Hayat

Endonezya’da Nike İşçisi Olmanın Trajik Hikayesi

ABD'li futbol antrenörü Jim Keady, üniversitesine gelen Nike sponsorluğunu kabul etmiyor ve şirketin Endonezya'daki fabrikasında çalışarak işçilerin yaşadığı zorluğu bizzat tecrübe ediyor.

Endonezya’da Nike işçisi olmak, Forbes verilerine göre piyasa değeri 65 milyar dolar olan, dünyanın 322. en büyük ve 24. en değerli markasının cehennemi dünyada yaşatma eylemidir.

New York ST. John Üniversitesi spor departmanı, kendi çalışanlarına Nike ürünleri giydirmesi karşılığında Nike firması ile 3,5 milyon dolarlık bir anlaşma yapıyor. Jim Keady isimli yardımcı futbol antrenörü ise sweatshop tarzı imalat yapan bir şirketin reklamı olmayı kabullenemiyor ve istifa ediyor. Kendisini de Nike’ın insanca üretim yapmadığı fikrini kanıtlamaya adıyor. İdealini kanıtlamak uğruna, Nike’ın Endonezya’daki firmasındaki şartları göz önüne serebilmek için Nike fabrikalarının birinde gönüllü çalışmak istiyor. İtibarlarının zedeleneceğini anlayan şirket Jim Keady’yi hiç sallamıyor haliyle.

Jim Keady idealinden vazgeçmiyor. savunduğu şeyi ispatlayabilmek için Endonezya’daki işçi köyünde yaşamayı ve işçi maaşıyla geçinmeyi kafasına koyuyor. İşçilerin kazandığı miktar olan günlük 1.25 dolarla yaşamaya başlıyor.

Bir ay içinde 11 kilo veriyor. Üstünde sanayi dumanının eksik olmadığı o yerleşim biriminde havalandırması olmayan 8 metrekarelik beton kutularda yaşıyor. Düzgün olmayan beton zemine serilmiş örtülerde uyuyor, üstelik o örtüler de fabrikanın çevreye saçtığı zararlı maddelerle kaplanıyor. Tuvaletlerin giderleri her sokağın iki yanından akan açık lağımlara verildiği için o yerleşim yeri devasa böcek ve farelerden geçilmiyor.

Günlük harcama limiti 1.25 Dolar ve bu miktar iki küçük porsiyon sebzeli pirinç lapası ve birkaç muza yetiyor. Sabun ve diş macunu ihtiyacı olduğu zaman yemekten kısmak zorunda kalıyor. Bütün işçiler haftanın altı günü (bazen de pazar günleri) sabah 8’den akşam 8’e kadar çalışmak zorunda. Fazladan giyecek bir elbiseniz yok ve sabah giydiğiniz giysi iş çıkışında gözle görülür derecede kirleniyor. Minimum yarım saatinizi o giysiyi elde yıkamaya harcıyorsunuz. Kadınsanız, özel günlerinizde bile herkese verilen günlük iki adet tuvalet molasına uymanız gerekiyor, bu nedenle pantolonunuzdaki kan lekelerini saklamak için belinize bir şal bağlıyorsunuz.

Bu şartlara katlanmak zorundasınız. sesinizi çıkardığınız anda işinizi kaybediyorsunuz. Hizmet ettiğiniz sermaye dünyasının gerektirdiklerini karşılama mecburiyetindesiniz.

Jim Keady, bundan sonra aktivist yönüyle de çalışmalar yürüttü.

Jim Keady bütün bu gözlemlerini bir belgeselde anlattı. bunun üzerine Endonezya hükümeti asgari ücreti yükseltti, fakat buna karşılık gıda, su, gaz ocağı yakıtı, giyim ve yaşamak için gerekli tüketim maddelerinin fiyatlarını da aynı oranda yükseltti.

İşçilerin “acaba kendim mi yiyeyim, yoksa çocuğuma mı yedireyim?” şeklinde bir düşünceye sahip olduğu bir dünyada eşitlikten nasıl söz edilebilir ki?

Nike işçileri hayat zorluğundan yedikleri darbe kadar bir de amirlerinden darbe yiyorlar. 23 yaşındaki bayan işçi amirlerin sinirlendiklerinde kendilerine ayakkabı fırlattıklarını söylüyor. Jakarta’nın dışındaki bir fabrikada bir saatte 60 çift ayakkabı üretme hedefini başaramayan 6 adet kadın işçiye müdürleri tarafından 2 saat boyunca kızgın güneş altında bekleme cezası veriliyor. Adalet bu ya, sendikalı işçilerin şikayetleri sonunda o cezayı veren müdür yalnızca uyarı cezası alıyor!

Sivil toplum örgütlerinde sweatshop’larının maruz kaldığı tepkilere karşılık Nike firması taşeron konumdaki imalathanelerin başkalarına ait olduğunu, bu nedenle herhangi bir değişiklik yapma imkanı olmadığı cevabını veriyor. Üniversitelerde yapılan bilinçlendirici konuşmalara ise sürekli olarak bu konuşmaları yalanlayıcı nitelikte paketler ve editör yazıları göndermeye devam ediyorlar.

 

İşin kötü tarafı, Endonezya’daki Nike işçilerinin standartların ikiye katlanması 1.63 milyar dolarlık Nike reklam bütçesinin yalnızca %7’sine mal oluyor.