Dünya genelinde kadınların erkeklerden daha uzun yaşaması olağan bir durum olarak kabul ediliyor. Bu fark, çoğunlukla kadınların daha sağlıklı beslenmeleri, yaşam tarzlarına daha fazla özen göstermeleri ve sağlık kontrollerine daha çok dikkat etmeleriyle ilişkilendiriliyor.

Ancak son yapılan bir araştırma bu duruma farklı bir bakış açısı getiriyor: Evrimsel süreçler.

Science Advances dergisinde yayımlanan bulgular, yalnızca insanlarda değil; memelilerde dişilerin, kuşlarda ise erkeklerin daha uzun ömürlü olma eğiliminde olduğunu ortaya koydu.

Araştırmaya göre, sağlık hizmetlerindeki gelişmeler ya da yaşam koşullarındaki iyileşmeler ne olursa olsun kadınlar erkeklerden daha uzun yaşamaya devam edecek gibi görünüyor.

Bilim insanlarının bugüne kadar yaptığı en geniş çaplı analizde şempanzeler, kemirgenler, geyikler ve farklı kuş türleri de dahil olmak üzere toplam 1.176 tür, hem doğal yaşam alanlarında hem de hayvanat bahçelerinde incelendi.

Sonuçlara göre memeli türlerinin yüzde 72’sinde dişiler, erkeklerden ortalama yüzde 12 daha uzun yaşıyor. Buna karşılık kuşların yüzde 68’inde ise erkekler, dişilerden ortalama yüzde 5 daha uzun ömürlü.

Uzmanlar, cinsiyet kromozomlarının bu farkı açıklamada önemli rol oynayabileceğini belirtiyor. Memelilerde dişilerin iki X kromozomu bulunurken, erkeklerin yalnızca bir X ve bir Y kromozomu var. Bu durum, dişilerin zararlı mutasyonlara karşı daha dirençli olmalarını sağlayabiliyor. Kuşlarda ise tam tersi bir durum söz konusu: erkekler iki aynı kromozoma sahipken dişiler farklı kromozomlara sahip, bu da erkeklere avantaj kazandırıyor.

Almanya’daki Max Planck Enstitüsü’nden evrim araştırmacısı Johanna Stark konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede şunları söyledi:
“Bazı türlerde sonuçlar bu genel eğilimin tersini gösteriyor. Örneğin pek çok yırtıcı kuş türünde dişiler, erkeklerden hem daha iri hem de daha uzun ömürlüdür. Dolayısıyla kromozom farklılıkları tek başına yeterli açıklama değildir.”

Araştırmacılara göre genetik yapı, çiftleşme stratejileri, ebeveynlik davranışları ve çevresel koşulların birleşimi, türler arasındaki yaşam süresi farklarını şekillendiriyor.

Veriler, tek eşli türlerde erkek ve dişi arasındaki yaşam süresi farkının daha az olduğunu, fakat erkeklerin birden fazla eşle üreme eğilimi gösterdiği ve cinsiyetler arasında belirgin boyut farklarının bulunduğu türlerde erkeklerin daha erken öldüğünü ortaya koyuyor.

İlginç olan ise, bu farkın en belirgin şekilde vahşi doğada görülmesine rağmen, daha korunaklı koşullar sunan hayvanat bahçelerinde dahi devam etmesi.

Bilim insanları ayrıca, şempanzeler ve gorillerde dişilerin uzun ömür avantajının insanlara göre daha belirgin olduğuna dikkat çekerek, bu durumun evrimsel süreçlerle açıklanabileceğini ifade ediyor.

Sonuç olarak, araştırmacılar “Hayatta kalma konusunda cinsiyet farkları açısından insan türü tek başına istisna değil” değerlendirmesinde bulundu.