ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’nın (HRANA) yayımladığı verilere göre, hayatını kaybedenler arasında dört çocuk bulunuyor. Ölenlerin ikisinin ise İran güvenlik güçlerine mensup olduğu belirtildi.
Gösterilerin, 28 Aralık’ta ekonomik sıkıntılar nedeniyle iş yerlerini kapatan esnafın başlattığı grevle başladığı aktarıldı. Kısa sürede ülke geneline yayılan protestoların, İran’daki 31 eyaletin 27’sinde ve 250’den fazla farklı noktada gerçekleştirildiği kaydedildi.
İran Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen yarı resmî Fars Haber Ajansı ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, protestolar sırasında yaklaşık 250 polis memuru ile Devrim Muhafızları’na bağlı gönüllü Besic gücünden 45 kişinin yaralandığını duyurdu.
ABD müdahalesi ihtimali gündemde
Gösteriler sürerken ABD’nin olası bir müdahalesi de uluslararası kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü yaptığı açıklamada, İran yönetiminin “barışçıl protestocuları şiddetle öldürmesi” durumunda ABD’nin “onların yardımına geleceğini” söyledi.
Trump’ın bu sözlerinin nasıl ve hangi kapsamda bir müdahaleye işaret ettiği belirsizliğini korurken, açıklamalar Tahran yönetiminden sert tepkiler aldı. İranlı yetkililer, Orta Doğu’daki Amerikan askerlerinin hedef alınabileceği yönünde mesajlar verdi.
Bu açıklamalar, ABD ordusunun cumartesi günü İran’ın uzun süredir müttefiki olan Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu yakalamasının ardından daha da dikkat çekici bir boyut kazandı.
2022’den bu yana en geniş çaplı gösteriler
Mevcut protestolar, İran’da 2022 yılından bu yana görülen en büyük kitlesel gösteriler olarak değerlendiriliyor. O dönemde, 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin polis gözetiminde yaşamını yitirmesi ülke çapında protestolara yol açmıştı. Ancak son eylemlerin, Amini’nin ölümünün ardından başlayan ve başörtüsü gerekçesiyle gözaltına alınmasıyla tetiklenen protestolar kadar yaygın ve yoğun olmadığı ifade ediliyor.
İran, son yıllarda art arda kitlesel protestolara sahne oluyor. Yaptırımların ağırlaşması ve İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşın ardından ekonomik koşulların daha da kötüleşmesiyle İran riyali aralık ayında sert bir değer kaybı yaşayarak, 1 dolar karşısında 1,4 milyon seviyesine geriledi. Bu gelişmeler protestoların fitilini ateşledi.
Hamaney’den ilk değerlendirme
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, protestoların başlamasının ardından cumartesi günü ilk kez konuya ilişkin açıklamada bulundu.
86 yaşındaki Hamaney, yetkililerin protestocularla iletişim kurması gerektiğini vurgulayarak, “Protestocularla konuşuruz, yetkililer de onlarla konuşmalı,” dedi. Ancak Hamaney, “Yağmacılarla konuşmanın bir faydası yok. Yağmacılar yerlerine oturtulmalı,” ifadelerini kullandı.
Hamaney’in açıklamaları, İran’daki ekonomik sıkıntıların dolaylı biçimde kabulü olarak yorumlanırken, yetkililerin atacağı adımların protestoların gidişatını önümüzdeki günlerde belirlemesi bekleniyor.
