Avrupa’nın farklı bölgelerinde milyonlarca kişi, 1999 yılından bu yana kıtada gerçekleşen en önemli güneş tutulmalarından birini izledi.

Rusya’nın kuzeyi, Grönland, İzlanda, İspanya ve Portekiz’in bazı bölgelerinde tam güneş tutulması gerçekleşti. Birleşik Krallık ve Avrupa’nın farklı kesimlerinde ise Ay, Güneş’in yüzde 90’dan fazlasını örttü.

İspanya’daki Arcos de las Salinas başta olmak üzere tam tutulma hattında bulunan bölgelerde, gökyüzü kısa süreliğine karardı. Tutulmayı izlemek isteyen çok sayıda kişi gözlem noktalarında ve açık alanlarda toplandı.

Birleşik Krallık’ta Güneş yüzde 90 kapandı

Birleşik Krallık’ta kısmi güneş tutulması yerel saatle 18.20’de başladı. Güneş’in yüzde 90’dan fazlasının Ay tarafından örtüldüğü en yoğun aşama, 19.02 ile 19.16 arasında yaşandı.

Tutulma yaklaşık saat 20.10’da sona erdi. Londra’daki Hampstead Heath korusunda bulunan Parliament Hill dahil çok sayıda gözlem noktasında insanlar gökyüzü olayını takip etti.

Grönland açıklarında seyreden yolcu gemilerinden çekilen görüntülerde Ay’ın Güneş’in önünden geçerek gökyüzünde hilal biçimi oluşturduğu görüldü. İzlanda’da ise kısa süreli tam güneş tutulması yaşandı.

Tutulma hangi ülkelerden izlendi?

12 Ağustos Çarşamba günü gerçekleşen tutulmanın tamlık hattı şu bölgelerden geçti:

• Rusya’nın kuzey kesimleri,
• Grönland,
• İzlanda,
• İspanya,
• Portekiz.

ABD’nin kuzeyi, Kanada, Kuzeybatı Afrika ve Avrupa’nın bazı bölgelerinde kısmi tutulma gözlendi. Bazı noktalarda Güneş’in yüzde 90’ı veya daha fazlası Ay’ın arkasında kaldı.

Afrika’nın bazı bölgeleri ile Avrupa anakarasında tutulma gün batımı sırasında gerçekleşti. Bu noktalarda Güneş, ufukta kaybolurken kısmen örtülü biçimde görüldü.

NASA’nın aktardığı bilgilere göre tam tutulma ilk olarak öğle saatlerinde Rusya’nın kuzeyindeki küçük ve uzak bir bölgede gözlendi. Tamlık hattı daha sonra ilerleyerek akşam saatlerinde, gün batımından hemen önce İspanya’ya ulaştı.

Tam tutulma hiçbir noktada iki buçuk dakikadan uzun sürmedi.

Tutulma Türkiye’den görülemedi

Bu güneş tutulması Türkiye’den izlenemedi. Türkiye’den görülebilecek bir sonraki gök olayı, 2 Ağustos 2027’de gerçekleşecek parçalı güneş tutulması olacak.

Söz konusu tutulmada Ay, Türkiye’den bakıldığında Güneş’in yalnızca belirli bir bölümünü örtecek. Tam karanlık oluşmayacak.

Güneş tutulması nasıl gerçekleşir?

Güneş tutulması, Ay’ın Dünya ile Güneş arasına girmesi sonucunda Güneş ışığının bir bölümünün veya tamamının Dünya’ya ulaşmasının engellenmesiyle meydana geliyor.

Gözlemlenen tutulmanın türü, Dünya üzerindeki konuma ve Ay’ın Dünya’ya olan uzaklığına göre değişiyor.

Ay, Dünya ve Güneş’le uygun biçimde hizalanarak Güneş’in tamamını kapattığında tam güneş tutulması yaşanıyor. Ay’ın merkezi gölgesinde kalan bölgelerde gökyüzü, şafak veya alacakaranlığı andıracak şekilde kararıyor.

Tam tutulma sırasında Güneş’in çevresinde parlak bir hale görülebiliyor. “Korona” adı verilen bu bölüm, Güneş’in normal koşullarda parlak yüzeyi nedeniyle görülemeyen en dış atmosferini oluşturuyor.

Kısmi güneş tutulması nedir?

Ay’ın dış gölgesi olarak tanımlanan yarı gölge bölgesinde kalan yerlerde kısmi güneş tutulması görülüyor.

Bu durumda Ay, Güneş’in tamamını değil yalnızca bir bölümünü kapatıyor. Örtülen alan büyüdükçe Güneş gökyüzünde hilal şeklini alıyor.

Birleşik Krallık, Kanada, ABD’nin kuzeyi, Kuzeybatı Afrika ve Avrupa’nın bazı bölgelerinde bu tutulma türü gözlendi.

Halkalı tutulma nasıl oluşur?

Halkalı güneş tutulması, Ay’ın Dünya’dan daha uzak olduğu bir dönemde Güneş’in önünden geçmesiyle meydana geliyor.

Ay’ın yörüngesi tam bir daire değil, eliptik bir yapıya sahip. Bu nedenle Ay, Dünya’dan en uzakta bulunduğu noktada gökyüzünde daha küçük görünüyor ve Güneş’in tamamını örtemiyor.

Böyle bir tutulma sırasında Ay’ın karanlık görüntüsünün çevresinde Güneş’in parlak diski halka biçiminde görülüyor.

Güneş tutulmaları, Dünya’nın Güneş ile Ay arasına girerek Ay’ın üzerine gölge düşürdüğü ay tutulmalarından farklı şekilde gerçekleşiyor.

Güneş’e doğrudan bakılmamalı

Uzmanlar, tutulma sırasında Güneş’e çıplak gözle bakılmaması gerektiği konusunda uyarıyor. Normal güneş gözlükleri de gözleri zararlı ışınlardan korumak için yeterli değil.

Güneş’e doğrudan bakılması, gözün retina tabakasında kalıcı hasara ve görme kaybına yol açabiliyor.

Tutulmanın izlenebilmesi için ISO 12312-2 uluslararası standardına uygun özel güneş tutulması gözlüklerinin kullanılması gerekiyor. Bu gözlükler normal güneş gözlüklerinden binlerce kat daha koyu filtrelere sahip bulunuyor.

Özel gözlük takılı olsa bile Güneş’e kamera merceği, teleskop, dürbün veya herhangi bir optik cihaz üzerinden bakılmaması gerekiyor. Yoğunlaşan Güneş ışınları filtreyi yakarak göze zarar verebiliyor.

Dolaylı izleme yöntemi kullanılabilir

Tutulmayı güvenli biçimde izlemek için iğne deliği projektörü gibi dolaylı yöntemlerden yararlanılabiliyor.

Bu yöntem için üzerinde küçük bir delik bulunan karton parçası kullanılabiliyor. Güneş’e sırt dönüldükten sonra delikten geçen ışığın ikinci bir kartın üzerine yansıması sağlanıyor.

Yansıyan küçük Güneş görüntüsü üzerinden Ay’ın ışık çemberini aşamalı şekilde kapatması güvenli biçimde takip edilebiliyor. Benzer görüntü, üzerinde çok sayıda küçük delik bulunan bir süzgeç yardımıyla da oluşturulabiliyor.

Tutulmayı bulunduğu yerden izleyemeyenler veya hava koşulları nedeniyle gözlem yapamayanlar için NASA dahil çeşitli kurumlar tarafından canlı yayınlar gerçekleştirildi.