İsviçre'de yurt dışında yaşayan emeklilere yapılan AHV (Yaşlılık ve Dul-Yetim Sigortası) ile IV (Maluliyet Sigortası) ödemeleri yeniden siyasi gündemin merkezine oturdu. Yetkililerin verilerine göre, hak sahipliği sona ermiş olmasına rağmen yurt dışına yaklaşık 40 milyon İsviçre frangı tutarında emekli maaşı ödendi.
Yaşanan gelişme üzerine İsviçre Halk Partisi (SVP) Ulusal Meclis Üyesi Rémy Wyssmann, İsviçre vatandaşı olmayan ve yurt dışında yaşayan emekliler için daha sıkı denetim uygulanmasını talep etti.
40 milyon franklık haksız ödeme
İsviçre'nin Merkezi Telafi Kurumu'nun (ZAS) verilerine göre, fazla ödemelerin büyük bölümü ölüm, adres değişikliği, medeni durum değişikliği veya yeniden çalışma hayatına başlanması gibi bilgilerin zamanında bildirilmemesinden kaynaklanıyor.
Mart ayı sonu itibarıyla geri alınması gereken tutar 17 milyon franka ulaştı. Bunun yaklaşık 300 bin frankının ise tahsil edilmesinin mümkün olmadığı belirtiliyor.
Uzmanlara göre yurt dışında yapılan fazla ödemelerin geri alınması hem hukuki hem de idari açıdan oldukça zor ilerliyor. Normal şartlarda geri ödeme talepleri beş yıl sonra zaman aşımına uğrarken, dolandırıcılık tespit edilmesi halinde bu süre 7 ila 15 yıla kadar uzayabiliyor.
SVP: "Her üç ayda bir yaşam belgesi sunulsun"
SVP'li Rémy Wyssmann, özellikle İsviçre pasaportuna sahip olmayan ve İsviçre ile otomatik veri paylaşımı bulunmayan ülkelerde yaşayan emekliler için mevcut denetimlerin yetersiz olduğunu savunuyor.
Wyssmann'ın önerisine göre bu kişilerin her üç ayda bir yetkili makamlara;
- Hayatta olduklarını,
- İkamet adreslerinin değişmediğini,
- Emekli maaşı alma şartlarını taşımaya devam ettiklerini
resmi belgelerle kanıtlaması gerekecek.
Belgenin zamanında sunulmaması halinde ise maaş ödemeleri derhal durdurulacak.
SVP'ye göre bu yöntem, hem ölüm sonrası yapılan ödemelerin hem de yanlış ülkeye taşınan kişilere yapılan ödemelerin önüne geçebilir.
Mevcut sistem yılda bir kez belge istiyor
Bugünkü uygulamada yurt dışında yaşayan emekliler her yıl bir kez "yaşam ve ikamet belgesi" dolduruyor. Belge, yaşanılan ülkedeki resmi makamlar tarafından onaylandıktan sonra posta yoluyla İsviçre'ye gönderiliyor.
Ancak 2022 yılından itibaren, İsviçre ile otomatik veri paylaşımı yapan ülkelerde yaşayan emekliler için bu zorunluluk önemli ölçüde azaltıldı.
Federal Mali Denetim Kurumu (EFK), sistemin dijitalleştiğini kabul etmekle birlikte hâlâ önemli eksiklikler bulunduğunu belirtiyor.
SP: Sorun dolandırıcılık değil, sistem
Sosyal Demokrat Parti (SP) Milletvekili Sarah Wyss, olayın "kitlesel dolandırıcılık" olarak değerlendirilmesine karşı çıkıyor.
Wyss'e göre ortaya çıkan rakamlar, daha çok idari süreçlerdeki eksikliklerden kaynaklanıyor.
SP, çözümün daha sık belge istemek yerine;
- dijitalleşmenin hızlandırılması,
- uluslararası veri paylaşımının geliştirilmesi,
- ilgili kurumların personel ve teknik altyapısının güçlendirilmesi
olduğunu savunuyor.
Sarah Wyss, "AHV'yi korumanın yolu emeklileri hedef göstermek değil, sistemi güçlendirmektir." ifadelerini kullandı.
GLP: Dijital sistem güçlendirilmeli
Yeşil Liberal Parti (GLP) Milletvekili Patrick Hässig de mevcut bürokratik yapının artık çağın gerisinde kaldığını söyledi.
Kağıt belgeler ve Excel tablolarıyla yürütülen işlemlerin tamamen dijital hale getirilmesi gerektiğini belirten Hässig, özellikle yüksek tutarlı fazla ödemelerde geri isteme süresinin uzatılmasının da değerlendirilebileceğini ifade etti.
Tartışma büyüyor
Yaklaşık 1 milyon kişi, İsviçre dışında yaşarken AHV veya IV kapsamında maaş almaya devam ediyor.
Ortaya çıkan milyonlarca franklık haksız ödeme, bir yandan kamu kaynaklarının daha sıkı denetlenmesi gerektiği tartışmasını başlatırken, diğer yandan yurt dışında yaşayan emeklilere yönelik yeni bürokratik yüklerin adil olup olmadığı sorusunu da gündeme taşıdı.
