Kıta genelinde banknot ve madeni para kullanımında istikrarlı bir düşüş gözlemlense de, nakit hâlâ yaygın bir ödeme aracı. Euro Bölgesi’ndeki birçok ülkede, işlem sayısı ve toplam harcama tutarı bakımından nakit, en sık kullanılan ödeme yöntemi olmaya devam ediyor.
Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) yayımladığı araştırmaya göre, 2024 itibarıyla Euro Bölgesi’nde bireylerin cüzdanlarında taşıdığı nakit miktarının medyanı 59 euro seviyesinde bulunuyor. Ancak bu rakam ülkeler arasında ciddi farklılıklar gösteriyor. Hollanda’da ortalama taşınan nakit 35 euroya kadar düşerken, Lüksemburg ve Kıbrıs’ta bu tutar 82 euroya kadar çıkıyor.
Avrupa Birliği’nin en büyük dört ekonomisi karşılaştırıldığında, Almanya 69 euro ile günlük taşınan nakit miktarında ilk sırada yer alıyor. Fransa ise 50 euro ile listenin alt sıralarında bulunuyor. İtalya bu alt sınıra daha yakın seyrederken, İspanya Euro Bölgesi ortalamasının biraz üzerinde konumlanıyor.
Varşova Üniversitesi’nden Profesör Jakub Górka, Euronews Business’a yaptığı değerlendirmede, nakit kullanım alışkanlıklarının büyük ölçüde ulusal kültürlerden etkilendiğini belirtti. Górka’ya göre, sıcak iklime sahip ve yüz yüze alışverişin yaygın olduğu Güney Avrupa ülkelerinde nakit kullanımı daha yüksek seyrediyor. Buna karşılık, İskandinav ülkeleri tarihsel olarak elektronik bankacılık ve nakitsiz ödeme sistemlerine daha hızlı uyum sağladı.
Nakit ödemelerin payı geriliyor
Euro Bölgesi’nde satış noktalarında yapılan nakit ödemelerin oranı zamanla düşmeye devam ediyor. 2016 yılında tüm işlemlerin yüzde 79’u nakitle yapılırken, bu oran 2024’te yüzde 52’ye gerileyerek 27 puanlık bir düşüş gösterdi.
Benzer bir azalma işlem tutarlarında da yaşandı. Nakit ödemelerin toplam değer içindeki payı aynı dönemde yüzde 54’ten yüzde 39’a düşerek 15 puan azaldı.
Buna rağmen, 2024 yılında Euro Bölgesi’nde yapılan tüm işlemlerin yarısından biraz fazlası hâlâ nakitle gerçekleştirildi. Bölgedeki 20 ülkenin 14’ünde nakit, en yaygın ödeme yöntemi olmayı sürdürdü. Bu ülkelerin yaklaşık yarısında nakdin işlem payı yüzde 45 ile 55 arasında değişiyor. Oran Hollanda’da yüzde 22’ye kadar inerken, Malta’da yüzde 67’ye ulaşıyor. Slovenya, Avusturya ve İtalya’da ise yüzde 60’ın üzerinde seyrediyor.
CashEssentials Başkanı Guillaume Lepecq, nakde güçlü tarihsel bağları olan Almanya, Avusturya ve İtalya gibi ülkelerde fiziki paraya duyulan güvenin hâlâ yüksek olduğunu vurguladı. Lepecq, bunun nedenleri arasında geçmişte yaşanan bankacılık krizleri, kişisel mahremiyet kaygıları ve dijital gözetim endişelerinin yer aldığını belirtti.
Değer bazında bakıldığında ise nakdin payı daha sınırlı kalıyor. Euro Bölgesi genelinde nakit, toplam ödeme değerinin yüzde 39’unu oluşturuyor. Bu oran ülkeler arasında Hollanda’da yüzde 17’den Litvanya’da yüzde 59’a kadar değişiklik gösteriyor.
Kartlı ödemeler ise işlemlerin yüzde 39’unu ve toplam ödeme değerinin yüzde 45’ini kapsıyor. Ayrıca cep telefonları ve akıllı saatlerle yapılan temassız ödemelerin kullanımı da hızla artıyor.
Ülkeler arasında neden bu kadar fark var?
University College Cork’tan işletme profesörü Olive McCarthy, ülkeler arasındaki nakit kullanım farklarının toplumsal, ekonomik ve kültürel etkenlerle açıklanabileceğini ifade etti. McCarthy, nakdin kabul edilme oranları, dijital teknolojilere uyum seviyesi ve dijital ödemelerdeki mahremiyet endişelerinin bu farklılıklarda etkili olduğunu söyledi.
Euro Bölgesi’nde nakit kullanımının ve taşınan nakit miktarının en düşük olduğu ülkeler Hollanda ve Finlandiya olarak öne çıkıyor. McCarthy, Hollanda’da işletmelerin yalnızca yüzde 79’unun nakit kabul ettiğini, restoran ve kafelerde bu oranın 2021’de yüzde 98 iken 2024’te yüzde 85’e düştüğünü aktardı.
Finlandiya’da ise nakit ödemeyi tercih eden küçük ve orta ölçekli işletmelerin oranı yalnızca yüzde 8 seviyesinde bulunuyor. McCarthy, her iki ülkede de dijital ödeme sistemlerinin küresel ölçekte en yüksek benimsenme oranlarına sahip olmasının şaşırtıcı olmadığını sözlerine ekledi.
