Her yıl Kasım ayının dördüncü Cuma günü Black Friday olarak kutlanıyor – bu yıl 28 Kasım’da gerçekleşecek. Hemen ardından gelen Cyber Monday ile birlikte, online alışveriş siteleri ve mağazalar tüketicileri “kaçırılmayacak” fırsatlarla çekmeye çalışıyor. Peki sahte indirim nasıl anlaşılır? Hangi riskler var?

“İlk tavsiyemiz: Bir şey satın almayın.”

Tüketici hakları savunucusu Sara Stalder, alışveriş çılgınlığına karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor:

“İnsanlar bu dönemde hızlıca alışveriş çılgınlığına kapılıyor ve normalde almayacakları, aslında ihtiyaç duymadıkları ürünleri satın alıyor. İsviçre perakendesinin bu tür indirim kampanyaları yerine genel olarak fiyatları düşürmesi gerektiğini savunuyoruz. Bu herkes için daha adil olurdu.”

Sahte etiketler ve yapay indirimler

Stalder, tüketicilerin sıkça yanıltıldığını ve bunun kanıtları olduğunu belirtiyor:

“Bazı ürünlerde, indirimden önce fiyatlar yapay olarak yükseltiliyor. Böylece indirim başladığında yüksek oranlı bir düşüş varmış gibi gösteriliyor. Öte yandan kimi mağazalar, gerçekte hiçbir zaman uygulanmamış yüksek fiyatları ‘önceki fiyat’ gibi sunuyor.”

Ayrıca, yapay ürün kıtlığı, geriye sayım sayaçları ve zaman baskısı yaratan mesajlar gibi psikolojik manipülasyonlar tüketicileri hızlı karar vermeye itiyor.

Online alışverişte “karanlık tasarımlar”

Stalder’e göre internet alışverişi bu noktada daha da tehlikeli:

“Çevrim içi mağazalarda ‘dark patterns’ dediğimiz manipülatif tasarımlar kullanılıyor. Bunlar, kullanıcıları düşünmeden alışveriş yapmaya yönlendirmek için geliştirilmiş tasarım hileleri.”

Bu nedenle Stalder, sayaçlar veya “son 3 ürün kaldı” uyarılarına aldırmadan sakin kalmayı öneriyor.

Gerçek fırsat var mı?

Tüketici koruma kuruluşu, 2021 yılında Black Friday fırsatlarını incelemişti:

“Bazı ürünlerde gerçekten iyi fırsatlar bulunabiliyor; ancak her kampanya sandığınız kadar ucuz değil. Hatta bazı ürünler, yılbaşından sonraki dönemde Black Friday günlerinden daha ucuzdu.”

Sahte mağazalara dikkat

Black Friday döneminde dolandırıcıların da daha aktif olduğuna dikkat çeken Stalder, şu uyarılarda bulunuyor:

“Aşırı ucuz görünen bir fiyat neredeyse her zaman tehlike işaretidir. Sadece ön ödeme ya da yalnızca kredi kartı kabul edilmesi bir diğer alarmdır. Yeni veya bilinmeyen bir mağazadan, ne kadar cazip olursa olsun, büyük alışveriş yapılmamalı.”