19. Yüzyılda Para Kaosu
1800’lü yılların başında İsviçre’de adeta para kargaşası hakimdi. Yüzlerce farklı madeni para dolaşımdadaydı. Bunun nedeni, o dönemde kantonların bağımsız olmasıydı. Kantonal sınırda gümrük vergileri alınıyor, 14 farklı saat dilimi kullanılıyor ve ölçü birimleri bölgeden bölgeye değişiyordu.
Ödemelerde de yalnızca İsviçre kantonlarının değil, Avusturya, İtalya, Fransa ve Almanya’nın paraları da kullanılıyordu. Ekonomistler bu dönemi, “kimin eline hangi paranın geçtiğini asla bilemediğiniz bir dönem” diye tarif ediyor. Bazı paralar güvenilirdi, ancak bazılarının içindeki metal değeri düşük olduğu için nominal değerini karşılamıyordu.
Napolyon’un İlk Girişimi
1798’de Fransız birlikleri İsviçre’ye girdiğinde Napolyon, tek bir ulusal para birimi hedefiyle frangı getirmek istedi. Bu, Fransız frangına dayalıydı. Ancak bu ilk girişim, Helvetik Cumhuriyet’in dağılmasıyla 1803’te sona erdi. Para basma yetkisi tekrar kantonlara geçti ve eski kaotik düzen geri geldi.
Birlikte Yeni Bir Başlangıç
1848’de İsviçre Federal Devleti kurulduğunda, gümrüklerin kaldırılması ve saatlerin uyumlu hale getirilmesi yanında tek bir ulusal para birimi fikri de öne çıktı. Tartışmalar sonunda, Fransız frangı örnek alındı. Çünkü o dönem Fransız parası uluslararası alanda daha güvenilirdi.
1850’de İsviçre Frangı resmen doğdu. 1 frangın karşılığı 4,5 gram gümüş olarak belirlendi. Beş franglık madeni para, Fransız écusuyla birebir aynıydı. İlk İsviçre paralarının çoğu da Paris’te basıldı.
Zorlu Başlangıç
Ancak işler istenildiği gibi gitmedi. Çünkü İsviçre sadece gümüşe dayalı bir sistem benimsemişti. 1850’lerin başında gümüş fiyatı yükselince, madeni paraların eritilip hammadde olarak satılması daha kârlı hale geldi. Bu nedenle piyasada İsviçre frangı yerine yeniden yabancı paralar tercih edilmeye başlandı. Bu döneme “frangın başarısız başlangıcı” deniyor.
1860’ta İsviçre yasalarını değiştirerek altın destekli frangın da basılmasına izin verdi. Böylece para sistemi yeniden güven kazandı.
Güçlenmenin Başlangıcı
- Dünya Savaşı’na kadar İsviçre Frangı Fransız frangına endeksli kaldı. Savaşlar arasında komşu ülkelerin paraları değer kaybederken, İsviçre Frangı değer kazandı. 2. Dünya Savaşı’nda İsviçre, frangın değerini korumak için Nazi Almanyası’ndan altın alması nedeniyle eleştirilse de, frangın gücü artmaya devam etti.
1970’lerden itibaren Bretton Woods sisteminin çöküşüyle İsviçre Frangı serbest dalgalanmaya geçti ve giderek dünyanın en sağlam para birimlerinden biri oldu.
Bugün İsviçre Frangı
Günümüzde İsviçre Frangı (CHF), güvenli liman para birimi olarak görülüyor. Kriz dönemlerinde yatırımcılar franga yöneliyor, bu da onun değerini artırıyor. İsviçre Merkez Bankası, frangın aşırı değer kazanmasının ülke ekonomisine zarar vermemesi için zaman zaman müdahalelerde bulunuyor.
