Caterpillar örneği: “Buldozerler savaş aracı”
BM’nin Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese, Caterpillar’ın zırhlı buldozerlerini İsrail ordusunun “nükleer silahları” olarak nitelendirerek, 2000 yılından bu yana neredeyse tüm askeri operasyonlarda kullanıldığını belirtiyor.
SRF Investigativ’in araştırmasına göre SNB, 2025’in ilk yarısında bu şirketlere ait hisselere sahipti. Albanese ve diğer uzmanlar, söz konusu firmaların insan hakları ihlallerinde dolaylı sorumluluk taşıdığını savunuyor.
Yatırımcılar ellerinden çıkarıyor
Özellikle İskandinav ülkeleri, İngiltere ve Hollanda’daki büyük yatırımcılar, Caterpillar ve Elbit Systems gibi şirketlerdeki hisselerini son aylarda elden çıkardı. Norveç Merkez Bankası, Caterpillar’daki yatırımlarını geri çekerken gerekçesini şu sözlerle açıkladı:
“Bu ürünlerin uluslararası insancıl hukukun sistematik ihlallerinde kullanıldığına dair hiçbir şüphe yoktur.”
SNB’nin etik ilkeleri ve çelişki
SNB, kendi ilkelerine göre “temel insan haklarını ağır şekilde ihlal eden şirketlerden menkul kıymet almayacağını” kamuoyuna açıkça duyuruyor. Ancak mevcut yatırımlar, bu prensiple çeliştiği gerekçesiyle eleştiriliyor.
Gazze’de artan uluslararası baskı
Gazze’de 2023’ten bu yana devam eden savaşta, İsrail yönetimine karşı uluslararası eleştiriler artıyor. Çeşitli devletler İsrail’i “orantısız güç kullanmakla” ve insani yardımı engellemekle suçluyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu hakkında savaş suçu soruşturması yürütüyor.
Uzmanlardan uyarı: “SNB’nin sorumluluğu açık”
Finans matematiği profesörü Marc Chesney, SNB’nin bu yatırımlara son vermesi gerektiğini vurguladı:
“Gaza bağlamında insan hakları ihlallerinden bahsetmek hafif kalır. Ortada katliam ve açlık var. SNB’nin bu şirketlerle ilişkisini kesmesi şart.”
Diğer bazı uzmanlar ise SNB’nin siyasi değil, ekonomik bir kurum olduğuna dikkat çekerek, böyle bir değişimin yalnızca siyasi kararlarla mümkün olabileceğini savunuyor.
SNB ise gelen sorulara doğrudan yanıt vermekten kaçındı ve yalnızca genel sürdürülebilirlik raporuna ve fiyat istikrarını koruma görevine atıfta bulundu.
