İsviçre’de kent–kır farkı giderek belirginleşiyor
Federal İstatistik Ofisi’nin (BFS) güncel verileri, eğitim seviyesinin yalnızca kantonlara değil, mahalle ölçeğine kadar farklılık gösterdiğini ortaya koyuyor.
BFS’nin hektar bazında hazırladığı interaktif eğitim haritaları, küçük alanlardaki farkların zaman zaman kantonlar arasındaki farklardan bile daha büyük olabildiğini gösteriyor. Kurumda “Eğitim Perspektifleri ve Uzunlamasına Analizler” biriminin başındaki Jacques Babel, “Haritalar detaylandıkça İsviçre’nin mekânsal yapısında daha önce fark edilmeyen örüntüler ortaya çıkıyor” diyor.
Ana ulaşım hatları düşük eğitimle örtüşüyor
Verilere göre, yoğun trafiğin olduğu ana yol ve demiryolu aksları boyunca yaşayan nüfusun eğitim düzeyi daha düşük. Babel’e göre bu tablo, yalnızca kantonların değil, mekânsal planlamanın da toplumsal yapıyı şekillendirdiğini gösteriyor.
Şehir merkezlerinde yüksek eğitim yoğunluğu
Zürih, Bern, Basel-Stadt ve Cenevre Gölü çevresi, yüksek eğitimlilerin en yoğun yaşadığı bölgeler arasında yer alıyor. İsviçre genelinde nüfusun yaklaşık üçte biri yükseköğrenim diplomasına sahipken, Zürih’te bu oran yüzde 64’e ulaşıyor.
Zürih ve Bern şehir merkezlerinde yaşayanların büyük çoğunluğu üniversite veya yüksekokul mezunu. Zürih’in Fluntern semtinde bu oran yüzde 85’e kadar çıkıyor. Babel, bunun nedenini şehirlerde yoğunlaşan hizmet sektörü, kamu kurumları ve üniversitelere bağlıyor.
İstisnalar da var
Ancak şehir–kır ayrımı her zaman net değil. Valais kantonundaki Crans-Montana’da yükseköğrenim mezunlarının oranı yüzde 41 ile St. Gallen şehriyle neredeyse aynı seviyede. Babel’e göre burada belirleyici olan unsur, bir yerleşim yerinin cazibesi. Uzaktan çalışma imkânlarının yaygınlaşması, iyi eğitimli kişilerin kırsal alanlara yönelmesini de mümkün kılıyor.
Aynı şehir içinde bile büyük farklar
Eğitim düzeyindeki farklılıklar şehirlerin kendi içinde de belirgin. Lozan’da yüksek eğitim oranı yüzde 52 iken, hemen bitişiğindeki Renens’te bu oran yüzde 30’a düşüyor. Gürültü, bina yaşı ve konut fiyatları gibi faktörler, bu farkların oluşmasında önemli rol oynuyor.
Bazı bölgelerde artış durma noktasında
1990–2023 dönemini kapsayan BFS verileri, eğitim düzeyindeki değişimin bölgeden bölgeye büyük farklılık gösterdiğini ortaya koyuyor. Örneğin La Chaux-de-Fonds’ta bazı mahallelerde eğitim seviyesi son 30 yılda neredeyse hiç artmadı. Buna karşılık Zürih ve Lozan’da aynı dönemde yüksek eğitim oranı yaklaşık yüzde 30 yükseldi.
Bir zamanlar İsviçre saat endüstrisinin merkezi olan La Chaux-de-Fonds, bugün ülkenin daha yoksul şehirleri arasında yer alıyor. Bu durum, eğitim verilerine de açıkça yansıyor.
