Google, Meta ve TikTok başta olmak üzere birçok teknoloji firmasının, Avrupa Komisyonunun gündemindeki Dijital Açıklık Yasası’na (DFA) karşı girişimlerde bulunduğu bildirildi.

Brüksel merkezli sivil toplum kuruluşu Corporate Europe Observatory tarafından hazırlanan rapora göre Google, Meta, TikTok ve Snapchat gibi platformlar, Avrupa Komisyonunun bu yılın son çeyreğinde açıklamayı planladığı DFA düzenlemesine karşı pozisyon aldı.

AB Komisyonunun 2026 yılı çalışma programında, “demokrasinin korunması ve temel değerlerin savunulması” başlığı altında DFA’nın yılın son çeyreğinde duyurulmasının planlandığı belirtildi.

Yeni düzenleme kapsamında Facebook, Instagram, TikTok ve Snapchat gibi platformlarda kullanıcıları uzun süre çevrim içi tutan sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve sürekli bildirim gönderme gibi özelliklerin sınırlandırılması öngörülüyor.

Planlanan önlemler arasında, kullanıcıların bu tür bağımlılık oluşturabilecek özellikleri isteğe bağlı olarak kapatabilmesine olanak tanınması da bulunuyor.

Tüketicilerin çoğu düzenlemeye destek veriyor

AB Komisyonu, DFA’ya yönelik kamuoyu görüşünü almak amacıyla 24 Ekim 2025’e kadar bir istişare süreci yürüttü. Bu süreçte 3 bin 300’den fazla tüketici görüş bildirdi.

Katılımcıların yaklaşık yüzde 70’i, sosyal medya şirketlerinin bağımlılık yaratan algoritmalarından endişe duyduklarını ifade ederek DFA kapsamında planlanan düzenlemelere destek verdi.

Araştırmaya göre düzenlemeyi destekleyenlerin yüzde 78’i sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve sürekli bildirim gibi özelliklerin 18 yaş altındaki kullanıcılar için devre dışı bırakılması gerektiğini savunurken, yüzde 58’i ise bu özelliklerin tüm kullanıcılar için kaldırılmasını istedi.

Teknoloji şirketleri Komisyonla temas kurdu

Corporate Europe Observatory’nin raporunda, AB Komisyonunun teknoloji şirketleriyle yaptığı toplantılara ilişkin resmi belgeler de incelendi. Buna göre teknoloji şirketleri, DFA planının kamuoyuna duyurulmasının hemen ardından Komisyon yetkilileriyle görüşerek yasa tasarısına yönelik itirazlarını dile getirdi.

Raporda Google temsilcilerinin Haziran 2025’te Avrupa Komisyonunun Demokrasi, Adalet ve Hukukun Üstünlüğünden sorumlu üyesi Michael McGrath ile bir araya geldiği ve görüşmede hedefli reklamcılığın ekonomik önemi hakkında değerlendirmelerde bulunduğu belirtildi.

Snapchat ve TikTok temsilcileri de Komisyonun Teknolojiden sorumlu başkan yardımcısı Henna Virkkunen ile McGrath başta olmak üzere bazı AB yetkilileriyle yaptıkları toplantılarda, bağımlılık oluşturan algoritmaların zaten mevcut AB mevzuatı kapsamında ele alındığını savundu.

Snapchat yetkilileri ayrıca Avrupa’da teknoloji alanında aşırı düzenleme yapılmasının, kıtanın inovasyon konusunda geride kalmasına yol açtığını ileri sürdü.

Teknoloji sektörü yeni düzenlemenin gereksiz olduğunu savunuyor

Avrupa’daki teknoloji şirketlerini temsil eden bazı kuruluşlar da DFA’ya eleştirel yaklaşıyor. Spotify, Trivago ve Booking gibi şirketleri temsil eden Avrupa Teknoloji İttifakı (EUTA), AB’nin Dijital Pazarlar Yasası (DMA) ve Dijital Hizmetler Yasası (DSA) gibi mevcut düzenlemelerinin zaten bağımlılık sorununa yönelik hükümler içerdiğini belirtti.

EUTA, yeni bir yasa hazırlanırken bu mevcut düzenlemelerin göz önünde bulundurulmadığını savundu.

Meta ve TikTok’un da üyeleri arasında bulunduğu DigitalEurope ticaret birliği ise AB’nin dijital düzenlemelerinde ortaya çıkan sorunların yasal boşluklardan değil, mevcut kuralların yeterince tutarlı şekilde uygulanmamasından kaynaklandığını ileri sürdü.

Her iki kuruluş da yeni yasa girişiminin, Avrupa Komisyonunun teknoloji sektöründe rekabeti artırma ve mevzuatı sadeleştirme hedefleriyle çeliştiğini ifade etti.

Lobi faaliyetlerinin nedeni ekonomik çıkarlar

Corporate Europe Observatory’de araştırma koordinatörü olarak görev yapan Olivier Hoedeman, büyük teknoloji şirketlerinin kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre platformlarında tutmayı iş modellerinin temel unsuru haline getirdiğini belirtti.

Hoedeman, bu nedenle şirketlerin bağımlılık yaratan tasarım özelliklerini sürekli geliştirmeye çalıştığını söyledi.

DFA’nın amacının ise kullanıcılara bu özellikleri kapatma seçeneği sunmak olduğunu ifade eden Hoedeman, bunun varsayılan ayarların değiştirilmesi ve kullanıcıların algoritma temelli önerilerden vazgeçebilmesine olanak tanınması yoluyla sağlanabileceğini belirtti.

Hoedeman ayrıca özellikle çocukları hedef alan zararlı tasarım özelliklerinin tamamen yasaklanmasının da gündemde olduğunu dile getirdi.

Hoedeman’a göre ABD ve Avrupa merkezli teknoloji devleri, DFA’nın ilk kez gündeme gelmesinden bu yana düzenlemelerin şirketlerin kârlarını ve etkisini azaltacağı gerekçesiyle yoğun bir lobi çalışması yürütüyor.

Sosyal medya tasarımlarının demokrasiye etkisi tartışılıyor

Hoedeman, AB kurumlarının düzenlemeleri sadeleştirme eğiliminin DFA’nın kapsamının daraltılması riskini doğurabileceğini söyledi.

Bu durumun bağımlılık yaratan tasarım özelliklerinin yalnızca çocuklar için sınırlandırılmasıyla sonuçlanabileceğini ifade eden Hoedeman, bunun ise yetişkin kullanıcıların sosyal medyanın olumsuz etkilerine karşı korunmasız kalmasına yol açabileceği uyarısında bulundu.

Hoedeman ayrıca sosyal medya platformlarının bağımlılık yaratan tasarımlarının demokrasi açısından da risk oluşturduğunu belirtti.

Bu tür manipülatif tasarımların daha uç içeriklere olan ilgiyi artırdığını ve Avrupa genelinde aşırı sağcı ve anti-demokratik siyasi hareketlere desteğin büyümesinde önemli rol oynadığını savundu.