulusal yol projesini listeden çıkardı. Bunlar arasında halk oylamasında reddedilen A1 genişletme projeleri de bulunuyor. Bu bölgelerde şerit yönetimi ve acil şeritlerin kullanımının değiştirilmesi gibi işletme çözümleri uygulanacak.</p><h2><strong>Agglomerasyon programı: şehir bölgelerine destek</strong></h2><p>Demiryolu ve karayolu yatırımlarına ek olarak, yoğun nüfuslu bölgelerde ulaşım ve yerleşim planlamasını destekleyen <strong>Agglomerationsverkehr</strong> programı genişletiliyor.</p><h3><strong>5. nesil (2028 sonrası) projeler</strong></h3><ul><li>Oensingen genel ulaşım projesi (Aareland) – 72 milyon</li><li>Olten yeni istasyon meydanı – 79 milyon</li><li>Hasle çevre yolu (Burgdorf) – 77 milyon</li><li>Genf havaalanı ve çevresinde multimodal bağlantılar – 51–57 milyon</li><li>Lozan–Morges elektrikli otobüs alımı – 50 milyon</li><li>Zürich: Franca-Magnani Köprüsü – 80 milyon</li><li>Zürich: Uster – Winterthurerstrasse altgeçidi – 50 milyon</li></ul><h3><strong>6. nesil için öngörülen büyük projeler</strong></h3><ul><li>Genf’te yeni tramvay hatları (500, 400, 200 milyon)</li><li>Basel’de yeni tramvay bağlantıları ve ulaşım merkezleri</li><li>Zürich: Glattalbahn genişlemesi (350 milyon)</li><li>Zürich: Tramtangente Nord (325 milyon)</li><li>Zürich: Tram depolama tesisi Aargauerstrasse (250 milyon)</li></ul><h2><strong>Genel değerlendirme</strong></h2><p>Federal Hükümet, 2045’e kadar İsviçre’nin ulaşım altyapısını hem raylı sistemlerde hem karayollarında güçlendirmeyi hedefleyen en kapsamlı planlardan birini hazırladı. Demiryolu projeleri daha büyük bütçe gerektirdiği için önceliklendirme yapılırken, karayollarında tıkanıklıkların azaltılması amaçlanıyor. Agglomerasyon programı ise büyük şehirlerde ulaşımın daha sürdürülebilir hale getirilmesini destekliyor.</p>

Hükümet 2045’e kadar ulaşım altyapısında büyük dönüşüm planlıyor

İsviçre Savunma Bakanı Martin Pfister, göreve başlamasından yalnızca on ay sonra selefi Viola Amherd’in üç yıl boyunca başaramadığını başardı: Federal Hükümet’te (Bundesrat) ordunun daha kapsamlı şekilde güçlendirilmesini finanse edecek bir çoğunluk oluşturdu. 

20 milyar franklık ek kaynak

<p>Bu destek, özellikle katma değer vergisinin (KDV) artırılması yoluyla sağlanacak ek gelirler sayesinde mümkün oldu.</p><h3>2032 hedefi vardı, finansman yoktu</h3><p>Parlamento, geçen yıl 2032’ye kadar savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 1’ine çıkarılmasını kararlaştırmıştı. Ancak bu hedefin nasıl finanse edileceği uzun süre belirsiz kaldı. Maliye Bakanı Karin Keller-Sutter defalarca uyarıda bulunmuş, mevcut bütçeyle bu artışın karşılanamayacağını söylemişti.</p><p>Yeni planla birlikte KDV artışı, ordunun modernizasyonu için gerekli kaynakların önemli bir bölümünü sağlayacak. Bu sayede 20 milyar franklık ek yatırım, özellikle silah ve mühimmat alımlarına yönlendirilecek.</p><h3>pfister’in stratejisi: borç değil, ek gelir</h3><p>Pfister, selefi Amherd’in aksine borçlanma yolunu tercih etmedi. Amherd, Ukrayna’ya destek ve orduyu güçlendirmek için bir fon oluşturmak istemiş, ancak hükümette çoğunluk bulamamıştı. Federal Hükümet’in çoğunluğu, “borç frenini” (Schuldenbremse) temel bir ilke olarak gördüğü için ek borçlanmaya sıcak bakmadı.</p><p>Pfister ise ek gelir yaratma stratejisiyle ilerledi. Aralık ayında reddedilen KDV artışı önerisini yeniden masaya getirdi, siyasi ittifaklar kurdu ve sonunda hükümetin desteğini almayı başardı.</p><h3>Güvenlik ortamı kötüleşti: hükümetin tavrı değişti</h3><p>Pfister’in planının kabul edilmesinde Avrupa’daki güvenlik durumunun kötüleşmesinin de etkili olduğu belirtiliyor. NATO, Rusya’nın 2028 veya 2029’dan itibaren Kuzeydoğu Avrupa’ya saldırı kapasitesine sahip olabileceği konusunda uyarıyor. Ayrıca Avrupa ülkelerine yönelik hibrit saldırıların arttığına dikkat çekiliyor. Bu gelişmelerin, hükümet içinde savunma harcamalarına yönelik tutumu değiştirdiği değerlendiriliyor.</p><h3>“Geç kalınmış bir güçlendirme”</h3><p>Savunma Bakanı Pfister, bugün yaptığı açıklamada ek finansmanın aslında geç kaldığını kabul etti. Çünkü:</p><ul><li>2026 ve 2027 için neredeyse hiç ek kaynak yok.</li><li>Avrupa’daki savunma sanayii, Ukrayna savaşı nedeniyle kapasite sınırında.</li><li>Silah ve mühimmat için teslimat süreleri oldukça uzun.</li></ul><p>Bu nedenle, KDV artışı kabul edilse bile ordunun kısa vadede hızlı bir modernizasyon yapması mümkün görünmüyor.</p><h3>Siyasi tartışmalar: KDV artışı tepki çekiyor</h3><p>KDV artışı, hükümet içinde kabul görse de siyasi partilerden geniş çaplı eleştiriler geliyor.</p><ul><li>KDV’nin zaten AHV için artırılması planlanıyordu.</li><li>Vergi artışının özellikle düşük gelirli haneleri etkileyeceği belirtiliyor.</li><li>Ordunun bu vergi üzerinden finanse edilmesi, birçok kesimde rahatsızlık yaratıyor.</li></ul><h3>En büyük engel halk oylaması</h3><p>KDV artışı, İsviçre’de zorunlu olarak halk oylamasına sunulmak zorunda. Mevcut anketler, halkın orduya daha fazla kaynak ayırma konusunda çok isteksiz olduğunu gösteriyor. Bu nedenle Pfister’in asıl mücadelesi parlamentoda değil, sandıkta olacak.</p><p>Halk “evet” dese bile, yeni gelirler en erken 2028’de kasaya girmeye başlayacak. Bu tarihe kadar Savunma Bakanı’nın hareket alanı oldukça sınırlı kalacak.</p>

İsviçre ordusunun ek finansmanı için KDV'nin artırılması istendi

Avrupa’da toplu taşıma genellikle bir yerden bir yere ulaşmanın pratik bir yolu olarak görülse de, bazı ulaşım araçları başlı başına bir deneyim sunuyor. Metro, otobüs ya da tramvay çok cazip gelmeyebilir; ancak teleferikler, yolculuğu başlı başına bir cazibe unsuruna dönüştürüyor.

Avrupa teleferikleri

<p>İster dağ zirvelerine doğru yükselin ister şehir siluetinin üzerinde süzülün, teleferikler çevreyi bambaşka bir açıdan izleme fırsatı sunuyor. Yükseklik korkusu olmayanlar için Avrupa genelinde rotayı değiştirmeye değecek pek çok sıra dışı teleferik hattı bulunuyor.</p><h3>Paris’te Avrupa’nın en uzun şehir içi teleferiği</h3><p>Aralık 2025’te hizmete giren Câble C1 hattı, Créteil’deki Pointe du Lac istasyonunu Villeneuve-Saint-Georges’teki Villa Nova’ya bağlıyor. Paris yönetimi, banliyölerin engebeli yapısı nedeniyle Metro’nun 8 numaralı hattını uzatmak yerine teleferik çözümünü tercih etti.</p><p>Toplam 4,5 kilometre uzunluğa sahip olan hat, Avrupa’nın en uzun kentsel teleferiği olma özelliğini taşıyor. Yolculuk yaklaşık 18 dakika sürüyor ve şehir manzarasını yukarıdan izleme imkânı sunuyor.</p><h3>Dünyanın en dik teleferiği İsviçre’de</h3><p>İsviçre’nin Bern Alpleri’nde yer alan Schilthorn Teleferiği, yalnızca manzarasıyla değil, teknik özellikleriyle de dikkat çekiyor. Stechelberg ile Mürren’i birbirine bağlayan hattın ilk etabı, dört dakikadan kısa sürede 775 metrelik bir yükseliş sağlıyor. Yüzde 159,4 eğimiyle bu hat, dünyanın en dik teleferiği olarak biliniyor.</p><p>Teleferik yolculuğu Schilthorn zirvesine kadar devam ediyor ve toplamda yaklaşık 30 dakika sürüyor. Bölge, James Bond’un “Majestelerinin Gizli Servisi” filmiyle de tanınıyor.</p><h3>Avrupa’nın teleferikle ulaşılan en yüksek noktası</h3><p>İsviçre, yalnızca en dik değil, teleferikle erişilebilen en yüksek noktaya da ev sahipliği yapıyor. Matterhorn Alpine Crossing hattı, Zermatt’tan başlayarak deniz seviyesinden yaklaşık 3 bin 821 metre yükseklikteki Matterhorn Glacier Paradise’a ulaşıyor.</p><p>Bu nokta, İsviçre ve İtalya Alpleri’ne uzanan panoramik manzaralar sunarken, aynı zamanda Avrupa’nın en yüksek dağ restoranını barındırıyor. Buradan teleferikle İtalya’daki Breuil-Cervinia köyüne geçmek de mümkün.</p><h3>Açık üst güverteli CabriO Stanserhorn</h3><p>İsviçre’deki en sıra dışı teleferiklerden biri de CabriO Stanserhorn. Yolcular, Kälti Vadisi’nden zirveye doğru yapılan tırmanışı açık üst güverteden izleyebiliyor. Güvenlik nedeniyle yalnızca yaz aylarında hizmet veren hat, yaklaşık yedi dakikalık bir yolculuk sunuyor.</p><p>Zirveye ulaşıldığında döner restoranda geleneksel Älplermagronen tadılabiliyor ya da dağ korucularından bölgenin yaban hayatı hakkında bilgi alınabiliyor.</p><h3>Döner kabinli Titlis Rotair</h3><p>Engelberg’deki Titlis Rotair teleferiği, dünyada kendi ekseni etrafında dönen ilk teleferik olma özelliğine sahip. Beş dakikalık yolculuk boyunca kabin 360 derece dönüyor ve her koltuktan eşit manzara sunuyor.</p><p>Zirvede ziyaretçiler, Avrupa’nın en yüksek asma köprüsünü geçebilir veya bir buzul mağarasını gezebilir.</p><h3>İtalya’da “tabut” teleferikleri</h3><p>İtalya’daki Sassolungo teleferikleri, yükseklik korkusunun yanı sıra klostrofobisi olanlar için de zorlu bir deneyim sunuyor. Yalnızca iki kişinin ayakta durabildiği ve “tabut” olarak adlandırılan kabinler, Passo Sella’dan Toni Demetz Dağ Evi’ne çıkıyor.</p><p>Sürekli hareket halinde olan sistemde yolcular, gondola koşarak binip diğer tarafta hâlâ hareket ederken inmek zorunda kalıyor. Hat yalnızca yaz aylarında açık ve yürüyüş rotalarına erişim sağlıyor.</p><h3>Finlandiya’da sauna gondolu</h3><p>Avrupa’daki en sıra dışı deneyimlerden biri de Finlandiya’daki Ylläs Kayak Merkezi’nde sunulan sauna gondolu. Geleneksel Fin saunasını teleferik kabininde yaşatan bu yolculuk, yaklaşık 20 dakika sürüyor ve en fazla dört kişiyi alıyor.</p><p>Gece yapılan yolculuklarda Kuzey Işıkları’nı görmek mümkün olabiliyor. Varış noktasında ise zirvedeki saunada seansa devam etmek ya da açık hava jakuzisinde dinlenmek mümkün.</p>

Paris ve İsviçre Avrupa’nın en ilginç teleferiklerine ev sahipliği yapıyor

İsviçre halkı 8 Mart 2026’da, nakit paranın ve İsviçre Frangı’nın anayasal güvence altına alınıp alınmayacağına karar verecek. Oylamada hem “Bargeld ist Freiheit” adlı halk inisiyatifi hem de Federal Meclis’in hazırladığı doğrudan karşı teklif ayrı ayrı oylanacak. 

Bargeld ist Freiheit

<p>Her iki teklif kabul edilirse, seçmenler ayrıca hangisinin öncelikli olduğunu belirlemek için stichfrage (öncelik sorusu) yanıtlayacak.</p><h2>Ne amaçlanıyor?</h2><h3>Halk inisiyatifi</h3><ul><li>Nakit paranın (banknot ve madeni para) anayasal güvence altına alınmasını istiyor.</li><li>Devleti, yeterli miktarda nakit paranın her zaman mevcut olmasını sağlamakla yükümlü kılıyor.</li><li>İsviçre Frangı’nın başka bir para birimiyle değiştirilmesi ancak halkın ve kantonların onayıyla mümkün olsun diyor.</li></ul><h3>Karşı teklif</h3><ul><li>Aynı hedefleri paylaşıyor: Nakit para ve İsviçre Frangı’nın anayasal güvenceye alınması.</li><li>Ancak Federal Konsey ve Parlamento, inisiyatifin metnini fazla belirsiz bulduğu için daha açık ve mevcut yasal dile dayanan bir karşı teklif hazırladı.</li></ul><p>Her iki düzenlemenin de pratikte bir değişiklik yaratmadığı, yeni görev veya maliyet oluşturmadığı belirtiliyor. Mevcut durumda bu konular zaten yasa ile düzenlenmiş durumda; yenilik yalnızca anayasal düzeye taşınması.</p><h2>Bu neyi değiştiriyor?</h2><p>Bugün:</p><ul><li>Nakit para arzı yasal olarak güvence altında.</li><li>İsviçre Frangı resmi para birimi.</li></ul><p>Yeni düzenleme ile:</p><ul><li>Bu iki unsur anayasa maddesi hâline gelecek.</li><li>Değiştirilmeleri ancak halk oylaması + kanton çoğunluğu ile mümkün olacak.</li><li>Etkisi daha çok sembolik: Nakit paranın ve Frangı’nın önemini vurguluyor.</li></ul><h2>İnisiyatif lehine argümanlar</h2><ul><li>Nakit para günlük yaşamın ve İsviçre kimliğinin bir parçası.</li><li>Elektrik, internet veya uygulamalardan bağımsız çalışır; kriz zamanlarında güvenilirdir.</li><li>Mahremiyet ve bireysel özgürlüğü korur; dijital erişimi olmayan kişiler için gereklidir.</li></ul><h2>Karşı teklif lehine argümanlar</h2><ul><li>Mevcut yasal ifadeleri temel alır; daha açık ve uygulanabilir bir metindir.</li><li>İnisiyatifin yeni ve yoruma açık ifadeler içerdiği savunulur.</li><li>Danışma sürecinde geniş destek görmüştür.</li></ul><h2>İnisiyatif lehine, karşı teklife karşı argümanlar</h2><ul><li>Karşı teklifin “bargeld” ifadesi çok genel; inisiyatif “banknot ve madeni para” diyerek daha net tanımlar.</li><li>Karşı teklif, sorumluluğu yalnızca Ulusal Banka’ya yükler; Federal Hükümet’e açık bir görev vermez.</li></ul><h2>Her iki teklife karşı argümanlar</h2><ul><li>Mevcut yasal düzenlemeler yeterli; anayasal değişiklik gereksiz.</li><li>Hem inisiyatif hem karşı teklif “sorun olmayan bir sorunu çözmeye çalışıyor”.</li></ul><h2>Federal Konsey ve Parlamento’nun tavrı</h2><ul><li>İnisiyatif: RED</li><li>Karşı teklif: KABUL</li></ul><p>Oylama sonuçları:</p><ul><li>Ulusal Konsey:<ul><li>İnisiyatif: 15 Evet / 179 Hayır</li><li>Karşı teklif: 179 Evet / 15 Hayır</li></ul></li><li>Eyaletler Konseyi:<ul><li>İnisiyatif: 1 Evet / 44 Hayır</li><li>Karşı teklif: 44 Evet / 1 Hayır</li></ul></li></ul>

İsviçre halkı nakit paranın anayasal güvence altına alınmasına karar verecek

Zürich kantonunda yüzlerce belediye, vergi mükelleflerine yanlış bilgi içeren mektuplar gönderdi. Mektuplarda, artık kullanılmayan bir yazılımın hâlâ geçerli bir seçenekmiş gibi önerilmesi, kanton genelinde kafa karışıklığına yol açtı.

77 belediye yanlış bilgi gönderdi

<h2>Offline yazılım önerildi – oysa 2025’ten beri kullanımdan kalktı</h2><p>Vergi dairelerinden gelen mektuplarda vatandaşlara, vergi beyanını çevrimiçi doldurmaları için erişim kodları gönderildi. Ayrıca beyanın hâlâ kağıt üzerinde yapılabileceği de belirtildi. Ancak birçok kişi mektupta üçüncü bir seçenek daha gördü: “Private Tax” adlı yazılımı indirerek beyanı bilgisayarda offline doldurmak.</p><p>Sorun şu ki, bu yazılım 2025 vergi döneminden itibaren tamamen kaldırıldı.</p><p>Yine de kantondaki yaklaşık 80 belediye, yani neredeyse yarısı, bu seçeneği yanlışlıkla hâlâ öneriyor. Kanton, kaç adet hatalı mektup gönderildiğini bilmiyor; ancak Zürich’te bir milyon vergi mükellefi olduğu düşünüldüğünde, on binlerce kişiye yanlış bilgi ulaşmış olabilir.</p><h2>Kanton: Belediyeler web sitelerinde düzeltme yayınlamak zorunda</h2><p>Kanton yetkilileri, hatanın neden yaşandığını açıklayamadı ancak 77 belediyenin etkilendiğini doğruladı. Belediyelere, web sitelerinde zorunlu bir düzeltme duyurusu yayımlamaları talimatı verildi.</p><p>Kanton, belediyeleri 2023’ten beri yeni sisteme geçiş konusunda bilgilendirdiklerini, toplantılar ve düzenli bültenlerle değişiklikleri duyurduklarını belirtiyor. Buna rağmen, eski bilginin birçok belediyede güncellenmediği anlaşılıyor.</p><h2>Süreç gözden geçirilecek</h2><p>Kanton, hatanın nedenini belediyelerle birlikte analiz edeceğini açıkladı. İnceleme sonucunda süreçlerde değişiklik gerekirse adımlar atılacak. Ayrıca, kantonun belediyeleri daha aktif bilgilendirmesi gerekip gerekmediği de değerlendirilecek.</p><h2>Vatandaşlar için destek: Hotline, videolar ve web seminerleri</h2><p>Vergi beyanını doldururken desteğe ihtiyaç duyanlar için kanton çeşitli hizmetler sunuyor:</p><ul><li>Ücretsiz telefon hattı</li><li>Açıklayıcı videolar içeren bilgi platformu</li><li>Çevrimiçi seminerler (ilk seminere 200 kişi katıldı)</li></ul><p>Amaç, offline yazılımdan online sisteme geçişi mümkün olduğunca sorunsuz hale getirmek.</p><h2>Somut bir zarar yok – ancak “hoş olmayan” bir durum</h2><p>Hatanın vergi sürecine doğrudan bir etkisi yok. Ancak vatandaşlara artık var olmayan bir seçeneğin sunulması, kanton tarafından “hoş olmayan bir durum” olarak değerlendiriliyor.</p><p>Offline yazılımı daha önce kullanan herkes, bu ay içinde yazılımın kaldırıldığına dair ayrıca bilgilendirildi. Vergi belgelerine de bilgilendirici bir broşür eklendi.</p>

Zürich Kantonu'nda vergi beyanında karışıklık

Uluslararası bir ekip tarafından yürütülen ve bilim dergisinde yayımlanan çalışma, tarımda kullanılan kimyasalların yalnızca hedef zararlıları değil, tüm toprak ekosistemini etkilediğini gösteriyor.

Pestisitler ekosistemi tehdit ediyor

<p>Avrupa genelinde yapılan kapsamlı bir araştırma, kıtanın topraklarının büyük bölümünün pestisitlerle kontamine olduğunu ortaya koydu.&nbsp;</p><h2><strong>Toprakların büyük kısmı pestisit içeriyor</strong></h2><p>Araştırma kapsamında 26 ülkeden 373 toprak örneği incelendi. Sonuçlara göre Avrupa’daki toprakların yüzde 70’i en az bir pestisit türüyle kirlenmiş durumda. İncelenen 63 yaygın tarım ilacı arasında en sık rastlananlar mantar öldürücüler oldu; tüm tespit edilen maddelerin yüzde 54’ünü bu grup oluşturdu. Ayrıca yabancı ot ilaçları –özellikle glifosat– ve çeşitli böcek ilaçları da toprakta bulundu.</p><p>Pestisit kalıntıları yalnızca tarım alanlarında değil, normalde ilaçlama yapılmayan orman ve çayırlarda da tespit edildi. Araştırmaya göre bu durum, rüzgârla taşınan püskürtme bulutlarının çevreye yayılmasından kaynaklanıyor.</p><h2><strong>Toprak ekosistemi için ciddi risk</strong></h2><p>Çalışma, pestisitlerin toprak sağlığı açısından büyük bir çevresel yük oluşturduğunu vurguluyor. Bazı maddelerin çok yavaş parçalandığı ve yıllarca toprakta kaldığı, bu süreçte ekosistemde kalıcı hasara yol açabileceği belirtiliyor.</p><p>Pestisitlerin yalnızca zararlı organizmaları değil, bitkiler için hayati öneme sahip faydalı mikroorganizmaları da öldürdüğü ifade ediliyor. Örneğin, bitkilerin su ve besin alımında kritik rol oynayan bazı mantar türlerinin pestisitlerden ciddi şekilde zarar gördüğü biliniyor.</p><h2><strong>Bazı bakteriler artıyor, ekosistem dengesi bozuluyor</strong></h2><p>Araştırma, pestisitlerin bazı bakteri türlerinin çoğalmasına yol açtığını da gösteriyor. Bunun, diğer organizmaların azalmasıyla oluşan boşluklardan kaynaklandığı düşünülüyor. Uzmanlar, pestisitlerin hedef dışı canlılar üzerindeki etkilerinin çoğu zaman göz ardı edildiğini, oysa kuşlar, arılar ve diğer böcekler üzerindeki olumsuz etkilerin uzun süredir bilindiğini hatırlatıyor.</p><p>Bu nedenle araştırmacılar, toprak biyolojik çeşitliliğinin korunması için mevcut pestisit düzenlemelerinin gözden geçirilmesini talep ediyor.</p><h2><strong>AB’de tartışmalı düzenleme planı</strong></h2><p>Araştırmanın yayımlandığı dönemde Avrupa Birliği, pestisitlerin onay süreçlerinde önemli bir değişiklik planlıyor. Yeni öneriye göre, aktif maddeler için bugün geçerli olan ve en fazla 15 yıl süren sınırlı onay dönemleri kaldırılabilir. Bu, birçok pestisitin süresiz olarak piyasada kalması anlamına geliyor. Sadece en tehlikeli maddelerin bu uygulamanın dışında tutulması öngörülüyor.</p><p>Tüketici ve çevre örgütleri tarafından hazırlanan bir değerlendirme, bu planın hukuka aykırı olduğunu ve çevre ile insan sağlığı için mevcut koruma seviyesini ciddi şekilde düşüreceğini savunuyor.</p>

Avrupa topraklarında tarım kimyasalları alarm veriyor

Günümüzde yaş alma süreci, doğal görünüm ile estetik müdahaleler arasındaki gerilim nedeniyle birçok kişi için karmaşık bir deneyime dönüşüyor. 

Güzellik baskısı artıyor

<h2><strong>Botoks, güzellik baskısı ve doğal yaş alma: Değişen estetik anlayışı nasıl etkiliyor?</strong></h2><p>Sosyal medya estetikleri, gençlik idealleri ve güzellik endüstrisinin etkisi, özellikle kadınlar üzerinde güçlü bir baskı yaratıyor. Buna rağmen doğal yaşlanmayı savunan bir akım da giderek güçleniyor.</p><h2><strong>Doğal yaşlanma isteği ile estetik müdahaleler arasındaki ikilem</strong></h2><p>Birçok kişi, doğal yaşlanmayı benimsemek istediğini söylese de zamanla yüzündeki değişiklikler karşısında estetik müdahalelere yönelmeyi düşünüyor. Botoks yaptıranların önemli bir kısmı, kendilerini “eitle olmayan” veya “doğal görünümü seven” kişiler olarak tanımlıyor. Buna rağmen, toplumun genç görünme beklentisi içsel bir çatışma yaratabiliyor.</p><p>İsviçre’de estetik işlemlerin yaygınlaşması, bu ikilemin toplumsal boyutunu da gösteriyor. Ülkede estetik operasyonlar uluslararası karşılaştırmalarda üst sıralarda yer alırken, aynı zamanda doğal yaşlanmayı öven kitaplar ve gri saç trendleri de popülerlik kazanıyor.</p><h2><strong>Botoksun tıbbi yönü ve artan talep</strong></h2><p>Botoks uygulamaları İsviçre’de yalnızca doktorlar tarafından yapılabiliyor ve sıkı şekilde denetleniyor. Estetik amaçlı uygulamalar sigorta kapsamında olmadığı için tamamen özel ödemeyle gerçekleştiriliyor. Yeni tarife sisteminin doktor gelirlerinde yarattığı belirsizlik, bazı kliniklerin estetik hizmetleri ek gelir kaynağı olarak sunmasına yol açmış durumda.</p><p>Botoksun cazibesi yalnızca pürüzsüz bir görünüm değil; aynı zamanda kişinin kendini daha taze hissetmesi. Ancak mimik kaybı gibi yan etkiler, bazı kişilerde sosyal iletişimi zorlaştırabiliyor.</p><h2><strong>Güzellik baskısı ve orta yaşın kırılganlığı</strong></h2><p>Uzmanlara göre toplum, özellikle kadınların değerini gençlik ve görünüş üzerinden tanımlamaya devam ediyor. Güzellik endüstrisi bu güvensizlikleri besleyerek büyüyor. Orta yaş döneminde hem kadınlar hem erkekler, görünüm, başarı ve sağlık konularında artan bir baskı hissedebiliyor.</p><p>Bununla birlikte, orta yaş yalnızca bir kriz dönemi değil; aynı zamanda özgürleşme fırsatı da sunuyor. Çocukların büyümesi, kariyerin oturması ve toplumsal beklentilerin azalması, bireylere kendilerini yeniden tanımlama alanı açıyor.</p><h2><strong>Gerçekten özgürce yaş almak mümkün mü?</strong></h2><p>Uzmanlar, tamamen “kendi isteğiyle yaş alma” fikrinin tartışmalı olduğunu belirtiyor. Bir krem almak bile toplumsal etkilerden bağımsız değil. Yaş aldıkça bireyler sürekli bir karar verme süreciyle karşı karşıya kalıyor: Kendini optimize etmek mi, yoksa doğal süreci kabul etmek mi?</p><p>Bazı kişiler için özgür yaş almak; iyi hissettiren uygulamalara erişebilmek, gerektiğinde destek almak ve bedenin doğal değişimini kabullenmek anlamına geliyor. Yaşlanmanın kaçınılmaz fiziksel değişimlerini kabul etmek, bu sürecin en önemli adımı olarak görülüyor.</p><h2><strong>Dengeyi bulmak: Kabul ve kişisel tercih</strong></h2><p>Yaşlanmayı kabullenmek, estetik müdahaleleri tamamen reddetmek anlamına gelmiyor. Birçok kişi, kendini iyi hissetmek için küçük dokunuşlar yapmayı doğal buluyor. Önemli olan, kişinin kendi bedeninde iyi hissetmesi ve yaşamının kontrolünü elinde tuttuğunu düşünmesi.</p><p>Bazıları botoksu bir kez deneyip bırakırken, bazıları ilerleyen yaşlarda yeniden değerlendirebileceğini söylüyor. Sonuç olarak, yaş alma süreci herkes için farklı bir denge arayışı olarak karşımıza çıkıyor.</p>

Estetik müdahaleler ve doğal görünüm arasında sıkışan yeni nesil

İsviçre’de federal kurumların yürüttüğü dijital projelerde yaşanan aksaklıklar giderek daha görünür hale geliyor. Son olarak işsizlik kasalarında yaşanan sistem arızası, ödemelerde gecikmelere ve binlerce kişinin belirsizlik yaşamasına yol açtı. 

Milyonlar boşa gidiyor

<p>Ancak bu olay tek başına bir istisna değil; federal yönetimde yıllardır süren başarısız IT projeleri listesi oldukça uzun.</p><p>Yeni ödeme sistemine geçiş sırasında ortaya çıkan teknik sorunlar, işsizlik ödeneklerinin zamanında yatmamasına neden oldu. Birçok kişi günlerce bilgi alamadığını bildirirken, uzmanlar bunun yapısal bir sorunun parçası olduğunu vurguluyor. Özellikle Savunma, Sivil Koruma ve Spor Departmanı (VBS), tamamlanamayan veya yarım bırakılan projeler nedeniyle sık sık eleştirilerin hedefi oluyor. Ancak sorun yalnızca bu departmanla sınırlı değil; federal yönetimin birçok birimi büyük ölçekli dijital projelerde benzer zorluklarla karşılaşıyor.</p><h2><strong>“Insieme” projesi: Milyonlarca franklık başarısızlık</strong></h2><p>Federal Vergi İdaresi’nin “Insieme” projesi, federal IT tarihinin en bilinen başarısızlıklarından biri. Amaç, tüm vergi bilişim sistemlerini modernleştirmek ve birleştirmekti. Ancak 2006’da başlayan anlaşmazlıklar, ihale kurallarının ihlal edildiğinin ortaya çıkması ve yönetimle yüklenici firma arasındaki çatışmalar projeyi çıkmaza soktu.</p><p>Başlangıçta 70 milyon frank bütçeyle planlanan proje, maliyetlerin 116 milyon franka ulaşmasının ardından 2012’de tamamen iptal edildi.</p><h2><strong>VBS projeleri: SAP çöktü, hava gözetim sistemi gecikti</strong></h2><p>2020’de Parlamento, ordu için SAP tabanlı yeni bir lojistik ve yönetim yazılımına 240 milyon frank ayırdı. Sistem; asker mobilizasyonundan mühimmat dağıtımına kadar birçok kritik süreci dijitalleştirmeyi hedefliyordu. Ancak proje 2023’te tamamen durduruldu.</p><p>Benzer bir kaderi, hava sahası gözetimi ve savaş uçağı komuta sistemi de yaşadı. “Florako” sisteminin yerine geçmesi planlanan 300 milyon franklık proje, yıllarca gecikti ve maliyetler 150 milyon frank daha arttı. Proje bugün “RLE@NDP” adıyla devam ediyor.</p><h2><strong>Göç veri sistemi: Maliyet üç katına çıktı</strong></h2><p>Göç Sekreterliği’nin (SEM) kullandığı ve 10 milyondan fazla yabancıya ait veriyi içeren merkezi bilgi sistemi yenilenmek zorundaydı. 2021’de 66 milyon frank olarak açıklanan bütçe, bugün 193 milyon franka yükseldi. Projenin tamamlanma tarihi de 2027’den 2032’ye ertelendi. Gecikmenin nedeni, sistemin tamamen yeniden tasarlanması.</p><h2><strong>Uzman: “Sorunlar geç fark ediliyor, kamu projeleri daha görünür”</strong></h2><p>Bern Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Kamu Sektörü Dönüşüm Enstitüsü Başkanı Matthias Stürmer, büyük IT projelerini “dev bir şantiye”ye benzetiyor. Ona göre teknik sorunlar çoğu zaman üst yönetime geç iletiliyor ve yöneticiler her şey yolunda sanırken kullanıcılar ciddi problemler yaşıyor.</p><p>Stürmer ayrıca yazılım sağlayıcılarına bağımlılığın projeleri kilitleyebildiğini, bunun son örneğinin Kanton Bern’deki SAP sorunları olduğunu belirtiyor.</p><p>Bu tür hataların yalnızca devlette değil, özel sektörde de sık yaşandığını hatırlatan Stürmer, Migros’un 2024’te SAP geçişinde 80 milyon frank kaybettiğini, Raiffeisen Bank’ın ise yeni uygulaması nedeniyle 47 milyon frank zarar ettiğini aktarıyor. Ancak özel sektörün bu tür sorunları kamuoyuna açıklama zorunluluğu olmadığı için görünürlük düşük kalıyor.</p><p>Devlet projelerinde ise durum farklı: “Kamu parası söz konusu olduğunda denetim organları ve medya sayesinde şeffaflık sağlanıyor. Bu nedenle sorunlar daha hızlı ortaya çıkıyor.” diyor Stürmer.</p>

Federal kurumlarda IT projeleri neden sık sık çöküyor?

İsviçre’de konut sahibi olmak 2025 yılında daha da zorlaştı. Federal İstatistik Dairesi’nin verilerine göre, hem tek ailelik evlerin hem de müstakil dairelerin fiyatları yıl boyunca neredeyse yüzde beş oranında yükseldi. 

Endeks 125 puana ulaştı

<p>Artış eğilimi yılın son çeyreğinde de devam etti ve konut piyasasında belirgin bir hareketlilik görüldü.</p><p>Son çeyrekte konut fiyat endeksi bir önceki döneme göre yüzde 0,5 artarak 125 puana ulaştı. Bu endeks, 2019’un dördüncü çeyreğini 100 puan olarak kabul ediyor ve son yıllardaki fiyat yükselişini net biçimde ortaya koyuyor.</p><h2><strong>En yüksek artış intermediären Gemeinden’de görüldü</strong></h2><p>En dikkat çekici fiyat artışı, şehir merkezlerine yakın, orta ve yüksek yoğunluklu yerleşim bölgeleri olan <i>intermediäre Gemeinden</i>de (ara yoğunluklu belediyeler) yaşandı. Bu bölgelerdeki müstakil dairelerin fiyatları Ekim–Aralık 2025 döneminde yüzde 2,4 oranında yükseldi.</p><p>Buna karşılık, büyük şehir aglomerasyonlarındaki daire fiyatlarında aynı dönemde yüzde 1,4’lük bir düşüş kaydedildi. Bu durum, konut talebinin yoğunlaştığı bölgeler ile doygunluğa ulaşmış kentsel alanlar arasındaki farkı ortaya koyuyor.</p><h2><strong>Müstakil evlerin fiyatlarında karışık bir tablo</strong></h2><p>Tek ailelik evlerde fiyat değişimleri bölgelere göre farklılık gösterdi. Büyük aglomerasyonlara bağlı kentsel belediyelerde fiyatlar yüzde 1,9 arttı. Buna karşılık, orta büyüklükteki aglomerasyonlarda yer alan kentsel belediyelerde fiyatlar yüzde 1,6 geriledi.</p><p>Yıl geneline bakıldığında ise tek ailelik evlerin fiyatları yüzde 4,4, müstakil dairelerin fiyatları ise yüzde 4,7 oranında yükseldi. Bu veriler, “Finanz und Wirtschaft” tarafından Federal İstatistik Dairesi’nin (BFS) rakamları temel alınarak açıklandı.</p><h2><strong>Endeks geniş veri tabanına dayanıyor</strong></h2><p>Konut fiyat endeksi, İsviçre’nin en büyük 28 ipotek kurumundan elde edilen verilerle hazırlanıyor. Bu kurumlar, ülke genelindeki konut alım-satımlarının büyük bölümünü kapsadığı için endeks, piyasanın genel eğilimini güvenilir biçimde yansıtıyor.</p>

Konut piyasasında yükseliş sürüyor: Fiyatlar yüzde beş arttı

Zürih kantonunda binlerce kişinin posta kutusuna düşen vergi belgelerinde bu yıl önemli bir hata ortaya çıktı. Yaklaşık 80 belediye, vergi mükelleflerine hâlâ “Private Tax” adlı offline yazılımı önerdi – oysa bu program 2025 vergi döneminden itibaren tamamen kaldırıldı.

77 belediye eski yazılımı önerdi

<p>Vergi dairesi, hatanın fark edilmesinin ardından belediyeleri acilen düzeltme yayınlamaya zorladı.</p><h2>Ne oldu?</h2><p>Vergi mükellefleri, her yıl olduğu gibi erişim kodlarının yer aldığı resmi mektupları aldı. Bu kodlarla beyanname artık yalnızca çevrim içi doldurulabiliyor. Alternatif olarak kâğıt form hâlâ geçerli.</p><p>Ancak birçok kişi mektupta şu ifadeyi de gördü: “Private Tax yazılımını indirerek beyannameyi bilgisayarda offline doldurabilirsiniz.”</p><p>Bu bilgi yanlış. Çünkü kanton, söz konusu yazılımı 2025 itibarıyla tamamen devre dışı bıraktı.</p><h2>77 belediye yanlış bilgilendirme yaptı</h2><p>Kanton Zürih Vergi Dairesi’nden Carina Denz, 77 belediyenin hatalı bilgi gönderdiğini doğruladı. Bu sayı, kantondaki belediyelerin neredeyse yarısına denk geliyor.</p><p>Denz’e göre:</p><ul><li>Belediyeler, vergi belgelerinin gönderiminden tamamen kendileri sorumlu.</li><li>Kanton, 2023’ten beri geçiş hakkında bilgilendirme yapıyordu.</li><li>Buna rağmen birçok belediye eski metinleri güncellemedi.</li></ul><p>Vergi dairesi, ilgili belediyelere web sitelerinde resmi bir düzeltme yayınlama zorunluluğu getirdi.</p><h2>Kaç kişi etkilendi?</h2><p>Kanton, hatalı mektup sayısını tam olarak bilmiyor. Ancak Zürih’te 1 milyon vergi mükellefi olduğu düşünülürse, hatalı gönderimlerin on binlerce kişiyi etkilemiş olabileceği tahmin ediliyor.</p><h2>Kanton: “Gerekirse süreçleri yeniden düzenleriz”</h2><p>Vergi dairesi, belediyelerle birlikte hatanın nedenini araştıracak.
Carina Denz: “Eğer süreçlerde değişiklik gerekiyorsa, bunları düzelteceğiz. Belki de belediyeleri daha aktif bilgilendirmemiz gerektiği ortaya çıkacak.”</p><h2>Yardım hatları ve destek araçları</h2><p>Kanton, çevrim içi beyannameye geçişte zorlananlar için çeşitli destekler sunuyor:</p><ul><li>Ücretsiz danışma hattı (hotline)</li><li>Açıklayıcı videolar içeren bilgi platformu</li><li>Webinarlar (ilkine 200 kişi katıldı)</li></ul><p>Amaç, özellikle offline yazılıma alışkın olanların sorunsuz şekilde yeni sisteme geçmesini sağlamak.</p><h2>“Olmayan bir seçeneğe yönlendirmek hoş değil”</h2><p>Denz, hatanın pratik bir zarara yol açmadığını ancak güven açısından sorunlu olduğunu belirtiyor: “Artık var olmayan bir alternatife yönlendirilmek hoş değil.”</p><p>Kanton, Private Tax kullanan herkese bu ay ayrıca bilgilendirme mektubu gönderdi ve beyanname paketine bir uyarı broşürü ekledi.</p>

Zürih’te vergi belgelerinde büyük iletişim hatası

European Sleep Index 2026 sonuçlarına göre Zürich, Avrupa’nın 25 büyük şehri arasında birinci sıraya yerleşerek “Avrupa’nın en iyi uyku başkenti” unvanını aldı. Şehir, düşük ışık ve gürültü kirliliği, temiz hava ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları sayesinde rakiplerini açık farkla geride bıraktı.

Zürich’in başarısı tesadüf değil

<p>Araştırmayı gerçekleştiren Coway, Zürih’in “modern bir metropolün mutlaka gürültülü ve yorucu olması gerekmediğini kanıtladığını” vurguluyor.</p><h3>Uyku dostu şehir: Düşük ışık ve gürültü kirliliği</h3><p>Çalışma, uyku kalitesini etkileyen yedi temel gösterge üzerinden 25 Avrupa şehrini karşılaştırdı. Bu göstergeler hem çevresel hem de yaşam tarzına bağlı faktörleri içeriyor. Her kategori için ceza puanı verildi; toplam puanı en düşük olan şehir en iyi uyku ortamına sahip kabul edildi.</p><p><strong>Zürih’in öne çıktığı başlıca noktalar:</strong></p><ul><li>Avrupa’nın en düşük ışık kirliliği</li><li>Diğer metropollere kıyasla çok daha az gece gürültüsü</li><li>Genel olarak yüksek hava kalitesi</li><li>Düşük alkol tüketimi ve sağlıklı yaşam kültürü</li></ul><p>Araştırmaya göre Zürich’in toplam puanı, Avrupa ortalamasından yüzde 31 daha düşük. En kötü performansı gösteren Prag ile arasındaki fark ise yüzde 50’nin üzerinde.</p><h3>Zürich’in başarısı tesadüf değil</h3><p>Analiz, Zürich’in tek bir kategoride değil, tüm göstergelerde tutarlı şekilde düşük çevresel yük taşıdığını ortaya koyuyor. Bu da şehrin birinciliğini pekiştiriyor. Uzmanlara göre Zürich’in gece boyunca sakin kalması, yoğun reklam ışıklarının azlığı ve trafik kaynaklı gürültünün düşük olması, uyku kalitesini doğrudan artırıyor.</p><h3>Diğer şehirler: Basel ve Cenevre de ortalamanın üzerinde</h3><p>İsviçre’nin diğer büyük şehirleri de sıralamada iyi performans gösterdi:</p><ul><li>Basel: 24,35 puan ile 7. sırada</li><li>Genf: 25,00 puan ile 10. sırada</li></ul><p>Her iki şehir de Avrupa ortalamasından daha iyi uyku koşullarına sahip.</p><p>Buna karşılık Londra, Paris ve Madrid gibi büyük metropoller; yoğun trafik, yüksek ışık kirliliği ve gece hareketliliği nedeniyle listenin alt sıralarında yer aldı.</p><h3>“Avrupa için örnek”</h3><p>Coway, Zürich’in uyku dostu şehir planlamasıyla öne çıktığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Zürich, modern bir şehrin gece boyunca da sakin ve yaşanabilir olabileceğini gösteriyor. Bu, yüksek yaşam kalitesinin doğrudan ölçülebilir bir göstergesi.”</p>

Uyku araştırması: Zürich açık ara birinci, Prag son sırada

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), çocukluk çağı obezitesinin küresel ölçekte hızla yayılması nedeniyle hükümetlere okul beslenme politikalarını köklü biçimde gözden geçirme çağrısında bulundu.

Okullarda obezite alarmı

<p>Kurum, dünya genelinde her on çocuktan birinin obeziteyle yaşadığını belirterek, okulların sağlıklı beslenmenin merkezine yerleştirilmesi gerektiğini vurguladı.</p><p>DSÖ tarafından yayımlanan yeni küresel rehber, okul saatleri boyunca çocukların tükettiği gıdaların kalitesini artırmayı hedefliyor. Kuruma göre, okul ortamında sunulan yiyecekler yalnızca kısa vadeli değil, çocukların yaşam boyu sürecek beslenme alışkanlıklarını da doğrudan etkiliyor.</p><p>Birleşmiş Milletler’e bağlı sağlık ajansı, ilk kez ülkeleri “okulun tamamını kapsayan bir beslenme yaklaşımı” benimsemeye davet ediyor. Bu yaklaşım, yalnızca okul yemeklerini değil; kantinlerde, otomatik makinelerde ve okul çevresinde sunulan yiyecek, atıştırmalık ve içeceklerin de sağlıklı ve besleyici olmasını amaçlıyor.</p><p>Bu çağrı, DSÖ’nün “yetersiz beslenmenin çifte yükü” olarak tanımladığı bir tabloyla aynı döneme denk geliyor. Bir yandan çocukluk çağı obezitesi hızla artarken, diğer yandan birçok bölgede yetersiz beslenme sorunu varlığını sürdürüyor.</p><p>2025 verilerine göre, dünya genelinde okul çağındaki çocuklar ve ergenler arasında yaklaşık 188 milyon kişi, yani her on çocuktan biri obeziteyle yaşıyor. Bu sayı, ilk kez düşük kilolu çocukların sayısını aşmış durumda.</p><p>Uzmanlar, çocukluk döneminde görülen obezitenin ilerleyen yaşlarda diyabet, kalp-damar hastalıkları, kanser, inme ve diğer kronik rahatsızlıkların riskini ciddi biçimde artırdığına dikkat çekiyor.</p><p>DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, çocukların okulda ne yediği kadar, bu seçimleri şekillendiren ortamın da büyük önem taşıdığını belirtti. Ghebreyesus, okul beslenmesinin çocukların öğrenme süreçlerini etkilediğini ve sağlık ile esenlik üzerinde uzun vadeli sonuçlar doğurduğunu ifade etti. Sağlıklı okul beslenmesinin, ileriki yaşlarda hastalıkların önlenmesinde kilit rol oynadığını vurguladı.</p><p>DSÖ’ye göre, dünya genelinde yaklaşık 466 milyon çocuk okul yemeğinden faydalanıyor. Ancak bu yemeklerin besin değerine ilişkin kapsamlı ve karşılaştırılabilir veriler hâlâ yetersiz.</p><p>DSÖ’nün Avrupa Ofisi’nde beslenme, fiziksel aktivite ve obezite alanında çalışan Kremlin Wickramasinghe de çocukluk çağı fazla kiloluluk ve obezite oranlarının tehlikeli seviyelerde seyrettiğini, bunun hem bugünkü hem de gelecek kuşakların sağlığını tehdit ettiğini dile getirmişti.</p><p>Yeni kılavuzda, okulların sağlıklı yiyecek ve içeceklerin erişimini artırmak için açık ve bağlayıcı standartlar belirlemesi öneriliyor. Şeker, tuz ve sağlıksız yağ oranı yüksek ürünlerin sınırlandırılması da temel tavsiyeler arasında yer alıyor.</p><p>DSÖ ayrıca, yiyeceklerin sunum biçimi, fiyatlandırılması veya görünürlüğünün değiştirilmesi gibi, çocukları sağlıklı seçimlere yönlendiren “dürtme” yöntemlerinin kullanılmasını destekliyor.</p><p>DSÖ’nün Küresel Gıda ve Beslenme Eylemi Veritabanı’na göre, Ekim 2025 itibarıyla 104 ülkede sağlıklı okul beslenmesine yönelik politikalar bulunuyor. Ancak bu ülkelerin yaklaşık dörtte üçünde okul yemekleri için zorunlu standartlar yer alırken, sağlıksız gıdaların çocuklara pazarlanmasını sınırlayan düzenlemeler yarıdan azında uygulanıyor.</p><p>Kanıta dayalı bir süreçle hazırlanan yeni rehber, uluslararası uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından geliştirildi ve DSÖ’nün çocuklar ve gençler için daha sağlıklı gıda ortamları oluşturmayı amaçlayan uzun vadeli çalışmalarının bir parçası olarak yayımlandı.</p>

Çocuk obezitesi artıyor, DSÖ okul yemeklerini mercek altına aldı

İsviçre her yıl yüz binlerce kişinin taşındığı, sürekli hareket halinde bir ülke. Federal İstatistik Dairesi’nin 2013–2024 dönemine ait verilerine göre yılda ortalama 807 bin kişi adres değiştiriyor. Bu da nüfusun yüzde 9,9’unun her yıl taşındığı anlamına geliyor.

Gençler ve yabancılar nereyi tercih ediyor?

<p>Taşınma rotaları incelendiğinde ise özellikle bazı şehirlerin diğerlerinden çok daha fazla çekim gücüne sahip olduğu görülüyor. Listenin zirvesinde Zürih var.</p><h3>Zürih, İsviçre’nin en güçlü göç mıknatısı</h3><p>Ülke genelindeki 2131 belediye arasında Zürih, 279 belediye için ilk 5 taşınma hedefi arasında yer alıyor. Bu da İsviçre’deki tüm belediyelerin yüzde 10’undan fazlasının en çok Zürih’e taşındığını gösteriyor. Şehir, yılda ortalama 23.961 yeni sakin kazanıyor.</p><p>Zürih’e en çok taşınanlar ise şu belediyelerden geliyor:</p><ul><li>Winterthur: 475 kişi</li><li>Basel: 316 kişi</li><li>Bern: 309 kişi</li><li>Opfikon: 296 kişi</li><li>Dübendorf: 293 kişi</li></ul><p>Yıl sonunda Zürih’te yaşayanların yüzde 6,2’si yeni taşınanlardan oluşuyor. Bu oran, Zürih’in çok göç alan bir şehir olmasına rağmen, bazı küçük belediyelerdeki yüksek hareketlilik nedeniyle ülke sıralamasında orta seviyelerde kalmasına yol açıyor.</p><h3>Gençler ve yabancılar Zürih’i tercih ediyor</h3><p>Taşınma olasılığı yaşa göre büyük değişiklik gösteriyor. 20–35 yaş arası kişiler en hareketli grup; bu yaş aralığındaki her beş kişiden biri yılda en az bir kez taşınıyor. Zürih’e taşınanların ortalama yaşı 30,5. Ayrıca şehre gelenlerin önemli bir bölümü yurt dışından geliyor.</p><h3>Zürih’te en büyük hareketlilik şehir içinde</h3><p>Zürih sadece göç alan bir şehir değil; aynı zamanda kendi içinde de yoğun bir taşınma trafiğine sahip. Şehirde yaşayanların yüzde 13,2’si her yıl taşınıyor.</p><ul><li>Yüzde 7’si Zürih içinde adres değiştiriyor.</li><li>Yüzde 6,2’si şehirden ayrılıyor.</li></ul><p>Zürih’ten taşınanların en çok tercih ettiği yerler ise yine yakın çevredeki şehirler:</p><ul><li>Winterthur: 569 kişi</li><li>Dübendorf: 551 kişi</li><li>Opfikon: 504 kişi</li><li>Schlieren: 445 kişi</li><li>Dietikon: 351 kişi</li></ul><p>Bu veriler, Zürih’ten ayrılanların çoğunun yine kentsel bölgelere yöneldiğini gösteriyor.</p><h3>Taşınma mesafesi kısa: Zürih sakinleri sadık</h3><p>Zürih’ten taşınanların ortalama mesafesi 11,8 kilometre. Bu, ülke ortalaması olan 12,9 kilometrenin altında. Ayrıca Zürih’te taşınanların yüzde 53,2’si şehir içinde kalıyor. Bu oran, İsviçre ortalaması olan yüzde 37,5’in oldukça üzerinde. Ülkede sadece 22 belediyede şehir içi taşınma oranı, şehirden ayrılma oranından daha yüksek.</p><h3>İsviçre’nin diğer çekim merkezleri</h3><p>Zürih açık ara birinci olsa da, diğer büyük şehirler de geniş bir çekim alanına sahip:</p><ul><li>Lausanne: 212 belediye için ilk 5 hedef</li><li>Bern: 186</li><li>Basel: 121</li><li>Luzern: 99</li><li>Winterthur: 93</li></ul><p>Bu sıralama, İsviçre’de özellikle büyük şehirlerin ekonomik, sosyal ve eğitim olanakları nedeniyle güçlü bir göç çekim merkezi olduğunu ortaya koyuyor.</p>

İsviçre’de büyük taşınma hareketi: Yılda ortalama 807 bin kişi adres değiştiriyor

Zürih’te uygun fiyatlı bir daire bulmak her zamankinden zor. 2025 yazında boş konut oranı yalnızca yüzde 0,1 seviyesindeydi ve mevcut dairelerin büyük kısmı yüksek fiyatlı segmentte yer alıyordu. 

Konut krizi

<p>Kent sakinlerinin son nüfus anketinde konut sıkıntısını bir numaralı endişe olarak belirtmesi üzerine, Zürih Şehir Yönetimi yeni bir konut programı hazırladı. Program, bir yıldır görevde olan ilk <i>Delegierter Wohnen</i> (konut delegesi) Philippe Koch ile birlikte geliştirildi.</p><p>Şehir Başkanı Corine Mauch (SP), konut krizinin kısa vadede tek bir araçla çözülemeyeceğini, uzun vadeli ve çok yönlü bir planlama gerektiğini vurguladı. Yeni strateji, hem daha fazla uygun fiyatlı konut yaratmayı hem de düşük gelirli kişilerin kentten dışlanmasını önlemeyi hedefliyor.</p><h3>Mevcut durum: Konutların yalnızca yüzde 27’si Gemeinnützig (Kamu yararına)</h3><p>Zürih’te yaklaşık 400 bin kiracı yaşıyor. Bunların üçte biri <i>gemeinnützig</i> (kamu yararına, kâr amacı gütmeyen) konutlarda oturuyor. Ancak toplam konut stokunda bu tür dairelerin oranı yüzde 27’de kalıyor. Yüzde 73’lük büyük bölüm ise özel ve kâr amaçlı konut sağlayıcılarına ait. Kamu yararına konutlarda daha sıkı kullanım kuralları bulunduğu için bu dairelerin doluluk oranı daha yüksek.</p><h3>Şehir yönetiminin hedefi: 2050’ye kadar konutların üçte biri kamu yararına olacak</h3><p>Şehir yönetimi, sosyal çeşitliliğin tehlikeye girdiğini ve düşük gelirli kişilerin kentten uzaklaşmak zorunda kaldığını belirtiyor. Bu nedenle “Drittelsziel” (üçte bir hedefi) adı verilen stratejiyle 2050 yılına kadar tüm kiralık konutların üçte birinin kamu yararına olması amaçlanıyor.</p><h3>Üç temel adım: Daha fazla konut, adil erişim, güçlü koordinasyon</h3><h4><strong>1. Daha fazla konut üretimi</strong></h4><p>Şehir, kendi konutlarını inşa etmeyi ve arsa ile binalar satın almayı planlıyor. Bu alanlar ya doğrudan şehir tarafından kiraya verilecek ya da <i>Baurecht</i> (kiralayarak yapım hakkı) modeliyle kooperatiflere ve vakıflara devredilecek. Bunun için her yıl üç haneli milyon franklık bir bütçe ayrılması öngörülüyor.</p><h4><strong>2. Adil ve düzenli erişim</strong></h4><p>Kamu yararına konutların gerçekten ihtiyaç sahiplerine ulaşması için yeni kurallar getirilecek. Gençler, yaşlılar ve düşük gelirli haneler önceliklendirilecek. Ayrıca büyük dairelerde tek kişilerin oturmasının önüne geçmek için kullanım düzenlemeleri yapılacak. Yoğun yenileme gerektiren bölgelerde mevcut kiracıların korunması ve sosyal açıdan kabul edilebilir çözümler üretilmesi hedefleniyor.</p><h4><strong>3. Daha fazla işbirliği ve planlama</strong></h4><p>Şehir, hem kamu yararına konut sağlayıcılarıyla hem de özel sektörle daha yakın bir diyalog kurmak istiyor. Planlama araçları sayesinde, büyük projelerde özel yatırımcılara belirli oranlarda kamu yararına konut üretme yükümlülüğü getirilebilecek.</p><h3>Siyasi tepkiler: Geniş bir memnuniyetsizlik</h3><p>Yeni konut stratejisi, siyasi partilerden karışık tepkiler aldı.</p><ul><li><strong>Alternative Liste</strong>, programı “cesaretsiz ve etkisiz” olarak nitelendirdi.</li><li><strong>SP</strong>, önlemlerin kâr odaklı emlak şirketlerini durdurmak için yeterli olmadığını savundu.</li><li><strong>Yeşiller</strong>, planı “doğru yönde bir adım” olarak gördü.</li><li><strong>EVP</strong>, dezavantajlı gruplara odaklanılmasını olumlu buldu.</li><li><strong>FDP</strong>, şehir tarafından yapılan bina alımlarının fiyatları daha da yükselteceğini iddia etti.</li><li><strong>SVP</strong>, Zürih’in “sağlıksız büyümesine” karşı çıktı.</li><li><strong>GLP</strong>, özel sektörün dahil edilmesini olumlu karşılasa da hedeflerin belirsiz ve ölçülemez olduğunu belirtti.</li></ul><p>Yeni program, Zürih’in uzun süredir devam eden konut krizine kapsamlı bir yanıt sunmayı amaçlıyor. Ancak siyasi tartışmalar, uygulanacak adımların ne kadar etkili olacağının hâlâ belirsiz olduğunu gösteriyor.</p>

Zürich’te konut sıkıntısına üç aşamalı çözüm planı

Crans-Montana’daki büyük yangın felaketinin ardından İtalya, İsviçre’nin yürüttüğü adli süreci sert biçimde eleştiriyor. Roma yönetimi, Bern’deki büyükelçisini geri çağırdı ve ancak İsviçre belirli talepleri yerine getirdiğinde yeniden göndereceğini açıkladı. 

Crans-Montana sonrası diplomatik gerilim

<p>İtalya’nın en önemli talebi, iki ülkenin ortak bir soruşturma ekibi kurması.</p><p>İtalyan hükümet temsilcilerinin son günlerdeki yoğun ve medyatik açıklamaları, Federal Parlamento’da rahatsızlık yarattı. SVP Ulusal Konsey üyesi ve Hukuk Komisyonu Başkanı Barbara Steinemann, İsviçre’nin hukuk düzenine müdahale edilmesini reddederek, ülkenin bağımsız yargı sisteminin doğru işlediğini vurguladı.</p><p>Ständerat (kantonları temsil eden meclis) üyesi ve ständerätliche Rechtskommission Başkanı Andrea Caroni (FDP/AR), İtalya’nın ilgisini ve yardım teklifini anlayışla karşıladığını söyledi. Ancak Caroni, bağımsız bir ceza soruşturmasına siyasi baskı yapılmasının “inakzeptabel” (kabul edilemez) olduğunu belirtti. Caroni’ye göre İsviçre’de kuvvetler ayrılığı esastır ve bu ilkeye müdahale edilmemelidir.</p><p>Federal Konsey’in rolü de tartışma konusu oldu. Caroni, hükümetin İtalya ile tüm diplomatik kanalları kullandığından emin olduğunu ifade ederken, Steinemann daha görünür bir Federal Konsey beklentisini dile getirdi. Orta Parti’den Ulusal Konsey üyesi Gerhard Pfister ise olayın siyasi etkilerinin Wallis kantonunun ötesine geçtiğini ve Federal Konsey’in daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini söyledi.</p><p>Yeşiller Partisi Ulusal Konsey üyesi ve Dış Politika Komisyonu Başkanı Sibel Arslan, İtalya’nın sürece dahil olma isteğini anlayışla karşıladığını belirtti. Arslan’a göre önemli olan, karşılıklı suçlamalar yerine yapıcı bir işbirliği zemini oluşturmak.</p><p>Dışişleri Bakanlığı EDA, İtalya’nın taleplerinin alındığını ve konunun adli makamların yetki alanına girdiğini açıkladı. İsviçre’nin Roma Büyükelçisi Roberto Balzaretti ise RSI’ye yaptığı açıklamada, İtalya’nın taleplerinin ciddiye alınması gerektiğini, ancak iki ülke ilişkilerinin normal şekilde sürdüğünü söyledi.</p><p>Federal Adalet Dairesi, siyasetin yargıya müdahale edemeyeceğini vurgulamakla birlikte, İtalya’nın kendi yasaları gereği İtalyan mağdurlar nedeniyle ayrı bir ceza soruşturması açmak zorunda olduğunu hatırlattı. Buna ek olarak, Wallis Savcılığı ile Roma Savcılığı’nın ortak bir soruşturma grubu kurmasının hukuken mümkün olduğu belirtildi. Bu tür ortak ekiplerin özellikle karmaşık dosyalarda sıkça kullanıldığı ifade edildi.</p><p>Yetkililere göre ortak bir soruşturma grubu, her adımda karşılıklı adli yardım talebi gerekliliğini ortadan kaldırarak süreci hızlandırabilir. Ancak iki ülkenin nasıl ilerleyeceği henüz net değil. Tüm taraflar, yangın felaketinin hızlı, şeffaf ve eksiksiz şekilde aydınlatılması gerektiği konusunda hemfikir.</p>

İtalya’nın ortak soruşturma ekibi baskısı Bern’de tepki topladı

Avrupa’da süpermarket zincirlerinin iklim üzerindeki etkisi ilk kez bu kapsamda mercek altına alındı.

İklim karnesi

<p>Uzmanlar, perakende sektörünün gıda sisteminin çevresel etkisini köklü biçimde değiştirme potansiyeline sahip olduğunu vurgularken, yeni bir araştırma yalnızca sınırlı sayıda zincirin sera gazı emisyonlarını azaltmak için somut adımlar attığını ortaya koydu.</p><p>Gıda ve tarım sektörü, küresel sera gazı salımlarının yaklaşık üçte birinden sorumlu bulunuyor ve bu oran, fosil yakıt kullanımının ardından ikinci sırada yer alıyor. 2023 yılında Nature dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre, gıdanın üretilme ve tüketilme biçimi değişmezse, bu yüzyılın sonuna kadar küresel sıcaklık artışı yaklaşık 1 dereceye ulaşabilir.</p><p>Questionmark düşünce kuruluşunun Direktörü Charlotte Lineebank, süpermarketlerin bu süreçte oynayabileceği role dikkat çekerek, sektörün daha sağlıklı ve iklim dostu bir gıda sistemine öncülük edebilecek güce sahip olduğunu, ancak birkaç istisna dışında bu potansiyelin yeterince kullanılmadığını belirtti.</p><h3>Süpermarketler iklim için ne yapabilir?</h3><p>Questionmark, WWF, ProVeg International ve Madre Brava’nın ortak yürüttüğü çalışmada, Avrupa genelinde faaliyet gösteren 27 süpermarket zinciri incelendi. Araştırma; Fransa, Almanya, Hollanda, Polonya, İspanya ve İsveç’in yanı sıra İsviçre ve İngiltere’deki büyük zincirleri kapsadı.</p><p>Değerlendirme, iki temel ölçüt üzerinden hazırlandı: süpermarketlerin iklim planlarının Paris Anlaşması hedefleriyle uyumu ve hayvansal protein ağırlıklı satışlardan bitki temelli beslenmeye geçiş için atılan adımlar.</p><p>Şeffaflık düzeyi yüksek olan ve net hedefler ortaya koyan zincirler daha yüksek puan aldı. Emisyonları azaltmaya yönelik iddialı planlar açıklayan süpermarketler “İklim Planı” başlığında öne çıkarken, bitkisel ve hayvansal ürünlerin satış oranlarını kamuoyuyla paylaşanlar “Protein Dönüşümü” kriterinde daha başarılı bulundu.</p><h3>Et tüketimi emisyonları artırıyor</h3><p>Bilim insanları, özellikle sığır ve kuzu etinin çevresel etkisinin son derece yüksek olduğuna dikkat çekiyor. CO2 Everything verilerine göre, yalnızca 100 gram sığır eti tüketimi, yaklaşık 78,7 kilometrelik araç kullanımına denk karbon salımı yaratıyor ve 15,5 kilogram karbondioksit eşdeğeri emisyona neden oluyor.</p><h3>En sürdürülebilir zincirler öne çıktı</h3><p>Raporda, pek çok süpermarketin emisyonlarının hâlâ artış gösterdiği belirtilirken, zincirlerin yaklaşık üçte ikisinin bitki ağırlıklı beslenmeye geçişte rol oynadığını kabul ettiği aktarıldı.</p><p>Almanya ve Hollanda merkezli süpermarketler, sürdürülebilir gıda sistemine geçişte Avrupa’da öncü ülkeler arasında yer aldı.</p>

Süpermarketlerin iklim performansı Avrupa’da mercek altında

Avrupa’nın enerji arz güvenliğinde kilit bir konuma yükselen Azerbaycan, doğal gaz ihracatını genişleterek kıtanın enerji dengelerindeki rolünü daha da pekiştirdi. Ülke, doğal gaz sevkiyatı yaptığı ülke sayısını 16’ya çıkararak bu alanda önemli bir başarıya imza attı.

Güvenilir gaz tedarikçisi

<p>Azerbaycan halihazırda Gürcistan, Türkiye, İtalya, Yunanistan, Bulgaristan, Macaristan, Romanya, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Slovakya, Slovenya, Hırvatistan, Ukrayna ve Suriye’ye doğal gaz gönderiyor. 2026 yılının ilk aylarından itibaren Almanya ve Avusturya’nın da bu listeye eklenmesiyle Azerbaycan, boru hatları üzerinden en fazla ülkeye doğal gaz ihraç eden ülke konumuna yükseldi.</p><p>Avrupa pazarına yapılan satışlar, Azerbaycan’ın toplam doğal gaz ihracatının yaklaşık yüzde 50’sini oluşturuyor. Avrupa Birliği (AB) liderleri, Azerbaycan’ı uzun vadeli, öngörülebilir ve istikrarlı bir “güvenilir gaz tedarikçisi” olarak nitelendiriyor.</p><p>AB üyesi ülkelerin, Rusya’dan boru hattı gazı ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatını aşamalı olarak sonlandırma kararını resmen kabul etmesinin ardından Azerbaycan, Avrupa’nın enerji mimarisinde vazgeçilmez aktörlerden biri haline geldi.</p><p>Azerbaycan doğal gazı, Güney Kafkasya Boru Hattı, Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) ve Trans-Adriyatik Boru Hattı’ndan (TAP) oluşan Güney Gaz Koridoru aracılığıyla Avrupa pazarlarına ulaştırılıyor. Rus gazında yaşanan arz kesintilerinin ardından bu hat, Avrupa’nın alternatif kaynak arayışında stratejik bir önem kazandı.</p><p>Özellikle kış aylarında enerji arz güvenliği baskısı yaşayan ülkeler, ihtiyaçlarının önemli bir kısmını Azerbaycan’dan temin edilen doğal gazla karşılıyor. Ayrıca Azerbaycan’dan gaz alan ülkelere komşu bazı devletlerin de orta vadede Bakü ile yeni tedarik anlaşmaları yapabileceği değerlendiriliyor.</p><p>AA muhabirinin derlediği verilere göre, Azerbaycan 2025 yılında toplam 51,5 milyar metreküp doğal gaz üretti. Bu üretimin 12,8 milyar metreküpü Avrupa ülkelerine, 9,6 milyar metreküpü Türkiye’ye, 2,3 milyar metreküpü Gürcistan’a ve 0,5 milyar metreküpü Suriye’ye olmak üzere toplam 25,2 milyar metreküpü ihraç edildi.</p><p>2025 yılında ihraç edilen Azerbaycan doğal gazının toplam ekonomik değeri 8 milyar 821 milyon dolar olarak kayıtlara geçti. Doğal gaz, aynı dönemde ülkenin toplam ihracat gelirlerinin yüzde 35’ini oluşturdu.</p><h3>En az 100 yıl yetecek rezerv</h3><p>Azerbaycan’ın kanıtlanmış doğal gaz rezervlerinin 2,6 trilyon metreküp seviyesinde olduğu belirtilirken, Abşeron, Ümid, Babek, Asiman ve Karabağ sahalarında planlanan yeni arama ve keşif çalışmalarıyla bu miktarın daha da artması bekleniyor.</p><p>Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, daha önce yaptığı açıklamada, “Bize ve ortaklarımıza en az 100 yıl yetecek doğal gaz rezervimiz bulunuyor.” diyerek, Azerbaycan’ın Avrupa’nın enerji güvenliğine katkı sunmayı sürdüreceğini vurgulamıştı.</p>

Azerbaycan Avrupa’nın enerji denkleminde gücünü artırıyor

İsviçre’nin Crans-Montana kayak merkezinde yılbaşı gecesi meydana gelen ve 40 kişinin yaşamını yitirdiği bar yangınına ilişkin soruşturmada, işletme ortaklarından Jacques Moretti’nin kefaletle serbest bırakılması İtalya’da tepkiye yol açtı.

Roma’dan tepki

<p>İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, yılbaşı kutlamaları sırasında çıkan yangında 40 kişinin hayatını kaybettiği, 116 kişinin ise yaralandığı faciayla ilgili yürütülen adli süreçte Moretti’nin tahliye edilmesine Cumartesi günü sert tepki gösterdi.</p><p>Meloni ile İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani’nin ortak açıklamasında, Roma’nın Bern Büyükelçisi’nden bölgesel başsavcı Beatrice Pilloud ile temasa geçerek tahliye kararına ilişkin “güçlü bir rahatsızlık ve öfke” mesajı iletmesinin talep edildiği belirtildi.</p><p>Aynı açıklamada, İtalya’nın atılabilecek ilave diplomatik adımları değerlendirmek amacıyla İsviçre Büyükelçisi’ni Roma’ya geri çağırdığı bilgisi paylaşıldı. Açıklamada, Moretti’ye yöneltilen suçlamaların son derece ciddi olduğu, sanığın yüksek sorumluluk taşıdığı, kaçma ihtimalinin devam ettiği ve delillere müdahale riskinin bulunduğu vurgulandı.</p><p>Roma yönetimi, tahliye kararının Crans-Montana’daki trajedide hayatını kaybedenlerin yakınları ve hâlen hastanede tedavi gören yaralılar açısından “ağır bir hakaret ve yeni bir acı kaynağı” olduğunu ifade etti.</p><p>İsviçre Federal Konseyi Başkan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ignazio Cassis ise sosyal medya platformu X’ten yaptığı açıklamada, yaşanan acının İsviçre tarafından da derinden hissedildiğini belirtti. Cassis, Tajani ile görüştüğünü ve her iki ülkenin bu ortak trajedi karşısında dayanışma içinde olma iradesini yinelediğini aktardı.</p><p>Crans-Montana’da bulunan ve Fransız vatandaşı Jacques ve Jessica Moretti çiftine ait “Le Constellation” isimli bar, 1 Ocak’ın ilk saatlerinde yılbaşı kutlamaları sırasında çıkan yangında tamamen alevlere teslim olmuştu. Olayda altısı genç İtalyan olmak üzere 40 kişi yaşamını yitirirken, 116 ağır yaralı arasında 12’den fazla İtalyan vatandaşının bulunduğu açıklanmıştı.</p><p>Moretti çifti hakkında, taksirle adam öldürme, taksirle yaralama ve taksirle kundaklama suçlamalarıyla ceza soruşturması yürütülüyor. Jacques Moretti 9 Ocak’tan bu yana tutuklu bulunurken, Jessica Moretti ise belirli adli kısıtlamalar kapsamında serbest bırakılmıştı.</p><p>Jacques Moretti, yakın bir arkadaşının 200 bin İsviçre frangı (yaklaşık 215 bin euro) tutarındaki kefalet bedelini ödemesinin ardından Cuma günü tahliye edildi. Mahkeme, kaçma riskine dair yapılan yeni değerlendirme ile kefalet bedelinin kaynağı ve sanık ile kefil arasındaki ilişkinin incelenmesi sonucunda bu karara varıldığını bildirdi.</p><p>Valais Savcılığı elektronik kelepçe uygulanmasını talep etse de mahkeme heyeti, buna gerek olmadığına hükmederek “klasik adli kontrol tedbirleri”nin yeterli olacağına karar verdi. Bu kapsamda Moretti’ye her gün bir polis merkezine imza verme, İsviçre dışına çıkmama ve tüm kimlik ile ikamet belgelerini savcılığa teslim etme şartları getirildi.</p>

İsviçre yılbaşı faciasında bar işletmecisinin tahliyesi İtalya’yı kızdırdı

Gazze Şehri’nde yaşayan Filistinli yazar Akram Surani, iki yılı aşkın süredir bölgedeki yaşam koşullarını çevrim içi günlüğünde aktarıyor. İsviçre medyası ile düzenli temas hâlinde olan Surani’nin sesi, uzun zamandır korku, yorgunluk ve çaresizlikle dolu. 

Gazze’de yaşam dayanılmaz hâle geldi

<p>Bir zamanlar yazılarında ve konuşmalarında hissedilen ince mizah, yerini tamamen umutsuzluğa bırakmış durumda.</p><p>Surani, ailesiyle birlikte yıkılmış bir mahallede yaşıyor. Defalarca yer değiştirmek zorunda kaldıktan sonra, 2025 sonbaharında ilan edilen ateşkesin ardından evine dönebildi. Ancak döndüğü ev, ağır bombardıman nedeniyle neredeyse kullanılamaz hâle gelmişti. Bugün hâlâ bir çadırda yaşıyor ve bu çadır da kış fırtınaları nedeniyle büyük ölçüde zarar görmüş durumda.</p><p>Yazar, Gazze’deki yaşamı “dayanılmaz” olarak tanımlıyor. Gıda, su, ilaç ve yakıt bulmak neredeyse imkânsız. Fiyatlar çok yüksek, ulaşım araçları çalışmıyor, hastaneler ise ağır yaralılar ve kronik hastalarla dolu. Kanser, böbrek yetmezliği, yanıklar ve psikolojik travmalar yaygın, ancak sağlık sistemi çökmüş durumda. Surani, “Şehrin tamamı yıkık. Hastaneler yardım edemiyor. İnsanlar onurlarını kaybetti” diyor.</p><p>Gazze’deki çocuklar da ağır bir bedel ödüyor. İki yıldan uzun süredir okullar kapalı. Bazı özel okullar açık olsa da çoğu aile için ücretleri karşılamak mümkün değil. Çocuklar, internet çalışırsa telefondan ders takip ediyor; çoğu zaman ise hiç eğitim alamıyor.</p><p>Gazze Şeridi, savaş öncesinde bile dünyanın en yoğun nüfuslu bölgelerinden biriydi. Bugün ise yaklaşık iki milyon kişi, İsrail ordusunun yönlendirmesiyle bölgenin yalnızca yüzde kırkına sıkıştırılmış durumda. Bu koşullar, Surani’nin umudunu neredeyse tamamen tüketmiş.</p><p>ABD Başkanı Donald Trump’ın açıkladığı yeni barış planı ve kurulması planlanan “Barış Konseyi”ne dair beklentiler de Surani’de bir umut yaratmıyor. Ona göre Gazze’de yaşayanlar, dünyanın başka trajedilerle meşgul olması nedeniyle artık görülmüyor. “Dünya o kadar çok acı yaşıyor ki, Gazze’deki iki milyon insanı duyan ve gören kalmadı” diyerek hayal kırıklığını dile getiriyor.</p><p>Gazze’deki yaşamın kısa vadede normale dönmesi beklenmiyor. Surani’nin sözleri, bölgedeki insanların içinde bulunduğu ağır insani krizi bir kez daha gözler önüne seriyor.</p>

Filistinli yazar Akram Surani günlüklerinde umutsuzluğu anlatıyor

Almanya’da, ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ilhak etmesi ya da askeri müdahaleyle kontrol altına alması ihtimali üzerine, 2026 FIFA Dünya Kupası’nın boykot edilmesi gündeme geldi.

Grönland krizi

<p>ATurnuva, 11 Haziran–19 Temmuz tarihleri arasında ABD, Meksika ve Kanada’nın ev sahipliğinde düzenlenecek.</p><p>Trump, bir süredir Grönland’ın ABD’nin ulusal güvenliği açısından stratejik öneme sahip olduğunu savunurken, Avrupa’da bu olası girişime karşı nasıl bir tavır alınması gerektiği tartışılıyor. Almanya’da dile getirilen seçeneklerden biri de Dünya Kupası’na katılmamak.</p><p>Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in liderliğini yaptığı Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) Partisi milletvekili Jürgen Hardt, Alman basınına yaptığı değerlendirmede, ABD’nin Grönland’ı yasa dışı biçimde ilhak etmesi halinde ülkede coşkulu bir futbol organizasyonu düzenlenmesini hayal edemediğini söyledi. Hardt, Avrupalı ülkelerin böyle bir durumda bu tür etkinliklere katılmanın doğru olup olmadığını sorgulaması gerektiğini ifade etti.</p><p>Trump’ı Grönland konusunda daha makul bir çizgiye çekmek amacıyla Dünya Kupası’na katılmamanın “son çare” olarak masada tutulabileceğini belirten Hardt, bu adımın ciddi bir siyasi mesaj anlamı taşıyacağını vurguladı.</p><p>CDU’lu milletvekili Roderich Kiesewetter ise Trump’ın Grönland’a yönelik tehditlerini hayata geçirmesi ve Avrupa Birliği ile bir ticaret savaşı başlatması durumunda, Avrupa ülkelerinin Dünya Kupası’na katılımının düşünülemeyeceğini dile getirdi. Kiesewetter, Trump’a karşı açık ve kararlı bir duruş sergilenmesi çağrısında bulundu.</p><p>Yumuşatıcı yaklaşımların ters teptiğini ve Trump tarafından zayıflık olarak algılandığını savunan Kiesewetter, “Eğer Trump Grönland konusunda adım atar ya da AB ile ticaret savaşı başlatırsa, Avrupa’nın Dünya Kupası’na katılmaması gerektiği açıktır.” değerlendirmesinde bulundu.</p>

Trump’ın Grönland planı Almanya’da Dünya Kupası boykotunu gündeme taşıdı

ABD Başkanı Donald Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile Grönland konusunda yürütülen temaslar sonucunda bir “anlaşma çerçevesi” üzerinde uzlaşı sağlandığını açıkladı.

Avrupa’ya erteleme

<p>Trump, bu gelişme doğrultusunda Avrupa ülkelerine yönelik olarak 1 Şubat’ta yürürlüğe girmesi planlanan gümrük vergilerinin durdurulduğunu duyurdu.</p><p>Trump, Davos’ta yapılan Grönland görüşmelerine ilişkin değerlendirmelerini Truth Social hesabı üzerinden paylaştı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile son derece verimli bir görüşme gerçekleştirdiklerini belirten Trump, görüşmeler sonucunda Grönland ve genel olarak Arktik Bölgesi’ni kapsayan geleceğe dönük bir anlaşmanın temel hatlarının şekillendirildiğini ifade etti.</p><p>Söz konusu çerçevenin hayata geçirilmesi halinde bunun yalnızca ABD için değil, tüm NATO müttefikleri açısından da olumlu sonuçlar doğuracağını vurgulayan Trump, bu süreç kapsamında Avrupa ülkelerine uygulanması planlanan gümrük tarifelerinin askıya alındığını kaydetti.</p><p>ABD Başkanı ayrıca, Grönland bağlamında “Altın Kubbe” savunma sistemiyle ilgili ilave görüşmeler yapılacağını belirtti. Trump, bu sürecin Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Özel Temsilci Steve Witkoff’un koordinasyonunda yürütüleceğini bildirdi.</p>

Grönland anlaşması sonrası Trump’tan gümrük vergisi kararı

Avrupa Birliği ile Güney Ortak Pazarı (MERCOSUR) ülkeleri arasında imzalanan serbest ticaret anlaşmasına karşı çıkan binlerce Avrupalı çiftçi, Fransa’nın Strazburg kentinde bulunan Avrupa Parlamentosu binası önünde protesto düzenledi.

MERCOSUR protestosu

<p>Fransız basınında yer alan haberlere göre; Fransa’nın yanı sıra İtalya, Almanya ve Belçika’dan gelen çiftçiler, söz konusu anlaşmanın kendileri açısından haksız rekabete yol açacağını savunarak yürürlüğe girmesini engellemek amacıyla AB kurumlarına baskı yapmayı hedefliyor.</p><p>Yaklaşık 4 bin çiftçi, Strazburg’da bir araya gelerek Avrupa Parlamentosu önünde sloganlar attı. Göstericiler, “Von der Leyen ve AB çiftçilere ve halka ihanet etti” ile “Toksik anlaşmalara hayır” ifadelerinin yer aldığı pankartlar taşıdı.</p><p>Yüzlerce traktörle gerçekleştirilen protesto nedeniyle Avrupa Birliği kurumları çevresinde geniş güvenlik önlemleri alındı. Zaman zaman AP binasını çevreleyen barikatları aşmaya çalışan göstericilere polis müdahale etti.</p><p>Polis, havai fişek ve sert cisimler atan protestocuları dağıtmak için biber gazı kullanırken, bazı noktalarda göstericilerle güvenlik güçleri arasında arbede yaşandı.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/3f6b344d38c4348a14ff66819.jpg" width="1024" height="576"></figure><p>Protesto, Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu’nda aşırı sağcı “Avrupa’nın Vatanseverleri” (Patriots for Europe) grubunun, MERCOSUR ülkeleriyle yapılan ticaret anlaşması nedeniyle AB Komisyonu hakkında verdiği gensoru önergesinin görüşüldüğü sırada gerçekleştirildi.</p><p>Gensoru önergesi, AB Komisyonu’nun anlaşma sürecinde Avrupa Parlamentosu’nu ve ulusal parlamentoları devre dışı bıraktığı, ayrıca milyonlarca Avrupalı çiftçinin kaygılarını göz ardı ettiği iddiasına dayanıyor. Önergenin kabul edilmesi halinde Komisyonun istifası gerekecek olsa da mevcut parlamento dengeleri nedeniyle girişimin kabul edilme ihtimalinin düşük olduğu ifade ediliyor. Oylamanın 22 Ocak’ta yapılması bekleniyor.</p><h3>AB–MERCOSUR anlaşması süreci</h3><p>Avrupa Birliği ile MERCOSUR ülkeleri arasında yaklaşık 25 yıldır müzakere edilen ticaret anlaşması, 17 Ocak’ta Paraguay’ın başkenti Asuncion’da imzalanmıştı. Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi’nin onayı gerekiyor.</p><p>Brüksel yönetimi, söz konusu anlaşmayı Latin Amerika’daki ticari etkinliğini ve jeopolitik etkisini artıracak önemli bir kazanım olarak değerlendiriyor. Buna karşın Avrupalı çiftçiler, düşük üretim standartlarına sahip olduğu öne sürülen ucuz tarım ve hayvancılık ürünlerinin Avrupa pazarına girmesiyle birçok çiftliğin iflas riskiyle karşı karşıya kalabileceğini dile getiriyor.</p><p>Anlaşmaya Almanya ve İspanya destek verirken, Fransa, Polonya ve Macaristan başta olmak üzere bazı AB ülkeleri ile çok sayıda çiftçi örgütü anlaşmaya karşı çıkıyor.</p>

Avrupalı çiftçiler MERCOSUR anlaşmasına karşı Strazburg’da toplandı

ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), İran’da ekonomik nedenlerle başlayan protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısının 4 bin 29’a ulaştığını açıkladı.

İran’da protesto bilançosu

<p>HRANA tarafından paylaşılan bilgilere göre, ülke genelinde yaşanan olaylar sırasında toplam 26 bin 15 kişi gözaltına alındı. Yaşamını yitirenler arasında 180 güvenlik görevlisinin de bulunduğu bildirildi. Ajans, bir gün önce yayımladığı raporda ölü sayısını 3 bin 919 olarak duyurmuştu.</p><p>İran’daki protestolar, 28 Aralık 2025’te ulusal para biriminin döviz karşısında hızla değer kaybetmesi ve derinleşen ekonomik sorunlar nedeniyle Tahran Büyük Çarşı’daki esnafın başlattığı eylemlerle başlamış, kısa sürede birçok kente yayılmıştı.</p><p>Başkent Tahran’da 8 Ocak’ta şiddetin artması üzerine İran yönetimi internet erişimini tamamen engellemişti. Son günlerde ise internetin kısmen ve sınırlı ölçüde yeniden kullanıma açıldığı ifade ediliyor.</p><p>Gösteriler büyük ölçüde durulmuş olsa da, merkezi ABD’nin Virginia eyaletinde bulunan HRANA, yeni vakaların doğrulandığını öne sürerek can kaybı ve gözaltı sayılarını güncellemeyi sürdürüyor. İranlı yetkililer ise protestolarda hayatını kaybeden ya da yaralanan sivillere ilişkin kapsamlı bir açıklama yapmadı. Buna karşın, 3 bin 700’den fazla güvenlik görevlisinin yaralandığını ve olayları kışkırttığı iddia edilen ya da terör örgütleriyle bağlantılı olduğu öne sürülen 3 bin kişinin gözaltına alındığını duyurdu.</p><p>İran lideri Ayetullah Ali Hamaney, 17 Ocak’ta yaptığı açıklamada, protestolar sırasında İsrail ve ABD ile bağlantılı kişilerin ülkeye ciddi zarar verdiğini ve birkaç bin insanın ölümüne neden olduğunu öne sürmüştü.</p>

HRANA: İran’daki protestolarda can kaybı 4 bini aştı

ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), İran’da ekonomik sıkıntılar nedeniyle başlayan protestolarda yaşamını yitirenlerin sayısının 3 bin 308’e ulaştığını açıkladı.

HRANA’dan açıklama

<p>HRANA’nın paylaştığı bilgilere göre, ülkenin farklı kentlerinde yaşanan olaylar kapsamında şu ana kadar 24 bin 266 kişi gözaltına alındı. Gösteriler sırasında meydana gelen şiddet olaylarında hayatını kaybedenlerin sayısının 3 bin 308 olduğu bildirildi.</p><p>İranlı yetkililer, protestolar sırasında ölen ya da yaralananların toplam sayısına ilişkin resmi bir veri açıklamazken, olayları kışkırttıkları ve terör örgütleriyle bağlantılı oldukları iddia edilen yaklaşık 3 bin kişinin gözaltına alındığını duyurmuştu.</p><p>İran lideri Ayetullah Ali Hamaney, dün yaptığı açıklamada, yaşanan olayların İsrail ve ABD ile bağlantılı kişiler tarafından yönlendirildiğini öne sürerek, bu unsurların ülkede büyük yıkıma neden olduğunu ve binlerce insanın hayatını kaybettiğini savundu.</p><p>Merkezi ABD’nin Virginia eyaletinde bulunan HRANA, bir gün önce yayımladığı raporda ölü sayısının 3 bin 90 olduğunu açıklamıştı. Son verilerle birlikte can kaybının arttığı ifade edildi.</p><h3>İran’daki protestoların arka planı</h3><p>İran’da 28 Aralık 2025 tarihinde, ulusal para biriminin döviz karşısında hızla değer kaybetmesi ve derinleşen ekonomik sorunlar nedeniyle Tahran Büyük Çarşı’daki esnaf tarafından başlatılan protestolar kısa sürede ülke genelindeki birçok kente yayıldı.</p><p>Başkent Tahran’da 8 Ocak’ta protestoların şiddetlenmesi üzerine çıkan olayların ardından İran yönetimi, internet erişimini kısıtlama yoluna gitmişti.</p>

İran’da protesto bilançosu ağırlaşıyor: 3 bin 308 ölü

İran’da 28 Aralık’ta ekonomik nedenlerle başlayıp kısa sürede ülke geneline yayılan protestoların ardından, ABD Başkanı Donald Trump’ın Tahran’a müdahale edilebileceği yönündeki açıklamalarını yinelemesi Washington–Tahran hattındaki tansiyonu yükseltti.

Müdahale sinyali

<p>ABD’li bir yetkili, artan bölgesel riskler nedeniyle Orta Doğu’daki bazı Amerikan üslerinden personelin geri çekildiğini açıkladı. Bu gelişme, üst düzey bir İranlı yetkilinin, ABD’nin saldırması halinde İran’ın Amerikan üslerini hedef alacağı uyarısını komşu ülkelere ilettiklerini söylemesinin ardından geldi.</p><p>İran yönetimi, bugüne kadarki en geniş protesto dalgalarından biriyle karşı karşıya kalırken, Trump yönetimi de hükümet karşıtı göstericilere yönelik baskıların ölümcül boyuta ulaşması durumunda müdahale seçeneğini gündemde tutuyor.</p><p>Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin, ABD’nin talebi üzerine bugün İran’daki gelişmeleri ele almak üzere toplanması bekleniyor.</p><p>İsmini vermek istemeyen bir ABD’li yetkili, önlem amacıyla bölgedeki kritik üslerden bazı personelin çekildiğini belirtirken, Reuters’a konuşan Batılı bir askeri kaynak, ABD’nin saldırıya yakın olduğu izlenimi oluştuğunu ancak bu belirsizliğin Trump yönetiminin bilinçli bir stratejisi olabileceğini söyledi.</p><p>Beyaz Saray ise Başkan Trump’ın krize ilişkin olarak “bekle ve gör” yaklaşımını sürdürdüğünü ima etti.</p><p>Trump, gazetecilere yaptığı açıklamada, protestolara yönelik baskı sırasında ölümlerin azaldığı yönünde bilgiler aldığını ve şu an için idamların planlanmadığını düşündüğünü söyledi. Bu bilgilerin kaynağını ise “karşı taraftaki çok önemli kişiler” sözleriyle ifade etti.</p><p>ABD Başkanı, askeri müdahale ihtimalini tamamen reddetmezken, gelişmelerin yakından izleneceğini ve İran’dan “tatmin edici” mesajlar aldıklarını dile getirdi.</p><p>İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de hükümet karşıtı gösterilerle ilgili bir soruya yanıtında idam planlarının olmadığını savundu. Ancak Norveç merkezli İran İnsan Hakları Derneği, ülkedeki cezaevlerinde idamın yaygın biçimde uygulandığını bildiriyor.</p><h3>Müdahalenin Zamanlaması Belirsiz</h3><p>İki Avrupalı yetkili, ABD’nin askeri müdahalesinin önümüzdeki 24 saat içinde gerçekleşebileceğini ileri sürerken, İsrailli bir yetkili de Trump’ın müdahale kararına yakın olduğunu düşündüklerini, ancak kapsam ve zamanlamanın netleşmediğini söyledi.</p><p>Katar, Orta Doğu’daki en büyük ABD üssü olan El-Udeyd Hava Üssü’ndeki personel sayısının mevcut bölgesel gerilimler nedeniyle azaltıldığını açıkladı. Diplomatlar, bazı personele üssü terk etmelerinin söylendiğini, ancak geniş çaplı bir tahliye işareti bulunmadığını belirtti.</p><p>İngiltere’nin de olası bir ABD saldırısı öncesinde Katar’daki bir hava üssünden bazı personelini geri çektiği bildirildi.</p><p>Trump, protestoculara destek amacıyla İran’a yönelik müdahale tehdidini sık sık dile getirirken, 28 Aralık’tan bu yana süren gösterilerde 2 bin 615 kişinin yaşamını yitirdiği ifade ediliyor.</p><p>İran Genelkurmay Başkanı Abdolrahim Musevi, yaşananları ülkenin daha önce hiç karşılaşmadığı bir yıkım olarak tanımlayarak sorumluluğu dış güçlere yükledi. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot ise olayları, “İran’ın çağdaş tarihindeki en sert baskı süreci” olarak nitelendirdi.</p><p>İranlı yetkililer, şiddet olaylarının “silahlı teröristler” tarafından gerçekleştirildiğini savunarak ABD ve İsrail’i ülkeyi istikrarsızlaştırmakla suçluyor.</p><h3>İran’dan ABD’ye Müdahaleyi Durdurma Çağrısı</h3><p>Trump, günlerdir İran’a müdahale mesajlarını açıkça dile getiriyor. CBS News’e verdiği röportajda, protestocuların idam edilmesi halinde çok sert karşılık vereceklerini söyledi ve İran halkına protestoları sürdürmeleri çağrısında bulunarak “yardım yolda” ifadesini kullandı.</p><p>Üst düzey bir İranlı yetkili ise Tahran’ın, bölgedeki ABD müttefiklerinden Washington’un olası saldırısını engellemelerini istediğini açıkladı.</p><p>ABD’nin bölgede, Katar’daki El-Udeyd Üssü ve Bahreyn’deki Beşinci Filo karargâhı başta olmak üzere geniş bir askeri varlığı bulunuyor.</p><p>İnternet kesintileri nedeniyle İran’dan bilgi akışı sınırlı kalırken, ABD merkezli HRANA, protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısının 2 bin 615’e ulaştığını ve bunun 2009 ile 2022’deki gösterilerden çok daha yüksek olduğunu bildirdi.</p><p>2025 Haziran’ında İsrail’in, ABD’nin de katıldığı ve 12 gün süren saldırıları ile Avrupa ülkelerinin İran’ın nükleer programı nedeniyle BM yaptırımlarını yeniden devreye alması, ülkedeki ekonomik krizi daha da derinleştirdi.</p>

ABD–İran geriliminde son durum

ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), İran’da ekonomik gerekçelerle başlayan ve 17 gündür devam eden protestolara ilişkin yeni bir rapor yayımladı.

İran krizde

<p>HRANA’nın internet sitesinde yer alan bilgilere göre, ülke genelinde süren gösterilerde yaşamını yitirenlerin sayısı 2 bin 550’ye ulaştı. Hayatını kaybedenlerin 2 bin 403’ünün gösterici olduğu, bunlardan 12’sinin 18 yaşından küçük olduğu belirtildi. Ölenler arasında emniyet güçlerine mensup 147 kişinin de bulunduğu aktarıldı.</p><p>Raporda, olaylar sırasında 1.134 kişinin yaralandığı, 18 bin 434 kişinin ise güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındığı ifade edildi.</p><p>İranlı yetkililer, protestolarda hayatını kaybedenler ve yaralananlara ilişkin şimdiye kadar resmi bir açıklama yapmadı. HRANA, daha önce yayımladığı 16’ncı gün raporunda ölü sayısını 664, gözaltına alınanların sayısını ise 10 bin 721 olarak duyurmuştu.</p><p>Protestolar, 28 Aralık 2025’te İran’ın yerel para biriminin döviz karşısında ciddi değer kaybetmesi ve artan ekonomik sıkıntılar nedeniyle Tahran Büyük Çarşı’da esnafın başlattığı eylemlerle başlamış, kısa sürede birçok kente yayılmıştı.</p><p>Öte yandan İran Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei, protesto olaylarının “bazı faillerinin” kamuoyuna açık şekilde yargılanması için çalışmalar yürüttüklerini açıkladı. Yarı resmi Fars Haber Ajansı’nın aktardığına göre Ejei, Tahran’daki bazı cezaevlerini ziyaret ederek, gösterilerle bağlantılı olduğu öne sürülen şüphelilerin dosyalarını inceledi.</p><p>Ejei, yargılamaların yasal çerçevede yürütüleceğini vurgulayarak, silah ya da patlayıcıyla yakalanan ve kamu güvenliğini tehdit ettiği iddia edilen zanlıların öncelikli olarak yargılanacağını söyledi.</p><p>İran Genel Başsavcısı Muhammed Muvahhidi ise olaylar sırasında yakalanan ve “terörist” olarak tanımlanan kişilere ait mal varlıklarının tespit edilmesi için emniyet güçlerine talimat verdi. Muvahhidi ayrıca, maddi zarara uğrayan vatandaşlardan belge ve kanıtlarını yetkililere teslim etmelerini istedi.</p><p>Protestolar sırasında şiddet olaylarının artması ve güvenlik güçlerinin müdahalelerinin yoğunlaşması üzerine, 9 Ocak’ta ülke genelinde internet erişiminin kesildiği bildirildi.</p>

İran’daki protestolarda can kaybı 2 Bin 550'ye yükseldi

İsrail’in saldırıları ve uyguladığı abluka nedeniyle ağır bir insani krizin yaşandığı Gazze Şeridi, bu kez şiddetli yağış ve fırtınanın etkisiyle daha da derinleşen bir felaketle karşı karşıya kaldı.

Gazze’de kış

<p>Hastalık, yoksulluk ve çaresizlik içinde hayatta kalmaya çalışan Filistinliler için kış koşulları doğrudan yaşam tehdidine dönüştü.</p><p>Bölgede etkili olan kuvvetli yağmur ve rüzgar, özellikle evlerini kaybederek çadırlarda yaşayan yerinden edilmiş Filistinlileri vurdu. Dün akşam saatlerinden itibaren Gazze’yi etkisi altına alan kutup kökenli fırtına, çok sayıda çadırın yıkılmasına ve barınma alanlarının sular altında kalmasına yol açtı.</p><p>İlk belirlemelere göre fırtına ve yağışlar nedeniyle 5 Filistinli hayatını kaybetti, yerinden edilmiş sivillerin kaldığı çadırlarda ise ağır hasar meydana geldi. Gazze Şeridi’nde soğuk hava koşulları nedeniyle bugüne kadar 21’i çocuk olmak üzere toplam 24 Filistinlinin yaşamını yitirdiği bildirildi.</p><p>Gazze’deki Hükümet Medya Ofisi, kış mevsiminin başlamasından bu yana şiddetli soğuk nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısının yediye yükseldiğini, Ekim 2023’ten bu yana ise barınma yetersizliği ve soğuk kaynaklı ölümlerin toplamda 24’e ulaştığını açıkladı.</p><p>Gazze Sivil Savunma İdaresi de şiddetli yağmur ve rüzgarın yol açtığı kısmi bina çökmeleri sonucu 4 Filistinlinin yaşamını yitirdiğini duyurdu. Sağlık kaynakları ise Gazze kentinde çadırda yaşayan yaşlı bir Filistinli erkeğin, daha önce yıkılan bir cami minaresinden kopan molozların üzerine düşmesi sonucu hayatını kaybettiğini bildirdi.</p><h3>Fırtınanın yıkıcı etkileri</h3><p>Gazze Belediyesi Sözcüsü Hüsnü Mühenna, AA muhabirine yaptığı açıklamada, kuvvetli rüzgarlar ve yoğun yağışların özellikle batı bölgeleri ve alçak alanlarda bulunan binlerce çadırı yerinden ettiğini ve sular altında bıraktığını söyledi. Mühenna, bu çadırlarda evlerini kaybeden yerinden edilmiş sivillerin barındığını vurguladı.</p><p>Çok sayıda barınağın artık yaşanamaz hale geldiğini belirten Mühenna, fırtınanın etkilerinin devam eden savaşın yıkıcı sonuçlarından ayrı değerlendirilemeyeceğini ifade etti. Yerinden edilmiş kişilerin kaldığı kampların büyük bölümünün kış şartlarına hazır olmadığını dile getiren Mühenna, battaniye, yatak ve ısınma imkanlarının ciddi şekilde yetersiz olduğunu, bunun özellikle çocuklar, kadınlar ve yaşlılar için hayati risk oluşturduğunu kaydetti.</p><p>Altyapının büyük ölçüde tahrip edildiğine dikkat çeken Mühenna, su ve kanalizasyon şebekeleri ile yolların zarar görmesinin her fırtınayı iki katlı bir insani felakete dönüştürdüğünü söyledi. Mevcut sağlık ve çevre sorunlarıyla birlikte bu durumun salgın hastalık riskini artırdığı uyarısında bulundu.</p><p>Yerinden edilmiş binlerce ailenin yağmur ve soğuğa dayanıklı olmayan çadırlarda yaşam mücadelesi verdiğini belirten Mühenna, kış koşullarının artık geçici bir doğa olayı olmaktan çıkıp savaşın bir parçası haline geldiğini ifade etti. Uluslararası topluma ve yardım kuruluşlarına acil müdahale çağrısı yapan Mühenna, yaşananların yalnızca sert hava koşulları değil, aynı zamanda küresel vicdan için bir sınav olduğunu vurguladı.</p><h3>Müdahale yetersizliği</h3><p>Gazze Sivil Savunma Sözcüsü Mahmud Basal da fırtınanın mevcut insani krizi ciddi biçimde ağırlaştırdığını belirterek, sel baskınları, çadırların uçması ve daha önce bombardımanda hasar gören binaların yeniden çökmesi nedeniyle kısa sürede yüzlerce yardım çağrısı aldıklarını söyledi.</p><p>Basal, sivil savunma ekiplerinin hasarlı yapıların tekrar çöktüğünü gözlemlediğini ve devam eden hava koşullarının daha fazla can kaybına yol açabileceğini belirtti. Yakıt sıkıntısı ve ağır ekipman eksikliğinin müdahale kapasitesini ciddi şekilde sınırladığını da sözlerine ekledi.</p><p>Ekipler, yaygın yıkım ve büyük ekipman eksikliği nedeniyle son derece zor koşullar altında çalışmalarını sürdürürken, her kurtarma operasyonunun büyük güçlüklerle gerçekleştirildiği bildirildi. Aralık ayından bu yana Gazze’yi etkileyen fırtınalarda, daha önce bombardımanlarda zarar gören çok sayıda binanın çöktüğü ve can kayıplarının yaşandığı hatırlatıldı.</p><h3>Ateşkese rağmen süren abluka</h3><p>Resmi verilere göre, yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasına rağmen İsrail, barınma malzemeleri, çadırlar, mobil evler ve yeniden inşa için gerekli inşaat malzemelerinin Gazze’ye girişine izin verme taahhüdünü büyük ölçüde yerine getirmedi.</p><p>İsrail’in ABD’nin desteğiyle Ekim 2023’te başlattığı saldırılar sonucu iki yılı aşkın süredir devam eden yıkımda 71 binden fazla Filistinli hayatını kaybetti, 171 binden fazla kişi yaralandı ve sivil altyapının yaklaşık yüzde 90’ı tahrip edildi.</p><p>Birleşmiş Milletler, Gazze’nin yeniden inşası için gereken maliyetin yaklaşık 70 milyar dolar olduğunu tahmin ediyor.</p>

Gazze’de fırtına ve yağış insani felaketi derinleştiriyor

İran yönetimi, ülkede devam eden protestolara ilişkin Avrupa’dan gelen açıklamalara tepki göstererek, bazı Avrupa ülkelerine diplomatik uyarıda bulundu. Tahran, gösteriler sırasında yaşanan can kayıplarına dair yapılan değerlendirmelerin “dış müdahaleyi teşvik ettiğini” savundu.

Avrupa'da İran protestoları

<p>İran Dışişleri Bakanlığı, pazartesi günü Fransa, Almanya, İtalya ve İngiltere’yi temsilen görev yapan diplomatları Tahran’a çağırdı. Görüşmede, söz konusu ülkelerin protestolara destek verdiği iddia edilen açıklamalarına itiraz edildiği bildirildi.</p><p>Devlet televizyonunun aktardığı bilgilere göre, toplantı sırasında diplomatlara protestocuların neden olduğu tahribatı gösteren görüntüler izletildi ve ilgili ülkelerden, “göstericileri destekleyen resmi açıklamalarını geri çekmeleri” talep edildi.</p><p>Bu diplomatik girişim, Norveç merkezli İran İnsan Hakları (IHR) örgütünün, İran güvenlik güçlerinin müdahaleleri sonucu en az 648 kişinin hayatını kaybettiğini duyurmasının ardından geldi. IHR, gerçek ölü sayısının açıklanan rakamların çok üzerinde olabileceği uyarısında bulundu.</p><p>IHR Direktörü Mahmood Amiry-Moghaddam, doğrulanan son verileri değerlendirirken, “Uluslararası toplumun, İslam Cumhuriyeti’nin gerçekleştirdiği toplu ölümler karşısında protestocuları koruma sorumluluğu vardır,” ifadelerini kullandı.</p><p>Örgüt ayrıca bazı tahminlere göre 6 binden fazla kişinin hayatını kaybetmiş olabileceğini, ancak İran yönetiminin yaklaşık dört gündür sürdürdüğü internet kesintisinin, bu bilgilerin bağımsız kaynaklarca doğrulanmasını büyük ölçüde zorlaştırdığını vurguladı.</p><h3>Batı’dan Tepkiler</h3><p>Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İran’da protestoculara yönelik uygulamaları “devlet şiddeti” olarak nitelendirerek kınadı. Macron, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, “Haklarına saygı talep eden İranlı kadın ve erkeklerin ayrım gözetilmeksizin hedef alınmasını şiddetle kınıyorum,” dedi.</p><p>Macron, temel özgürlüklere saygının evrensel bir ilke olduğunu vurgulayarak, bu değerleri savunanların yanında durmaya devam edeceklerini ifade etti.</p><p>Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise, İran güvenlik güçlerinin göstericilere karşı uyguladığı şiddeti “orantısız ve acımasız” olarak tanımladı ve bunun yönetimin zayıflığını ortaya koyduğunu söyledi. Hindistan ziyareti sırasında konuşan Merz, “Bu şiddeti en sert şekilde kınıyoruz,” ifadelerini kullandı.</p><p>Berlin’de Alman Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Almanya’nın İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) Avrupa Birliği’nin terör yaptırımları listesine alınması için baskı yapmayı sürdürdüğünü açıkladı. Sözcü, bu konuda AB genelinde ortak bir tutum oluşturulması için çalışmaların devam ettiğini belirtti.</p><p>İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper da protestoculara yönelik müdahaleleri sert sözlerle eleştirdi. Cooper, “Barışçıl göstericilerin öldürülmesi ve acımasızca bastırılması dehşet verici,” dedi.</p><p>X üzerinden yaptığı paylaşımda Cooper, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüştüğünü belirterek, İran yönetimine şiddeti derhal durdurma, temel hak ve özgürlükleri güvence altına alma ve İngiliz vatandaşlarının güvenliğini sağlama çağrısında bulunduğunu aktardı.</p><p>Avrupa Birliği de İran’daki protestoların bastırılması nedeniyle yeni yaptırımların gündemde olduğunu duyurdu. AB Sözcüsü Anouar El Anouni, “Protestoculara yönelik sert baskıların ardından, ilave ve daha ağır yaptırımlar önermeye hazırız,” dedi.</p><h3>Ekonomik Kriz ve Protestolar</h3><p>Gösteriler, İran riyalinin tarihi düzeyde değer kaybetmesi ve ağırlaşan ekonomik koşulların ardından 28 Aralık’ta Tahran’daki Büyük Çarşı’nın kapanmasıyla başladı. Kısa sürede ülkenin farklı kentlerine yayılan protestolarda, rejim değişikliği talepleri dile getirildi.</p><p>Uzmanlar, bu süreci, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana İran’daki teokratik yönetime karşı ortaya çıkan en ciddi meydan okumalardan biri olarak değerlendiriyor.</p><p>Bazı protestocular “Diktatöre ölüm” ve “İslam Cumhuriyeti’ne ölüm” sloganları atarken, bazı grupların dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in fotoğraflarını yaktığı görüldü.</p><p>Eylemlerin başlamasından kısa süre sonra ülkede internet ve telefon hatları kesildi. İnternet altyapı şirketi Cloudflare ile sivil toplum kuruluşu NetBlocks, bu kesintilerin İran hükümetinin müdahalesi sonucu gerçekleştiğini bildirdi.</p><p>Hükümet ise kontrolü yeniden sağlamak amacıyla ülke genelinde destek mitingleri düzenlenmesi çağrısında bulundu. Devlet televizyonuna göre, binlerce kişi Tahran’daki Devrim Meydanı’nda toplanarak ulusal bayraklar taşıdı ve yönetimin “ayaklanma” olarak tanımladığı olaylarda hayatını kaybedenler için dua etti.</p><p>İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, hükümet yanlısı mitingleri överek, bu katılımın ABD’ye yönelik bir “uyarı” niteliği taşıdığını söyledi. ABD Başkanı Donald Trump’ın, protestocuların öldürülmesi halinde askeri müdahaleyi gündeme getirmesinin ardından konuşan Hamaney, “Bu, Amerikalı siyasetçilere bir uyarıydı. Aldatmacadan vazgeçmeleri ve paralı hainlere güvenmemeleri gerektiğini gösterdi,” dedi.</p><p>Hamaney ayrıca, söz konusu mitinglerin, “yabancı düşmanların içerideki unsurlar aracılığıyla yürüttüğü planları boşa çıkardığını” savundu.</p><p>İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da Tahran’daki bir mitingde yaptığı konuşmada, protestolara verilen yanıtı “teröristlere karşı savaş” olarak nitelendirdi. Galibaf, İran’ın ekonomik, psikolojik, ABD ve İsrail’le askeri mücadele ile terörle mücadele olmak üzere “dört cephede savaş” yürüttüğünü söyledi.</p><p>“Büyük İran milleti hiçbir zaman düşmanın hedeflerine ulaşmasına izin vermedi,” diyen Galibaf, konuşmasını “İsrail’e ölüm, Amerika’ya ölüm” sloganları eşliğinde sürdürdü ve olası yeni bir saldırı durumunda İran ordusunun ABD Başkanı Donald Trump’a “unutulmaz bir ders vereceğini” ileri sürdü.</p>

İran, Avrupa ülkelerini protestolar nedeniyle uyardı

ABD, İran’da süren protestolar ve artan güvenlik risklerini gerekçe göstererek, ülkede bulunan vatandaşlarına “derhal İran’dan ayrılmaları” yönünde çağrıda bulundu.

Tahliye çağrısı

<p>ABD’nin Tahran Sanal Büyükelçiliği tarafından yayımlanan güvenlik bildirisinde, Amerikan vatandaşlarından Washington yönetiminin herhangi bir yardımına ihtiyaç duymadan kendi çıkış planlarını yapmaları istendi.</p><p>Açıklamada, ülkede devam eden kitlesel gösterilere ve güvenlik koşullarındaki kötüleşmeye dikkat çekilerek, “İran’ı hemen terk edin. Ülkeden ayrılamıyorsanız, evinizde ya da güvenli olduğunu düşündüğünüz başka bir binada korunaklı bir alana geçin” ifadelerine yer verildi.</p><p>Öte yandan Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran meselesinde önceliği diplomatik yollarla çözümden yana kullandığını, ancak askeri seçeneğin de her zaman masada bulunduğunu daha önce açıklamıştı.</p><h3>İran’daki Gösteriler</h3><p>İran’da protestolar, 28 Aralık 2025’te yerel para biriminin yabancı para karşısında ciddi değer kaybetmesi ve derinleşen ekonomik sorunlar nedeniyle Tahran Büyük Çarşı’da esnafın başlattığı eylemlerle başlamış, kısa sürede ülkenin farklı şehirlerine yayılmıştı.</p><p>Gösterilerde hayatını kaybedenler ya da yaralananlarla ilgili İranlı yetkililerden resmi bir açıklama yapılmazken, İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), bugün yayımladığı ve protestoların 16. gününü kapsayan raporunda, 133’ü güvenlik görevlisi, biri savcı ve 9’u 18 yaşın altında olmak üzere toplam 646 kişinin yaşamını yitirdiğini, 10 bin 721 kişinin ise gözaltına alındığını duyurmuştu.</p><p>Protestolar sırasında şiddet olaylarının artması ve güvenlik güçlerinin müdahalelerinin yoğunlaşması üzerine 9 Ocak’ta ülke genelinde internet erişimi kesilmişti.</p>

ABD, İran’daki vatandaşlarını ülkeyi terk etmeye çağırdı

İran’da hükümet karşıtı gösterilerde yaşamını yitirenlerin sayısının arttığı bildiriliyor. Protestolara destek amacıyla yurt dışında da eylemler düzenlenirken, Almanya’nın başkenti Berlin’de Brandenburg Kapısı önünde toplanan kalabalık, İran’daki gelişmelere dikkat çekti.

İran ayakta

<p>Ülkede internet erişiminin kesilmesi ve telefon hatlarının devre dışı bırakılması, protestoların yaygınlığına ve bilançosuna dair sağlıklı bilgi alınmasını zorlaştırıyor. Bu nedenle uluslararası basın kuruluşları, can kayıplarını bağımsız kaynaklardan teyit etmekte güçlük çekiyor.</p><p>Yurt dışı merkezli İranlı insan hakları grupları, devam eden gösterilerde hayatını kaybedenlerin sayısının en az 544’e ulaştığını ileri sürüyor. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı ise iki haftadır süren protestolar kapsamında 10 bin 600’den fazla kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Kurumun verilerine göre ölenlerin 48’i güvenlik güçlerinden, 496’sı ise göstericilerden oluşuyor.</p><p>ABD Başkanı Donald Trump, pazar gecesi Air Force One uçağında gazetecilere yaptığı açıklamada, İran’ın ABD baskısından bunaldığını ve müzakere arayışında olduğunu savundu. Trump, bir görüşmenin planlandığını ifade ederken, yaşanan can kayıpları nedeniyle toplantıdan önce harekete geçilmesinin gerekebileceğini söyledi. Başkan, “İran bizimle iletişime geçti, müzakere talep ediyorlar,” dedi.</p><p>Tahran yönetimi ise bu iddialara ilişkin resmi bir doğrulamada bulunmadı. İran, geçtiğimiz hafta Washington’un olası bir askeri müdahalesine karşılık verileceğini ilan etmişti.</p><p>İranlı yetkililer, ABD’nin göstericileri koruma gerekçesiyle güç kullanması durumunda Amerikan askeri unsurları ile İsrail’i “meşru hedef” olarak değerlendireceklerini açıkladı. Bu tehditlere yanıt veren Trump, böyle bir adım atılması halinde ABD’nin “daha önce görülmemiş ölçekte” karşılık vereceğini söyledi. Trump ayrıca ordunun tüm seçenekleri değerlendirdiğini ve son derece güçlü senaryoların masada olduğunu vurguladı.</p><p>Öte yandan bazı uzmanlar, ABD’nin Karayipler’de sürdürdüğü kapsamlı askeri yığınaklanmanın, İran’a yönelik olası bir müdahalede önemli bir unsur olarak dikkate alınması gerektiğine işaret ediyor. Trump da yönetimin Tahran’la temas kurmaya çalıştığını, ancak İran’daki ölümlerin ve gözaltıların artması nedeniyle önce harekete geçmek zorunda kalabileceklerini dile getirdi.</p><p>İran’daki protestolar, 28 Aralık’ta ülke para birimi riyalin sert değer kaybıyla başladı. Uluslararası yaptırımların da etkisiyle riyal, dolar karşısında 1,4 milyon seviyesinin üzerine çıktı. Ekonomik krizle başlayan gösteriler kısa sürede büyüyerek, ülkedeki teokratik yönetime doğrudan karşı çıkan taleplere dönüştü.</p><p>İletişim kanallarının kapatılması nedeniyle sahadaki durumu izlemek zorlaşırken, İran hükümeti şimdiye kadar toplam can kaybına dair resmi bir açıklama yapmadı. Yurt dışındaki gözlemciler ise bilgi akışının engellenmesinin, güvenlik güçleri içindeki sertlik yanlısı unsurların daha kanlı bir bastırma sürecine yönelmesine yol açabileceğinden endişe ediyor.</p>

İran’daki protestolarda can kaybı artıyor, gerilim tırmanıyor

İsviçre’nin Crans-Montana kentinde yılbaşı gecesi yaşanan yangında hayatını kaybeden altı İtalyan vatandaşından beşinin cenazesi, çarşamba günü Roma, Milano ve Bologna’da defnedildi.

İtalyan gençler anıldı

<p>Roma ve Bologna’da Riccardo Minghetti ve Giovanni Tamburi için, Milano’da ise Achille Barosi ile Chiara Costanzo için cenaze törenleri düzenlendi. İtalyan basınına göre yangının en genç kurbanı Sofia Prosperi’nin cenazesi Lugano’da, Emanuele Galeppini’nin cenazesi ise perşembe günü Cenova’da gerçekleştirilecek.</p><p>İtalya Eğitim Bakanı Giuseppe Valditara, ülke genelindeki okullarda hayatını kaybedenler anısına bir dakikalık saygı duruşu yapıldığını açıkladı. Gençlerin eğitim gördüğü okullar, “genç kurbanları anmak ve ailelerine destek olmak” amacıyla derslere ara verdi.</p><p>Chiara Costanzo’nun babası Andrea Costanzo, Santa Maria delle Grazie Bazilikası’nda düzenlenen cenaze töreninde, “İtalya olağanüstü bir duyarlılık gösterdi, ancak artık gerçeği öğrenme ve bir daha yaşanmaması için önlem alma zamanı” dedi.</p><p>Roma’daki Riccardo Minghetti’nin cenazesine yaklaşık 600 kişi katıldı. Aziz Petrus ve Aziz Pavlus Bazilikası’na getirilen tabutun yanına iki çelenk bırakıldı; biri Roma Eyaleti Mühendisler Odası’ndan, diğeri ise Riccardo’nun eğitim gördüğü Cannizzaro Fen Lisesi II F sınıfı tarafından sunuldu.</p><p>Bologna’da Giovanni Tamburi için Aziz Petrus Katedrali dolup taşarken, törene ailesi, arkadaşları, okul arkadaşları ve bölgesel yetkililer katıldı. Giovanni’nin babası gözyaşları içinde oğluna veda etti.</p><p>Milano’da Chiara Costanzo ve Achille Barosi’nin cenazeleri öğleden sonra düzenlendi. Milano Belediye Başkanı Giuseppe Sala ve Lombardiya Bölge Başkanı Attilio Fontana da törenlere katıldı. Öğrenciler ve arkadaşlar gençleri anmak için özel anma günleri gerçekleştirdi.</p><p>Lugano’daki San Lorenzo Katedrali’nde Sofia Prosperi’nin cenazesi düzenlenecek. Babası Matteo Prosperi, medyadan aileye ve mağdurlara saygılı yaklaşmalarını talep etti.</p><p>Altıncı kurban olan 17 yaşındaki Emanuele Galeppini’nin cenazesi ise perşembe günü, muhtemelen özel bir törende gerçekleştirilecek. İsviçre’de hayatını kaybeden 40 kişi için Cuma günü bir anma töreni düzenlenecek ve törene İtalya Cumhurbaşkanı Sergio Mattarella ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un katılması bekleniyor.</p>

İsviçre bar yangını: Ölenler için İtalya'da cenaze törenleri düzenlendi

Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump liderliğindeki yönetimin, Grönland’ın ABD’ye ait olması yönündeki hedefi doğrultusunda, askeri güç kullanımını da kapsayan tüm olasılıkları masada tuttuğunu açıkladı.

Grönland tartışması

<p>Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Anadolu Ajansı muhabirinin yönelttiği soruya yazılı bir açıklamayla yanıt vererek Trump yönetiminin Grönland politikasına ilişkin değerlendirmede bulundu.</p><p>Leavitt açıklamasında, Başkan Trump’ın Grönland’ın ABD açısından stratejik bir öneme sahip olduğunu net bir şekilde dile getirdiğini belirtti. Trump’a göre Grönland’a sahip olmak, Amerika Birleşik Devletleri’nin ulusal güvenlik çıkarları açısından kritik bir unsur olarak görülüyor ve Kuzey Kutbu bölgesinde faaliyet gösteren rakip ülkelere karşı caydırıcılık sağlıyor.</p><p>Sözcü Leavitt, Başkan Trump ve ekibinin bu dış politika hedefini hayata geçirmek için farklı senaryolar üzerinde durduğunu vurgulayarak, ABD ordusunun devreye sokulmasının da Anayasa gereği Başkomutan’ın yetki alanında bulunan seçeneklerden biri olduğunu ifade etti.</p><p>Bu açıklama, Trump’ın kısa süre önce yaptığı ve Grönland’ın özellikle Rusya ve Çin’e karşı stratejik bir güvenlik önceliği taşıdığını belirttiği değerlendirmelerin ardından geldi. Trump, ulusal güvenlik gerekçeleriyle adanın ABD kontrolünde olması gerektiğini savunmuştu.</p>

Beyaz Saray: Grönland için askeri operasyon da masada

Türkiye, uzay alanında son yıllarda attığı adımlarla dikkat çekerken, bu vizyonun en güçlü temsilcileri çoğu zaman ülke sınırlarının ötesinde, uluslararası projelerde görev alan bilim insanları ve mühendisler oluyor. 

Göklerde iz bırakan başarı öyküsü

<p>Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) çığır açan <strong>Comet Interceptor</strong> görevi de bu küresel iş birliklerinin en çarpıcı örneklerinden biri. Güneş Sistemi’ne ilk kez giren “bozulmamış” bir kuyruklu yıldızı hedefleyen bu iddialı görev, insanlığın evrenin kökenine dair sorularına ışık tutmayı amaçlıyor.</p><p>Bu vizyoner projede, <strong>Türk bir kadın mühendis olan Ebru Dağtekin</strong>, Bern Üniversitesi çatısı altında üstlendiği kritik görevle öne çıkıyor. ODTÜ’den başlayan ve Avrupa’nın uzay merkezlerine uzanan kariyer yolculuğunda, bugün ESA’nın en prestijli bilimsel görevlerinden birinde kalite güvence sorumluluğunu üstleniyor. Dağtekin’in hikâyesi, yalnızca bilimsel bir başarı değil; aynı zamanda genç nesiller için ilham verici bir yol haritası niteliği taşıyor. <i>Pusula Swiss</i> olarak, göklerde iz bırakan bu başarı öyküsünü okurlarımızla buluşturuyoruz.</p><p><i>Röportaj: Özgür Mumcular</i></p><p><strong>Ebru Hanım, öncelikle sizi tanıyabilir miyiz?</strong></p><p>İzmir, Türkiye doğumluyum. Orta ve Lise eğitimimi Bornova Anadolu Lisesi Almanca bölümünde tamamladıktan sonra ODTÜ Fizik bölümünde lisans ve Plazma Fiziği bölümünde yüksek lisans çalışmalarımı tamamladım. 2006-2013 yılları arasında Türkiye’de havacılık alanında askeri ve sivil uluslarası projelerde görev yaptım. İngiltere ve Almanya’da kalite konusunda eğitimler aldım ve kariyerim boyunca havacılık projelerinde kalite mühendisi ve yöneticisi ünvanlarıyla hep aynı alanda çalıştım. 2014’ten beri Avrupa ve İngiltere’de çalışmaktayım. Halen Bern Üniversitesi Gezegen Bilimleri ve Uzay Araştırmaları bölümünde görevliyim.</p><p><strong>Şu anda Bern’de, Avrupa Uzay Ajansı’nın Comet Interceptor görevi üzerinde çalışıyorsunuz. Bu misyonun temel amacı nedir?</strong></p><p>Comet Interceptor, ESA’nın Kozmik Vizyon Programı kapsamında seçilmiş, yaklaşık sekiz yıllık bir zaman dilimine yayılan öncü bir uzay görevi. Bu misyonun en ayırt edici özelliği, Güneş Sistemi’nin iç bölgelerine ilk kez giren, daha önce hiç gözlemlenmemiş “bozulmamış” bir kuyruklu yıldızı ya da potansiyel bir yıldızlararası cismi hedeflemesi.<br>Görev kapsamında üç ayrı uzay aracı, hedef cisme eş zamanlı olarak farklı konumlardan yaklaşarak detaylı ölçümler yapacak. Böylece gökcisminin yapısı, bileşimi ve çevresi hakkında üç boyutlu ve son derece kapsamlı veriler elde edilmesi hedefleniyor. Bu, erken Güneş Sistemi’ne dair çok değerli bilgiler sunabilecek eşsiz bir fırsat.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/9d8dadb6d8e429a52057696fb.jpg" width="1024" height="576"></figure><p><strong>Bu oldukça karmaşık ve iddialı bir görev. Siz bu projede hangi sorumluluğu üstleniyorsunuz?</strong></p><p>Bern Üniversitesi Uzay Araştırmaları ve Gezegen Bilimi Bölümü bünyesinde çalışıyorum ve Comet Interceptor projesinde Kalite Güvence Yöneticisi olarak görev alıyorum. Temel sorumluluğum; tasarım, üretim, test ve entegrasyon süreçlerinin ESA’nın belirlediği ECSS kalite ve emniyet standartlarına uygun şekilde ilerlemesini sağlamak.<br>Şu anda özellikle iki ana bilimsel enstrüman üzerinde yoğunlaşıyoruz: kuyruklu yıldız görüntüleme kamerası ve nötral iyonları ölçen bir kütle spektrometresi. Bu cihazlar, Rosetta gibi önceki ESA görevlerinden edinilen tecrübelerin üzerine inşa ediliyor ve bilimsel çıktılar açısından çok büyük önem taşıyor.</p><p><strong>Comet Interceptor’ı önceki kuyruklu yıldız görevlerinden ayıran temel fark nedir?</strong></p><p>Daha önce ziyaret edilen kuyruklu yıldızların büyük çoğunluğu, Güneş’e defalarca yaklaşmış ve bu süreçte yapıları değişime uğramış cisimlerdi. Comet Interceptor ise Güneş Sistemi’ne ilk kez giren bir kuyruklu yıldızı hedefliyor.<br>Bu sayede, kuyruk bölgesinde bulunan ve bugüne kadar detaylı şekilde gözlemlenememiş toz ve plazma yapıları incelenebilecek. Ayrıca, milyarlarca yıldır neredeyse hiç değişmemiş ilkel maddelere ulaşma ihtimali söz konusu. Bu da Güneş ve gezegenlerin nasıl oluştuğuna dair mevcut teorileri test etmek açısından çok değerli.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/9d8dadb6d8e429a52057696fc.jpg" width="1024" height="576"></figure><p><strong>Türk bir kadın mühendis olarak ESA gibi bir kurumda görev almak sizin için ne ifade ediyor?</strong></p><p>Bu benim için büyük bir gurur. Mustafa Kemal Atatürk’ün “İstikbal göklerdedir” sözü, meslek hayatım boyunca bana yol gösteren bir ilke oldu. Bugün Bern’de, Avrupa ve Japonya’nın ortak yürüttüğü bu bilimsel görevde aktif rol almak, hem kişisel hem de ülkemi temsil etme açısından çok anlamlı.<br>Uluslararası bir ekip içinde çalışmak, farklı bakış açılarıyla bilim üretmenin ne kadar güçlü sonuçlar doğurabileceğini de her gün yeniden gösteriyor.</p><p><strong>Türkiye’nin uzay alanındaki son yıllardaki çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?</strong></p><p>Türkiye, uzay konusunda önemli ve umut verici adımlar atıyor. Türkiye Uzay Ajansı’nın kurulması, yerli uydu projeleri ve savunma sanayiine yönelik çalışmalar bu açıdan çok değerli.<br>Ancak sürdürülebilir başarı için yalnızca teknoloji ve altyapı yeterli değil. İnsan kaynağına yatırım yapılması, gençlerin uluslararası projelerde deneyim kazanması ve bu bilgi birikimini ülkeye geri taşıması büyük önem taşıyor.</p><p><strong>Bu görev sürecinde sizi en çok heyecanlandıran an hangisiydi?</strong></p><p>Uyduya entegre edilecek kameranın birebir uçuş kopyasının testleri başarıyla tamamlandığında yaşadığım heyecanı unutamam. Uzun süren bir emeğin somut bir sonuç verdiğini görmek, tüm ekibe büyük bir motivasyon sağladı.</p><p><strong>Uzay mühendisliği alanında kariyer hedefleyen gençlere neler tavsiye edersiniz?</strong></p><p>Her şeyden önce meraklı ve sabırlı olmalarını öneririm. Uzay mühendisliği; fizik, elektronik, yazılım ve malzeme biliminin bir arada çalıştığı çok disiplinli bir alan. Teknik bilgi kadar ekip çalışması, iletişim ve problem çözme becerileri de çok önemli.<br>Ve elbette cesur olmalarını isterim. Dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar, bilimsel projelere katkı sunabileceklerine inansınlar.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/9d8dadb6d8e429a52057696fd.jpg" width="1024" height="576"></figure><p><strong>Bilim dışında zamanınızı nasıl değerlendiriyorsunuz?</strong></p><p>Bern, doğasıyla insanı dengeleyen bir şehir. Boş zamanlarımda yüzme sporuyla ilgileniyorum, caz müzik dinlemeyi ve sanat galerilerini gezmeyi seviyorum. Ayrıca Türkiye’deki gençlerin katılabileceği uzay ve bilim projelerinde onlara mentorluk yapmaya da mümkün olduğunca zaman ayırıyorum.</p><p><strong>Son olarak, görevin uluslararası boyutundan da bahseder misiniz?</strong></p><p>Comet Interceptor, ESA ile Japonya Uzay Araştırma Ajansı JAXA’nın ortak yürüttüğü bir görev. Her iki taraf da farklı bilimsel enstrümanlar geliştiriyor. Bu tür iş birlikleri, bilimin gerçekten sınır tanımadığını gösteriyor. Kültürler ve ülkeler arası bu ortak çalışma ortamı son derece ilham verici.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/9d8dadb6d8e429a52057696fa.jpg" width="1024" height="576"></figure><p>ESA'nın Comet Interceptor Görevi ile ilgili biraz bilgi vermek gerekirse:</p><p><strong>L2 LAGRANGE NOKTASI nedir?</strong></p><p>L2 noktası, Dünya ile Güneş arasındaki yerçekimi dengesinin çok özel bir şekilde kurulduğu bir uzay noktasıdır. Konum olarak, Dünya'nın tam arkasında yer alır, yani Güneş'ten bakarsak: Yaklaşık 1,5 milyon km Dünya’nın ötesinde (Ay’ın 4 katı uzaklıkta) bulunur.</p><p><strong>Peki, neden önemli?</strong></p><p>Bu noktada bir uzay aracı:</p><p>•Hem Dünya hem Güneş’in çekim gücüyle dengede kalabilir,</p><p>•Dünya ile aynı hızda Güneş’in etrafında döner (yani hep Dünya’yla birlikte "ilerler"),</p><p>•Uzay teleskopları veya sondalar burada sabit bir gözlem pozisyonuna yerleşebilir.</p><p>James Webb Uzay Teleskobu da tam bu noktaya yerleştirildi.</p><p><strong>Neden COMET INTERCEPTOR burada bekliyor?</strong></p><p>•Çünkü oradan hem Güneş’i hem uzak uzayı çok rahat gözleyebilir.</p><p>•Ayrıca yeni keşfedilecek kuyruklu yıldızlar nereye giderse gitsin, L2’den kalkış yapan bir araç onları daha kolay yakalayabilir. Bu bir nevi "uzayda pusuya yatmak" gibi.</p><p>Kısaca Analojiyle: L2 noktası, sanki uzayda bir "denge noktası" gibi.&nbsp;Oraya konan bir uydu, ne Dünya’ya düşer ne de Güneş’e savrulur. Güneş etrafındaki dönüşünü Dünya ile "senkronize" şekilde yapar.</p><p>ESA Comet Interceptor Projesi, uluslararası işbirliğiyle yürütülen bir uzay görevidir. Aşağıda projeye katkı sağlayan başlıca ülkeler ve kurumlar yer alıyor:</p><p><strong>Bilimsel işbirlikler:</strong></p><p>Ayrıca birçok Avrupa üniversitesi ve araştırma merkezi proje kapsamında bilimsel ve teknik işbirliği yürütmektedir. Bu kurumlar arasında:</p><p>•CNES (Fransa Uzay Ajansı)</p><p>•DLR (Almanya)</p><p>•ASI (İtalyan Uzay Ajansı)</p><p>•SNSB (İsveç)&nbsp;</p>

Bern’den evrene: ESA’nın kuyruklu yıldız avında bir Türk imzası

PLR (Parti Libéral-Radical / Liberal-Radikal Parti) bünyesinde Membre du comité olarak görev yapan Sara Pınar, İsviçre siyaset sahnesinde gençlik enerjisiyle öne çıkan bir isim. Siyasete henüz 14 yaşında adım atan Pınar, yerel komitelerden kanton düzeyindeki çalışmalara kadar geniş bir siyasi deneyime sahip. 

İsviçre siyaset sahnesinde gençlik enerjisi

Sara Pınar ile siyaseti, geleceği ve toplumsal katılımı konuştuk

Cenevre’de yaşayan mühendis kökenli araştırmacı Ali Rıza Tuna, kırk yılı aşkın süredir Anadolu’nun kadim dokuma kültürünü bir sanat tarihi perspektifinden yeniden yorumluyor. 

Mitlerden sanata uzanan motifler

Ali Rıza Tuna ile Anadolu kilimlerinin görsel dili üzerine bir söyleşi

İsrail ile Hamas arasında 10 Ekim 2025’te yürürlüğe giren ateşkes, uluslararası kamuoyunda Gazze’deki yıkımın en azından geçici olarak duracağı yönünde bir umut yaratmıştı. Ancak kısa süre içinde İsrail ordusunun ateşkese rağmen Gazze’nin farklı bölgelerine operasyonlar düzenlemeye devam ettiği görüldü

Filistin için umut var

<p>Bu durum, sivillere yönelik baskının sona ermediğini ve insani krizin derinleştiğini bir kez daha gösterdi. Uluslararası hukuk uzmanları saldırıları ateşkes ruhunun açık ihlali olarak değerlendirirken, Avrupa kamuoyunda da tepkiler giderek artıyor.</p><p>Böylesi bir atmosferde, İsviçre siyasetinde İsrail–Filistin meselesindeki net tutumuyla tanınan Geri Müller yeniden dikkat çekiyor. 2003–2015 yıllarında Ulusal Konsey üyeliği ve ardından Baden Belediye Başkanlığı yapan Müller, insan hakları ve Orta Doğu politikalarına odaklanan çizgisiyle öne çıkıyor. İsviçre–Filistin Derneği başkanı ve parlamentodaki Filistin Dostluk Grubu’nun aktif bir üyesi olarak, uzun yıllardır İsrail’in askeri politikalarına yönelik eleştirileriyle bilinen Müller ile &nbsp;Gazze’deki güncel gelişmeler karşısında da açık tavrını sürdürüyor.</p><p>Bu röportajda, Müller’in İsrail–Filistin meselesine dair birikimini ve bugünkü krize ilişkin değerlendirmelerini konuştuk.</p><p><strong>Röportaj: Ferah Koçak Erdoğan</strong></p><p><strong>Sayın Müller, İsrail devletinin Filistin toprakları üzerinde nasıl kurulduğu hakkında bize kısa bir bilgi verebilir misiniz?</strong></p><p>Esas olarak İngiltere ve Fransa arasında imzalanan Sykes-Picot Anlaşması ve ardından Balfour'un hırsızlığıyla (Jaffa'dan Hayfa'ya kadar olan sahil şeridini, Hindistan'dan çaldığı malları İngiltere'ye güvenli bir şekilde ulaştırmak için istiyordu). Osmanlılar da 1. Dünya Savaşı'nı kaybettikleri için Levant'ın koruması ortadan kalktı ve İngiltere Levant'ı kolonileştirdi. 1922'den itibaren İngilizler Filistin köylerini boşalttı ve soydu. İngiltere, “Araplardan” daha çok güvendikleri için İngiliz Yahudilerini Filistin'e gönderdi. Ben Gurion, 1910'larda Filistin'i ziyaret etmiş ve Filistinli Haredi Yahudilerini hor görmüştü. Bu nedenle, özellikle Doğu Avrupalı Yahudileri aradı. 2. Dünya Savaşı'ndan sonra, birçok Avrupa ülkesi Avrupalı Yahudileri Filistin'e gönderdi.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/45d57ffab9f29bfe75b04a450.jpg" width="1024" height="576"></figure><p><strong>Size göre, İsrail'in kısa süre içinde güçlü bir ordu ve uluslararası destek oluşturabilmesinin ana sebepleri nelerdir?</strong></p><p>İngiltere, 1922'den itibaren Yahudilere giderek daha fazla güç verdi. 1920'lerin sonunda İngiltere'nin Levant'a olan ilgisi azaldığında, güçlerini adım adım Yahudilere devretti. Siyonistler İngiliz silahlarını miras aldılar ve en az iki terör örgütü, Irgun ve Haganah'ı kurdular. Bu gruplar, köyleri yıkmayı ve insanları kovmayı çabucak öğrendi.</p><p>İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, Küçük BM (çoğunlukla sömürgecilerden oluşan, yaklaşık 40 ülke) sözde 2 devletli çözümü kabul etti. Bölge İsrail'e çok elverişli bir şekilde bölündü (İsrailliler %25 oranında %60 oranında toprak aldı!</p><p><strong>Batılı ülkeler ve ABD’nin İsrail'e verdiği destek, bölgedeki dengeyi nasıl değiştirdi?</strong></p><p>ABD için İsrail, petrol ve gazla çevrili bir bölgenin tam ortasında bir ada ve bu nedenle de “bir bekçi köpeği” işlevi gördü. İngilizlerse “Arapları” tanımıyor ve onlara güvenmiyorlardı. Bu sebeple tam destek verdiler.</p><p><strong>Gazze’deki sivil kayıplara Uluslararası toplumun tepkisi sizce yeterli mi?</strong></p><p>Hangi tepki? Soykırım uygulamak veya buna göz yummak için hiçbir gerekçe yok. Bu nedenle Roma Statüsü ve Cenevre Sözleşmeleri çerçevesinde net bir müdahale beklerim. Güney Afrika’nın girişimi bunun bir örneğidir.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/45d57ffab9f29bfe75b04a44f.jpg" width="1024" height="576"></figure><p><strong>Gazze’de iki yıldır yaşanan insani durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?&nbsp;</strong></p><p>Tam anlamıyla felaket! Daha önce benzeri görülmemiş bir durum yaşanıyor. İki yıldır açıkça ilan edilmiş bir soykırım var. Yemen ve İran dışında yaşanan bu soykırıma neredeyse tüm dünya seyirci kalıyor.</p><p><strong>BM ve uluslararası mahkemeler İsrail'in eylemlerini insan hakları ihlali olarak tanımlıyor. Uluslararası yaptırımların uygulanmaması ne anlama geliyor?</strong></p><p>BM'nin bir sorunu var: Güvenlik Konseyi. Konseyin başında üç sömürgeci güç ve iki BRICS temsilcisi var.. Bu durumda kim kazanacak? Ayrıca, adli süreçler çok uzun sürüyor bunu da göz ardı etmemek gerek.</p><p><strong>Avrupa’nın bir çok noktasında Filistin için destek mitingleri düzenlendi, sizce bu gösteriler karar vericiler üzerinde gerçekten bir baskı oluşturdu mu?&nbsp;</strong></p><p>Kısmen evet, diye düşünüyorum. Bu baskı durumu, bir ülkenin ve o ülkenin hükümetinin ABD’ye ne kadar bağımlı olduğuna göre de değişiyor.</p><p><strong>Filistin halkının geleceği ve özgürlüğü konusunda umutlu musunuz?</strong></p><p>Evet umutluyum, şu nedenlerden dolayı:&nbsp;</p><p>İsrail'in sonu yaklaşıyor: On binlerce, özellikle iyi eğitimli İsrailli, tüm bu savaşlar ve hükümetin veya diğer ülkelerdeki iş ortaklarının düşmanca tavırlarından bıkıp, kesin olarak ülkeyi terk etti.</p><p>Tüm kıtalardaki bazı önemli ülkeler İsrail'i ebedi bir savaş çığırtkanı olarak görüyor ve ondan bıkmış durumda.&nbsp;</p><p>Filistinliler “sumud” (direnç, sebat) kavramını iyi bilir; bu da onları güçlü kılar.</p>

İsviçreli siyasetçi Müller: İsrail’in sonu yaklaşırken Filistin güçlü kalıyor

Pusula Swiss, İsviçre’de yaşayan Türk topluluğuna kültür, yaşam, başarı hikâyeleri ve ilham veren portreler sunmaya devam ediyor. Bu sayıda, Türkiye’nin çağdaş mücevher tasarımında uluslararası bir marka hâline gelen TOHUM’un kurucusu, Türk tasarımcı Verda Alaton ile bir araya geldik. 

TOHUM’un evrensel dili

<p>Doğal formlar, kadim semboller ve etnik sanatla kurduğu bağ sayesinde dünya moda sahnesinde fark yaratan Alaton, Cenevre’den dünyaya yayılan ilham dolu bir tasarım yolculuğuna sahip.</p><p>İstanbul’da doğup New York’ta antropoloji ve tribal art üzerine çalışma fırsatı bulan, ardından Batı Africa’dan Asya’ya uzanan seyahatlerinde topladığı kültürel birikimi mücevhere dönüştüren Alaton; bugün Naomi Campbell’dan Leandra Medine’ye, Sharon Stone’dan Gigi Hadid’e kadar pek çok ismin takılarında hayat buluyor. Pusula Swiss olarak hem ilham dolu yolculuğunu hem de TOHUM’un evrensel dilinin ardındaki anlamları kendisinden dinledik.</p><p><strong>Röportaj: Özgür Mumcular</strong></p><p><i><strong>Kişisel Yolculuk &amp; İlham</strong></i></p><ul><li><strong>Verda Hanım öncelikle sizi tanıyabilir miyiz?</strong></li></ul><p>İstanbul doğumluyum; çok kültürlü, tarihi ve katmanlı muhteşem şehrimiz, dünyaya bakışımı — ve dolayısıyla tasarım estetiğimin temellerini oluşturdu. Gençlik yıllarımda kariyerim kurumsal dünyadaydı; ancak kalbimde hep sanat ve doğayla derin bir bağ vardı. 20’li yaşlarda New York'taki üniversite dönemimde kabile sanatlarına olan tutukumu bir sanat galerisinde çalışarak besledim. Yıllar içinde bu tutkuyu bir yaşam biçimine dönüştürmeye ve paylaşmaya karar verdim. Bugün, markam TOHUM aracılığıyla hem kendimi hem de dünyaya dair estetik ve felsefi bakışımı ifade ediyorum.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/7749f4d6e986c5c8f256376d6.jpg" width="1024" height="576"></figure><ul><li><strong>TOHUM kelimesinin “tohum” anlamına geldiğini uluslararası alanda çok kişi yeni öğrendi. Sizin için bu kelime ne ifade ediyor ve markanın ruhunu nasıl yansıtıyor?</strong></li></ul><p>TOHUM, aslında hem doğaya, hem de hayata ektiğimiz tüm niyetlerimizi sembolize ediyor. Bir tohum nasıl doğada kendi potansiyelini taşır ve — doğru toprak, su ve ışıkla — benzersiz bir hayata dönüşürse, ben de her bireyin kendi yaşamında benzersiz potansiyeller taşıdığına inanıyorum.&nbsp;</p><p>Markam için TOHUM, “doğadan gelen, saf, tekil, umut dolu ve yaşamın kendisine dair” her şeyi temsil ediyor. Her bir tasarım, bu tohumun bir “filizi” gibi; doğadan gelen malzemeler, kültürel kodlar, kişisel ifade ve özgürlüğün birleşimiyle hayata geçiyor.</p><ul><li><strong>İstanbul’dan New York’a, ardından Cenevre’ye uzanan hayat yolculuğunuz TOHUM’un yaratım sürecini nasıl şekillendirdi?</strong></li></ul><p>İstanbul benim köklerim; mimarisi, tarihi ve çok katmanlı kültür mozaiğiyle büyüdüm. New York’ta etnik sanatlarla tanışmam, bana “küresel bir estetik” ve “gelenek ile çağdaşlığı birleştirme” fikrini verdi. Tutkulu olduğum galerilerde geçirdiğim zaman, farklı kültürlerin sanat ve takı geleneklerinin nasıl bir araya geldiğini gözlemlemek, bana yaratımlarım için ilham oldu. Doğal malzemeler ve cüretli formlar Tohum’un&nbsp; estetik anlayışının temeli.</p><p>Cenevre’ye taşınmam ise bana hem sakinlik hem de uluslararası bir perspektif kazandırdı. Bu coğrafi ve kültürel yolculuklar, TOHUM’un hem Anadolu köklerine saygılı hem de dünya kültürlerinden beslenen, zamansız ve evrensel bir dil kurmasına imkân tanıdı.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/7749f4d6e986c5c8f256376d7.jpg" width="1024" height="576"></figure><ul><li><strong>Tribal Art’a olan ilginiz çok genç yaşta başlamış. Bu ilginin tasarımlarınız üzerindeki en güçlü etkisi nedir?</strong></li></ul><p>Evet, tribal ve etnik sanatlara olan ilgim, gençlik döneminde New York’taki Afrika sanat galerilerinde calışmaya başlamamla beslendi. O dönemde, gördüğüm parçaların sadece estetik değer değil; aynı zamanda derin kültürel anlamlar taşıdığını fark ettim. Sanat hayatın içinde kullanım eşyalarında hayat buluyor, ritüellerin, doğa ile kurulan iletişimlerin temelinde yer alıyordu. Kabilelerin sembolleri, doğaya bağlı motifleri, bedenle kurulan bağ, insanın en özgün ve temel ifadesini taşıyor.</p><p>Bu görüş bende “Batı dünyasındaki hayatın içinde bu ruhu, bu anlayışı nasıl yaşatabilirim” düşüncesine dönüştü. Tribal Art’ın asaleti, doğayla ve insanla kurduğu simbiyotik ilişki; TOHUM’un estetik anlayışının temelini oluşturuyor. Doğallık, arketipik formlar, ruhun ve bedenin ifadesi… Tüm bunlar tribal sanatın etkisiyle şekillendi.</p><p><i><strong>Markanın Doğuşu &amp; Tasarım Felsefesi</strong></i></p><ul><li><strong>TOHUM’u kurma kararınız nasıl bir dönüm noktasında ortaya çıktı? O ilk prototipleri üretirken neler hayal ediyordunuz?</strong><br><br>TOHUM’u kurma kararım 30’lu yaşlarımın başında şekil aldı. Beslendiğim tüm düşünceler, inandığım değerleri şekle dökme ve bedenle birleştirme dönemi başladı. Kurumsal hayattan ayrılmaya karar verdim ve tüm riskleri ve korkularımla kucaklayarak yeni bir hayata adım attım.&nbsp;</li></ul><p>Hayalim Tohum’ları taşıyan kişilerin özgürleştiklerini ve mutlu olduklarını görmek idi.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/7749f4d6e986c5c8f256376d8.jpg" width="1024" height="576"></figure><ul><li><strong>Koleksiyonlarınızda sıkça karşımıza çıkan semboller, kabuklar ve kristaller… Bu doğal materyalleri seçerken sizi en çok etkileyen şey nedir?</strong><br><br>Malzeme seçme süreci benim için bir meditasyon. Gerçekten “doğal olan her şey” TOHUM’un temelini oluşturuyor. Kristaller, taşlar, deniz kabukları, ahşap, deri… Doğanın bize armağanı olan tüm bu materyaller tasarımlarımda yer bulabiliyor. Yıllar içinde farklı koleksiyonlarımız ile her doğal malzemeyi değerlendirebildiğimizi söyleyebilirim. Halen tüm kullandığımız taşları, deniz kabuklarını tek tek seçerim. Her birinin verdiği hisse önce kendim bakarım, ondan sonra TOHUM’a dönüştürürüz.&nbsp;</li></ul><p>Bu materyaller sadece görsel olarak değil, dokunsal olarak da ruhumuza değer katıyor: Her biri benzersiz, her biri “tek”. Ayrıca doğanın sadeliği, zarafeti ve özgünlüğü ile bu değerleri takıya taşımak benim için çok kıymetli.&nbsp;</p><ul><li><strong>Sade ama güçlü formlar markanızın imzası haline geldi.&nbsp;Bu estetik dil nasıl oluştu?</strong></li></ul><p>Bana göre takı; kendimizi ifade etme şekli, sözlerle ifade etmediğimiz iç dünyamızı sessizce paylaşma yöntemi. Derin, daha ruhsal bir ifade biçimi. Bu yüzden TOHUM tasarımlarında “az ama derin” anlayışını benimsedim: Yalın, minimalist ama güçlü; doğadan gelen formlar, simetri ve saf çizgiler. Malzemelerin yalın gücü ön planda.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/7749f4d6e986c5c8f256376d9.jpg" width="1024" height="576"></figure><p>Bu ifade şekli, taşıyanın karakterini ortaya çıkaran bir araç olmasını sağlıyor. Konuşan eller, dokunan ruhlar” dileğimin özü.</p><p><i><strong>Uluslararası Başarı &amp; Dönüşüm</strong></i></p><ul><li><strong>Concha koleksiyonunun dünya çapında patlama yapması nasıl bir deneyimdi?&nbsp;</strong></li></ul><p>Concha, çoğumuzun çocukluğunda doğayla ilk ilişkilerimizde yer alan deniz kabuklarımız aslında. Organik, doğal ve zamansız. 2017’de altın kaplama kabuk tasarımımızla Concha’yı yeniden yorumladığımızda, bir influencer’ın tasarımımızı paylaşması ile TOHUM yurtdışı platforma taşınıp, yıllar içinde saygıdeğer bir uluslararası markaya dönüştü.&nbsp;Concha ile niyet, doğada yalın, basit olan mucizevi güzelliklere dikkat çekmek ve onları bedenimizde taşımaya değer bulmaktı aslında. Bir deniz kabuğunun prensip olarak bir pırlantadan hiçbir farkı olmadığına inanırım.</p><p>Bu beklenmedik ani yükseliş, hem heyecan vericiydi hem de bir dönüşüm getirdi: Küçük, el yapımı bir atölye markasından, uluslararası sahnede tanınan bir marka haline geçiş. Ancak bu başarı, benim dünyaya bakışımı, markaya olan sorumluluğumu ve tasarıma olan inancımı sarsmadı; tam tersine, derinleştirdi.</p><ul><li><strong>Naomi Campbell, Kelly Rutherford, Leandra Medine gibi isimlerin TOHUM takması markayı nasıl dönüştürdü?</strong></li></ul><p>Bu isimlerin, yani moda dünyasında, popüler kültürde etkili olan kişilerin, TOHUM’u seçmesi markanın kimliğini ve görünürlüğünü geniş kitlelere taşıdı. Bir anda, TOHUM'un yalnızca “etnik / büyük formlarda aksesuarlar” değil; evrensel, çağdaş, global bir takı dili olarak algılanmasına yardımcı oldu.</p><p>Doğa, kültür ve el işçiliği üzerine kurulu, samimi ve estetik, evrensel olarak anlaşılabilir, benimsenebilir. Yıllar içinde TOHUM, kişisel ifadeyi, kimliği ve ruhu süsleyen bir araç hâline geldi.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/7749f4d6e986c5c8f256376da.jpg" width="1024" height="576"></figure><ul><li><strong>Global bir marka olurken yaratıcı kimliğinizi koruma konusunda zorlandığınız anlar oldu mu?</strong></li></ul><p>Evet, özellikle Concha’nın başarısından sonra “başarı baskısı”, “talep artışı”, “ölçeklenme” gibi faktörler devreye girdi. Bazıları, neden bu kadar “organik / el işçiliği tarzı” bir koleksiyonu seçtiğimi sorguladı.&nbsp;</p><p>Ancak benim için önemli olan, yaratmış olmak için yaratmak değil, her bir koleksiyonumuzun çıkış değerlerimize sadık kalması. “Özgünlüğü, doğallığı, el işçiliğini, bireyselliği” korumayı seçtim. Kıymetlimiz bu dil. Değerlerimizi koruyabilmek, tabi ki her türlü ticari başarıdan çok daha önemli.</p><p><i><strong>Atölye, Üretim &amp; El İşçiliği</strong></i></p><ul><li><strong>İstanbul’daki ustalarla çalışmanız markanın DNA’sının önemli bir parçası.&nbsp;El işçiliği TOHUM için neden vazgeçilmez?</strong></li></ul><p>El işçiliği, her parçayı özel, “insanın dokunuşu, ruhu ile bir araya gelmiş” bir obje hâline getiriyor. Her taş, her kabuk, her metal yüzey, bir insanın ellerinden geçiyor. Bu, benim için sadece estetik değil; ruhsal, etik ve kültürel bir değer.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/7749f4d6e986c5c8f256376df.jpg" width="1024" height="576"></figure><p>Doğayı, emeği, insanı, gelenekleri bir araya getiren bir sürecin ürünü her bir TOHUM. Bu sayede her parçanın bir hikâyesi oluyor ve takı, yüzeysel bir süs değil, bir ifade, bir kimlik, bir ruh hâline geliyor.</p><ul><li><strong>TOHUM’un Afrika’daki sürdürülebilir tarım projelerine katkıda bulunması çok etkileyici. Bu iş birliği nasıl başladı?</strong><br><br>Afrika’ya olan, uzun yıllara dayanan estetik ve kültürel tutkum, TOHUM’un ilham kaynaklarının her zaman merkezinde oldu. Cuore koleksiyonunu tasarladığım dönemde, bu bağı daha anlamlı bir katkıya dönüştürmek istedim ve bu dönemde Haller Foundation ile tanıştım. Haller’in Afrika’daki sürdürülebilir tarım projeleri, markamızın doğayla uyumlu yaklaşımıyla organik bir şekilde örtüştü. Bu iş birliğiyle birlikte her Cuore “<i>Seeds of Sustainability</i>” projesi aracılığıyla bölgede toprağın, üretimin ve yaşamların yeniden yeşermesine destek oluyor.</li></ul><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/7749f4d6e986c5c8f256376dc.jpg" width="1024" height="576"></figure><ul><li><strong>Yeni koleksiyonlara başlarken ilk adım genelde nedir?&nbsp;Bir çizim, bir obje, bir seyahat, bir his?</strong><br><br>İlham her zaman canlı; bir seyahat, bir taş, bir kabuk, bir görüntü, bir his… Bazen Afrika’da gördüğüm bir obje, bazen İstanbul’da rastladığım bir form, bazen bir taşın dokusu ya da doğanın bir detayı…Çoğu zaman da bunlara eşlik eden insan doğası. Bu ilhamlar içimde olgunlaşıp, zihnimde formlaşıyor, sonra el işçiliğiyle gerçeğe dönüşüyor.&nbsp;</li></ul><p>Tasarım benim için planlı bir süreç değil; yaşamın, deneyimin, doğanın bir uzantısı…</p><p><i><strong>Cenevre &amp; Gelecek</strong></i></p><ul><li><strong>Cenevre artık sizin yaşam ve çalışma alanınız. Bu şehir tasarımınıza nasıl bir duygu veya yeni perspektif katıyor?</strong><br><br>Cenevre hem sessizliği, hem doğaya ve göle yakınlığı, hem de çok kültürlülüğüyle bana yalnızca huzur vermiyor; aynı zamanda küresel bir perspektif de sunuyor. Bu da TOHUM’un evrensel ruhuyla çok uyumlu.&nbsp;</li></ul><p>Doğayla iç içe bir yaşam; ama dünyanın merkezlerine erişim. Uluslarası toplum kuruluşlarının merkezi küçük bir şehirde onlarca kültürün bir arada yaşamasını sağlıyor. Bu denge benim için ideal; hem içsel hem dışsal ilham için verimli bir zemin.</p><figure class="image"><img style="aspect-ratio:1024/576;" src="https://api.pusulaswiss.ch/upload/content/7749f4d6e986c5c8f256376dd.jpg" width="1024" height="576"></figure><ul><li><strong>TOHUM’un geleceğinde neler var? Yeni koleksiyonlar, yeni ülkeler veya yeni bir yaratıcı yön?</strong></li></ul><p>TOHUM’un dili, sürekli evrim halinde. Yeni koleksiyonlarla, belki aksesuar dışındaki objelerle, tasarım sınırlarını genişletmek istiyorum. Çünkü doğa, kültür, malzeme ve form sınır tanımaz.&nbsp;</p><p>Aynı zamanda, bireysellik ve el işçiliğini koruyarak; global bir ölçekte ama <i>ruhu kaybetmeden</i> büyümek en büyük isteğim. Her bir TOHUM parçasının bir “<i>tohum</i>” olarak kalması, yeni güzellikleri, yeni hikâyeleri ve yeni bağları yeşertmesi…</p>