Kuruluş, enflasyona uyumlu olmayan düşük vergilerin bu ürünlerin fiyatlarını hâlâ uygun tuttuğunu ve tüketimi düşürmede etkisiz kaldığını belirtti.

DSÖ’ye göre alkol ve şekerli içecekler üzerindeki vergiler, hükümetlerin tüketimi kontrol altına alması açısından en güçlü araçlardan biri. Daha yüksek fiyatlar, tüketimi azaltabilir, erteleyebilir veya tamamen önleyebilir.

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Sağlık vergileri, hastalıkları önlemede ve sağlığı geliştirmede elimizdeki en etkili araçlardan biridir,” dedi. Ghebreyesus, tütün, şekerli içecekler ve alkol için artırılacak vergilerin, hem zararlı tüketimi azaltacağını hem de hayati sağlık hizmetleri için kaynak sağlayacağını vurguladı.

Yeni DSÖ raporları, hükümetleri vergileri artırmaya ve yeniden yapılandırmaya çağırıyor. Bu girişim, 2035’e kadar şekerli içecekler, alkol ve tütün ürünlerinin reel fiyatlarını yükseltmeyi hedefliyor. Analizler, 2024’te 150’den fazla ülkedeki bira, distile içkiler ve şekerli içeceklerin fiyat ve vergi düzeylerini inceleyerek, değişimleri 2022 verileriyle karşılaştırdı.

Vergilere rağmen fiyatlar uygun kalıyor

Alkol, dünya çapında 200’den fazla sağlık sorununun ve depresyon, anksiyete, alkol kullanım bozuklukları gibi davranışsal sorunların başlıca risk faktörlerinden biri. DSÖ’ye göre her yıl 2,6 milyondan fazla kişi alkolle ilişkili nedenlerden ölüyor.

160’tan fazla ülke alkollü içecekleri ya fiyatına ya da alkol oranına göre vergilendiriyor. Ancak vergi oranları enflasyona göre güncellenmediği için, 2022’den bu yana bira ve distile içkiler daha ucuz hale gelmiş veya aynı fiyat seviyesinde kalmış durumda. Dünya genelinde tipik bir 330 ml bira 2,47 dolar tutuyor ve bunun yalnızca 0,52 doları vergi. 750 ml distile içki ise ortalama 22,67 dolar ve bunun 6,44 doları vergi.

En az 25 ülkede şarap, DSÖ’nün “açık sağlık riskleri” uyarısına rağmen vergilendirilmiyor. Sadece 28 ülke, alkol vergilerinden elde edilen geliri sağlık sistemi ve önleme programları için kullanıyor.

Şekerli içeceklerde durum

Gazlı içecekler ve tatlandırılmış meyve suları gibi ürünler, obezite, diş çürükleri, diyabet ve kalp hastalıkları riskini artırıyor. DSÖ, bu ürünlerin birçok ülkede şeker alımının ana kaynağı olduğunu ve besin değeri taşımadığını belirtiyor.

Şekerli içeceklerin vergilendirilmesi 116 ülkede uygulanıyor; ancak meyve suyu, tatlandırılmış süt ve hazır kahve gibi ürünler çoğunlukla vergilendirilmiyor. Vergiler, içecek fiyatına ortalama yüzde 2 eklerken, DSÖ bu uygulamanın tüketicileri düşük şekerli veya şekersiz seçenekleri tercih etmeye yönlendirmesi gerektiğini söylüyor.

116 ülke arasında sadece 10’u şekerli içeceklerden elde edilen geliri sağlık programları için kullanıyor.