HPV aşısına ilişkin bugüne kadar elde edilen en kapsamlı veri setini bir araya getiren iki geniş çaplı inceleme, aşının rahim ağzı kanserini önlemede son derece etkili olduğunu ve ağır bir yan etkiyle bağlantı kurulmadığını gösteriyor.

Analizler, 16 yaşından küçükken aşılanan kadınların, aşı yaptırmayanlarla kıyaslandığında rahim ağzı kanseri geliştirme ihtimalinin yaklaşık yüzde 80 daha düşük olduğunu ortaya koyuyor.

Aşının yalnızca rahim ağzında değil, vücudun farklı bölgelerinde görülen kanser öncesi hücresel değişiklikleri de engellediği; özellikle bireyler HPV’ye maruz kalmadan önce uygulandığında koruyuculuğunun önemli ölçüde arttığı vurgulanıyor.

Söz konusu değerlendirmeler, kar amacı gütmeyen uluslararası araştırma kuruluşu Cochrane tarafından yürütüldü. Çalışmalar, klinik deneylerin yanı sıra toplamda 132 milyondan fazla insanı kapsayan gerçek yaşam verilerini içeriyor.

Cochrane Response Direktörü ve araştırmanın yazarlarından Nicholas Henschke, “HPV aşısının rahim ağzı kanserine karşı koruma sağladığına dair dünya genelinden gelen güçlü ve tutarlı kanıtlarımız artık net bir şekilde ortada,” dedi.

HPV, çoğu zararsız olan ve yaygın biçimde görülen virüs gruplarından oluşuyor. Bazı türleri ciltte siğillere neden olurken, bazıları rahim ağzı, anüs, penis, vajina, vulva, ağız ve boğazdaki kanser türleri ile genital siğillere yol açabiliyor.

Rahim ağzı kanseri, 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 660 bin yeni vakayla en sık rastlanan kanserlerden biri olmaya devam etti; aynı yıl 350 bin kadın bu hastalık nedeniyle yaşamını yitirdi. Bu kanser türünün özellikle genç kadınları orantısız biçimde etkilediği belirtiliyor.

Yan etkiler tartışılıyor

Cervarix ve Gardasil gibi HPV aşıları 2000’lerin başında kullanılmaya başlanmasından bu yana rahim ağzı kanseriyle mücadelede tıbbi bir dönüm noktası olarak kabul edilse de güvenliklerine ilişkin tartışmalar zaman zaman gündeme geldi.

Gardasil’in üreticisi Merck & Co, aşının kalp ritmi bozukluklarına ve doğurganlık sorunlarına neden olduğu iddialarını içeren çeşitli davalarla yıllardır karşı karşıyaydı. Ancak ABD’de bir hakim bu yılın başında, söz konusu iddiaların “dayanaksız varsayımlar” olduğunu ifade ederek şirket lehine karar verdi.

Son on yılda İspanya ve Almanya gibi ülkelerde HPV aşılama oranları artış gösterirken, İngiltere ve İtalya’da gerileme yaşandı. Cochrane araştırmacıları, sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin bu düşüşte belirleyici olduğunu düşünüyor.

Araştırmanın yazarlarından Jo Morrison, “Bağımsız ve detaylı bir literatür incelemesinin, insanların kendi sağlıkları konusunda bilinçli kararlar vermelerine katkı sağlayacağına inanıyoruz,” diye konuştu.

Ekip, HPV aşılarının çoğunlukla kol ağrısı gibi hafif ve kısa süreli yan etkilere neden olduğunu; ağır yan etki iddialarının ise geniş çaplı gerçek yaşam verileriyle karşılaştırıldığında destek bulmadığını belirledi. Aşılanmış ve aşılanmamış kişiler arasında ciddi yan etkilerin görülme sıklığının aynı olduğu ifade edildi.

Henschke, “Sosyal medyada sıkça dile getirilen yaygın yan etki iddialarının aşıyla gerçek bir bağlantısının bulunmadığını saptamamız son derece önemli,” dedi.

Aşılama önerileri güçlendi

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların hem kızlara hem de erkeklere 16 yaşından önce HPV aşısı yapılmasına yönelik uluslararası tavsiyeleri desteklediğini vurguladı. Aşının, virüsle temas gerçekleşmeden veya cinsel aktivite başlamadan önce uygulanmasının en yüksek korumayı sağladığı belirtiliyor.

Başlangıçta yalnızca kız çocukları ve kadınlar için önerilen HPV aşısı, giderek daha fazla ülkede erkekler için de uygulanmaya başlandı.

Morrison, “Kızların yanı sıra erkeklerin de aşılanması toplum genelindeki korumayı artırıyor,” dedi. “Zamanla erkeklerde görülen bazı kanser türlerinde de aşının olumlu etkisi ortaya çıkacaktır.”

Cochrane uzmanları, HPV aşısına ilişkin mevcut veri havuzunda bazı eksiklikler olduğunu da hatırlattı. Çalışmaların büyük bölümünün yüksek gelirli ülkelerde yürütülmesi, oysa rahim ağzı kanseri yükünün en fazla düşük gelirli ülkelerde görülmesi önemli bir boşluk olarak değerlendiriliyor.

Ayrıca HPV bağlantılı birçok kanserin daha ileri yaşlarda ortaya çıkması nedeniyle aşının uzun dönem etkilerinin tam olarak anlaşılmasının yıllar sürebileceği aktarıldı.

Morrison, “Aşının etkilerini bütünüyle değerlendirmek onlarca yıl sürebilir,” diye ekledi.