Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlık ve hürriyet mücadelesinin en kritik dönüm noktası olan 19 Mayıs 1919 ruhu, 107. yılında tüm yurtta coşkuyla kutlanıyor. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nın ardından 30 Ekim 1918'de imzaladığı Mondros Mütarekesi, Anadolu topraklarını İtilaf Devletleri'nin açık işgal sahası haline getirmişti. İzmir'i Yunanlıların, Adana'yı Fransızların, Antalya ve Konya'yı İtalyanların işgal ettiği; Urfa, Maraş, Antep ve Samsun'a İngiliz askerlerinin çıktığı o karanlık dönemde, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı görevinden İstanbul'a dönen Mustafa Kemal Paşa, kurtuluşun ancak Anadolu merkezli bir hareketle mümkün olacağını gördü.
Samsun ve çevresindeki Rum çetelerinin, Mondros'un meşhur 7. maddesini bahane ederek bölgeyi İtilaf Devletleri'nin işgaline açma girişimleri ve bölge halkının direnişi üzerine İngilizler, İstanbul Hükümeti'ne asayişin sağlanması için nota verdi. Bu gelişme üzerine 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilen Mustafa Kemal, sivil ve askeri geniş yetkilerle donatılarak, İzmir'in işgal edildiği 15 XV Mayıs 1919'un hemen ertesi günü Bandırma Vapuru ile İstanbul'dan ayrıldı.
Reji İskelesi'nden Başlayan Târihi Yürüyüş
Mustafa Kemal Paşa ve kurmay heyeti, 19 Mayıs sabahı Samsun’da, Rus bombardımanlarından sağlam kurtulmuş tek yer olan Fransızlara ait Reji (Tekel idaresi) İskelesi’ne, nam-ı diğer Tütün İskelesi’ne ilk adımlarını attı. İngiliz işgal askerlerinin gölgesindeki Samsun'da 6 gün kalan ve buradaki hareketliliğiyle işgal güçlerini tedirgin eden Büyük Önder, Milli Mücadele'nin ilk planlamalarını yaparak 25 Mayıs'ta Havza'ya geçti.
Havza Mitingi ve Anadolu'ya Yayılan Ateş
Kurtuluş yolculuğunun ikinci durağı olan Havza, ilk milli başkaldırıya sahne oldu. Mustafa Kemal Paşa'nın talimatıyla Havza'da düzenlenen ilk kitlesel mitingde İzmir'in işgali tüm dünyaya protesto edildi. Havza'da geçirilen 18 günün ardından İngilizlerin baskısıyla görevinden alınan Mustafa Kemal, Havzalılara sivil bir lider olarak veda ederek yoluna devam etti. Samsun'da yakılan o ilk meşale; Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile tüm Anadolu'yu sararak küllerinden doğan bir milletin çelikten iradesine dönüştü ve 29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla taçlandı.
AKADEMİK BAKIŞ: "SAMSUN, ATATÜRK'Ü İKNA EDEN 'KURTARAN' ŞEHİRDİR"
Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, AA'ya yaptığı değerlendirmede 19 Mayıs'ın Türk milleti için sadece askeri bir strateji değil, milli ve manevi değerleri koruma mücadelesi olduğunu belirtti.
7-8 yıl süren aralıksız savaşlardan dolayı Türk halkının bitkin ve yorgun düştüğünü hatırlatan Prof. Dr. Çağlayan, Samsun'un tarihi rolünü şu sözlerle özetledi:
"İstanbul'da kararlaştırılan Anadolu merkezli Milli Mücadele fikrinin, yorgun düşmüş bir halkla gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceği konusundaki ilk büyük belirsizlik Samsun'da aşılmıştır. Samsun'un Milli Mücadele'deki en büyük rolü, Anadolu merkezli bu kutsal fikrin hayata geçirilebileceğine dair Mustafa Kemal Paşa'yı bizzat ikna etmiş ve bu enerjiyi ona göstermiş olmasıdır. Bu yüzden Samsun, 'Kurtaran Şehir' ifadesini sonuna kadar hak etmektedir."
